Even lekker in de zon zitten met een glas drinken en een goed boek… op je e-reader? Volgens de Boekenbarometer van het Centraal Boekhuis groeien e-books in populariteit en worden ze ook steeds goedkoper, terwijl het gedrukte boek steeds duurder wordt. Lezen we straks onze spannende thriller of hartverscheurende roman alleen nog digitaal?

Door Inge de Bruijn en Maartje Groenen

De prijs van e-books ligt een stuk lager dan van fysieke boeken. Floor Schrijvers deed in haar masterscriptie onderzoek naar e-books en volgens haar is de lage prijs van e-books makkelijk te verklaren. “De productiekosten vallen weg omdat e-books niet gedrukt of opgeslagen hoeven te worden. Dat drukt de kosten.” Toch komt er nog steeds veel geld bij kijken. “Een boek laten redigeren, corrigeren en er promotie voor maken kost nog steeds evenveel geld. Daarnaast is het btw-tarief op een e-book hoger dan op een fysiek boek (21 versus 6 procent), waardoor er van de verkoopprijs minder overblijft.” Een  e-book wordt door de Belastingdienst uitgesloten van de 6 procent regeling omdat het niet wordt gezien als een fysiek boek.

Illegaal

Net als muziek zijn ook e-books illegaal te downloaden. De goede internetsurfer vindt online zo een stuk of tien websites waar boeken van zowel bekende als onbekende auteurs gratis worden aangeboden. Volgens het onderzoek van SEO Economisch Onderzoek komt het ook regelmatig voor dat boeken die niet verschenen zijn als e-book, ingescand en aangeboden worden op internet. Op die manier is het gehele boek alsnog online te vinden. Schrijvers: “Als steeds meer mensen e-books zouden kopen en er steeds minder fysieke boeken worden gekocht, denk ik dat dit een bedreiging kan zijn voor de reguliere uitgeverijen. Voor de fysieke boekhandels is het helemaal een bedreiging. E-books worden bijna alleen online verkocht en hoewel de meeste boekhandels wel een website hebben, komen consumenten eerder terecht op bol.com of ebook.nl.”

E-books hebben geen vaste boekenprijs, in tegenstelling tot gewone boeken, zo vertelt de woordvoerder van de Vereniging voor Letterkundigen (VVL). “De uitgeverij stelt de prijs van een e-book vast voor een jaar. Daarvan krijgt de auteur, mits dit zo in het contract is opgesteld, vijfentwintig procent van de royalty’s. Dat is de opbrengst van het boek minus een hoog btw-tarief en de korting van boekwinkels. Die korting ligt rond de veertig tot vijfenveertig procent.” Bij gewone boeken staat de prijs langere tijd vast, om prijsconcurrentie te voorkomen. Op die manier kunnen uitgevers niet bewust alleen maar winstgevende boeken uitgeven als een boek bijvoorbeeld goed verkoopt.

Wat merken boekwinkels en bibliotheken van de vraag naar e-books?

E-books in boekenwinkel en bibliotheek from Inge de Bruijn on Vimeo.

Wet vaste boekenprijs
Deze wet regelt sinds 2005 dat boeken niet aangepast mogen worden. Eerst gold dit alleen voor gedrukte boeken, inmiddels ook voor e-books. De aanpassing is bedoeld om de prijsconcurrentie te voorkomen. Deze wet maakt het mogelijk boeken en e-books samen te verkopen voor een combinatieprijs. Dit is bedoeld om de verkoop van e-books te bevorderen. 


Concurrentie: uitgeverijen vs. e-books

Uitgeverijen staan nogal afwachtend tegenover e-books, volgens Schrijvers. “Uit mijn masterscriptie-onderzoek bleek dat vrijwel alle uitgeverijen die ik heb gesproken, bang waren voor de gevolgen van het digitaal downloaden en niet zo goed zagen hoe ze winst kunnen maken met e-books. Bovendien hebben uitgeverijen boekhandels nodig om hun boeken te presenteren en als de boekhandels zouden verdwijnen doordat het e-book populairder wordt, is dat ook weer ten nadele van de uitgever. Ik denk dat uitgeverijen daarom bewust maar een deel van hun boeken als e-books aanbieden. De vraag naar fysieke boeken is nu nog veel groter is en het voor uitgeverijen dus niet altijd zal lonen om een e-book te maken. Het omzetten van een boek naar een e-book kost namelijk geld.”

Even over het auteursrecht
Als auteur teken je een contract op het moment dat je een boek wil uitgeven. Daarbij kun je voor een licentie of een overdracht kiezen. “Bij een licentie geef je toestemming om bepaalde dingen te publiceren. Bij een overdracht geef je alle rechten aan de uitgeverij. In beide gevallen vallen e-books onder het contract, maar je kunt als auteur dus aangeven dat je geen e-book wil uitgeven”, aldus de woordvoerder van VVL.

Auteurs hebben een wisselende mening over de opkomst van elektronische boeken. Schrijver Sander Bax ziet het illegale downloadcircuit van e-books juist als een voordeel. “Als een boek gratis is, wordt het meer gedownload en gelezen. Het boek krijgt meer aandacht en dat vind ik belangrijk. We moeten het illegale en legale circuit niet altijd als concurrenten zien.”

Boeken in de toekomst

De toekomst van de boekenmarkt is volgens Schrijvers positief voor het e-book, maar minder voor het gedrukte boek. “Steeds meer mensen zullen een e-reader gaan aanschaffen, omdat dit steeds populairder wordt. Ik denk dat de abonnementsvorm een goede oplossing is voor het piraterijprobleem, en om een vaste bron van inkomsten te krijgen, maar ik vraag me wel af of de prijs die consumenten bereid zijn te betalen hoog genoeg zal zijn om de kosten te dekken. Als mensen evenveel e-books gaan kopen als fysieke boeken of zelfs meer, denk ik dat uitgeverijen en boekhandels het lastig zullen krijgen.”

Auteurs die zichzelf weten te promoten en freelancers inhuren voor de redactie van hun boeken zullen misschien geen uitgeverij nodig hebben, maar auteurs die graag begeleiding willen zullen het lastiger krijgen een uitgeverij te vinden, volgens haar. “Ik denk dat de inkomsten voor uitgeverijen en auteurs steeds meer van evenementen of merchandise rondom boeken zullen moeten komen. Wat ik hoop, is dat er een tegenbeweging komt: dat mooi gemaakte, gedrukte boeken weer populairder worden en dat uitgeverijen daarop gaan inzetten.”