Diverse media berichtten vorige week woensdag dat het aantal daklozen in Nederland de afgelopen jaren is gestegen. De Telegraaf noemde de groei ‘explosief’ en het NRC sprak over een ‘rappe toename’, terwijl de NOS later op de dag wat meer to the point kwam: ‘Veel meer daklozen in Nederland’, kopte de nieuwssite.

Deze informatie haalden de media uit een bericht dat het Centraal Bureau voor Statistiek (CBS) diezelfde dag publiceerde. ‘Aantal daklozen in zes jaar met driekwart toegenomen’ was de kop van dit bericht. Dat vereist wat meer uitleg. Allereerst: wanneer ben je nu eigenlijk dakloos? En: wanneer ben je thuisloos?

Dan de cijfers: uit het bericht van het CBS bleek dat er in Nederland tussen 2009 en 2015 meer dan dertienduizend daklozen bij zijn gekomen. Dat betekent een toename van 74 procent over een periode van zes jaar. Verder kwam er uit het bericht van het CBS naar voren dat de grootste stijger de groep niet-westerse allochtonen is: die groep verdubbelde. In 2009 waren 6,5 duizend niet-westerse allochtonen dakloos, tegenover 13,2 duizend in 2015.

‘Economisch’ dakloos
Vooralsnog blijft het speculeren waar de enorme groei van het aantal daklozen in Nederland aan te wijten valt. Het CBS heeft namelijk geen onderzoek gedaan naar de mogelijke oorzaken hiervan. Feit is wél dat het aantal daklozen het sterkst steeg in de periode tussen 2009 en 2010. Om die reden wordt verondersteld dat de forse stijging verband houdt met de economische crisis die in dezelfde periode uitbrak. Ook in het Bredaase Annahuis, dé verzamelplek voor de zwervers uit de omgeving, wordt dit verband gelegd. “Eerst waren er veel daklozen met drugs-, alcohol- of psychische problemen, maar tegenwoordig zien we er steeds meer met economische problemen”, vertelt projectleider Sylvia Vrins. De oorzaak hiervan is inderdaad de economische crisis, denkt Vrins. Eén ding vindt ze bij de aanpak van deze groep mensen heel belangrijk: “Iemand die ‘economisch’ dakloos is doordat hij of zij schulden heeft en zijn baan is kwijt geraakt, heeft andere hulp nodig dan een dakloze met drugsproblemen. Een nieuwe groep daklozen vraagt dus ook om een nieuwe aanpak”, vindt Vrins.

Nieuw imago
Naast de aanpak van het daklozenprobleem is het verbeteren van het imago ook een groot agendapunt in het Annahuis. In de maatschappelijke opvang komt elke woensdagochtend een groep daklozen bij elkaar in de zogeheten Straatraad om de problemen van de straat te bespreken. Ook op de woensdagochtend wordt er druk gespeculeerd over het beeld van de typische zwerver. “Als mensen aan een zwerver denken, zien ze al snel een vieze oude man voor zich”, zegt zwerver Vincent na afloop van de vergadering. “Maar tegenwoordig ziet iemand die op straat leeft er helemaal niet meer zo uit. Bij sommige zwervers zou je niet eens denken dat ze een zwerver zijn, omdat ze fris ruiken en nette kleren dragen.” Om dit beeld van daklozen te veranderen, nam hij in de Straatraad het initiatief voor een ‘Straattour’: een rondleiding door de Bredaase binnenstad waarin daklozen de stad laten zien in het perspectief van een zwerver. Maar verandert hierdoor het beeld van de zwerver ook écht?


Kortetermijnoplossingen
Naast het feit dat er wordt gespeculeerd over een nieuwe aanpak van een nieuwe groep daklozen en er hard aan het imago van deze groep wordt gewerkt, zijn er ook Nederlanders die heel bewust bezig zijn met het nú. Want de realiteit is hard: door de explosieve toename zitten maatschappelijke opvangcentra bomvol. Dat wordt ook beaamd door Diana Nieuwold, persvoorlichter van het Leger des Heils. “De druk op de maatschappelijke opvang is enorm toegenomen”, vertelt ze. “De opvang is vol en wordt alleen maar voller, omdat de mensen uit de opvang niet kunnen doorstromen naar een betaald huis.” Door dit gegeven belanden steeds meer mensen écht op straat – ook ‘s nachts. ‘s Winters loopt deze groep kans om onderkoeld te raken.

Alexander de Groot en Bas Timmer maakten zelf mee hoe de vader van een goede vriend van hen aan onderkoelingsverschijnselen stierf, nadat hij een nacht op straat had doorgebracht. ‘Een ontzettend trieste gebeurtenis’, vonden de twee. Ze bedachten daarom de ShelterSuit: een warme jas die ook kan dienen als slaapzak voor een zwerver. Met veel sponsors zoals het festival Tomorrowland is het mogelijk om de suit gratis aan te bieden aan zwervers. “Aan het eind van zo’n festival blijven er veel oude slaapzakken en kleren achter. Wij mogen na afloop alles gratis meenemen om te gebruiken voor de ShelterSuit”, vertelt Alexander.

Naast het feit dat de ShelterSuit daklozen ‘s nachts warm houdt, creëert de productie ervan ook extra banen voor vluchtelingen en daklozen. Het team dat de suits produceert bestaat op dit moment uit ongeveer twintig vrijwilligers en stagiairs. Bij elkaar hebben ze al zo’n elfduizend ShelterSuits in elkaar gezet. De warme jassen zijn erg populair onder de zwervers. Maar is de ShelterSuit wel een ‘echte’ oplossing?

Volgens Diana Nieuwenhold zit de oplossing ‘m vooral in het creëren van meer woongelegenheid. “Huizen worden er in principe genoeg gebouwd, maar ze moeten ook wel écht betaalbaar zijn. Daarnaast zouden we graag zien dat de psychiatrische kennis op straat weer meer terugkomt. Die is wegbezuinigd maar móét terug. Zo kunnen we mensen ook beter leiden naar de juiste vormen van hulp en zorg.”