Leprechauns: kleine kabouters die aan het eind van de regenboog een pot goud bewaken. Ze spelen al een lange tijd een grote rol in de cultuur van Ierland en inmiddels zijn ze internationaal bekend. Maar ze zijn niet altijd geweest zoals wij ze nu kennen.

“De eerste keer dat leprechauns in de Ierse literatuur voorkomen, is in de achtste eeuw”, vertelt Dr. Jacqueline Borsje, docent religiewetenschappen aan de universiteit van Amsterdam. Het woord leprechaun is een moderne vorm van het oud-Ierse woord luchorpáin dat ‘klein lichaampje’ betekent. Het verhaal waar dat woord voor het eerst in voorkomt, heet ‘Het avontuurlijke verhaal van koning Fergus Madeleine’. “In dit verhaal wordt duidelijk wat voor wezens de kleine lichaampjes, ofwel leprechauns, echt zijn”, vertelt Borsje. “Ze worden tegenwoordig als vriendelijke spontane kabouters gezien maar eigenlijk zijn het meesters in bedrog.”

De legende gaat over koning Fergus die op reis is. Op een avond slaapt hij bij een zee-inham dat Loch Rudreige heet en wordt hij bijna ontvoerd door de kleine lichaampjes (leprechauns). De koning wordt echter wakker en wil ze ter dood veroordelen, maar ze halen hem over om een deal met hem te sluiten. De koning krijgt de kracht om onder water te ademen, maar er zit een voorwaarde aan deze afspraak: hij mag niet in Loch Rudreige zwemmen.

Later komt de koning terug bij Loch Rudreige en besluit toch te gaan zwemmen. Onder water vindt hij een monster waar hij zo van schrikt dat het hem verminkt. De koning heeft zelf niet door dat het monster hem heeft verminkt en keert weer terug naar zijn koninkrijk. Veel later komt koning Fergus erachter wat het monster hem heeft aangedaan en besluit hij terug naar het meer te gaan om met het monster te vechten. Na een lange strijd, waarbij het water rood kleurt, keert hij terug, met het hoofd van het monster in zijn handen. ‘Ik ben de overlevende!’ roept hij, maar vervolgens zinkt hij ineen en sterft hij alsnog.

“Leprechauns zijn dus eigenlijk helemaal niet zo vriendelijk”, legt Borsje uit. “Ze leiden je om de tuin door afspraken met je te maken die je vaak niet na kunt komen. Natuurlijk had de koning ook gewoon niet in dat meer kunnen gaan zwemmen, maar daar zijn mensen veel te nieuwsgierig voor. Dit soort dingen gaan altijd fout in oude verhalen.”

Het verhaal van koning Fergus laat zien hoe de mythe over leprechauns is ontstaan, maar door de jaren heen is het een heel ander verhaal geworden. Van het verhaal bleef, door commerciele invloeden, niet veel meer over. Zo zijn de leprechauns uit de oude legende geworden zoals we ze nu kennen.