Naakte hippies in de jaren ‘60, de blote lichamen van Adam en Eva of de video’s op pornhub.com. Een paar van de vele beelden die je vast weleens hebt gezien. Overal om ons heen komen we ‘naakt’ tegen in bijvoorbeeld kunst, films, advertenties en porno. De scheidslijn tussen porno en kunst is hierdoor steeds vager geworden. Dat resulteerde in een aantal kunstprojecten waarin porno niet als lust, maar als kunst werd beschouwd.

Afgelopen week haalde de Manchester Art Gallery een werk van John William Waterhouse tijdelijk weg uit het museum. Het schilderij, ‘Hylas en de nimfen’ uit 1896, zou namelijk volgens het museum te veel naakt bevatten. Dat leidde tot veel verontwaardiging onder bezoekers. Begrijpelijk als je bedenkt dat er meer naakte ‘Bijbelse kunst’ is gemaakt dan ‘Rooie oortjes’-stripboeken. Nu blijkt dan ook dat de verwijdering van het doek onderdeel is van een project waar het museum mee bezig is in samenwerking met artieste Sonia Boyce. Ze willen een discussie uitlokken over vrouwelijk naakt in de kunst. Volgens verschillende nieuwsmedia (zoals Trouw en NOS) zou de #MeToo-discussie de musea hebben bereikt.

Hylas en de nimfen van John William Waterhouse                                        Bron: Manchester Art Gallery

De mediastorm is duidelijk aangezwengeld. Hier en daar verschijnen artikelen waarin de ethiek wordt besproken van grote kunstenaars en hun werken wat betreft vrouw(on)vriendelijkheid. Is het terecht dat we nu kritisch kijken naar de wellicht renaissancistische viezeriken of verkrachten we onze kijk op kunst? Picasso zei ooit al: “Moderne kunst is wat er gebeurt wanneer schilders ophouden met naar de meisjes te kijken en zichzelf overtuigen dat ze een beter idee hebben.” Toch zijn er verschillende galerijen en (moderne) kunstenaars die met hun kunst het seksuele vlak penetreren in een poging toeschouwers te choqueren en tot denken aan te zetten.

Mythologische porno

In 2012 is in het Stedelijk Museum een ‘mythologische seks’-film te zien. Porno-icoon Kim Holland werkte mee aan deze productie en speelde de rol van ‘moeder aarde’.

Kim Holland op de set van de mythologische pornofilm           Bron: Zoomin.TV Nederland

In een persbericht van Midhold B.V., een bedrijf dat actief is in de online adult branche, wordt de film beschreven als een ‘vernieuwend filmisch kunstwerk dat onderdeel zal vormen van het Stedelijk Museum Bureau Amsterdam’. Tevens omschrijft Stefan Ruitenbeek, maker van de film, in datzelfde bericht de video als een “sociale documentaire over mensen die een pornofilm maken”. Tot slot komen een kunsthistoricus en kunstkenner aan het woord die zeggen dat het helemaal niet gaat om een pornofilm, maar om een gewone film. Het gaat volgens hen om “de daad van de kunstenaar en de context van de kunst”.

Kim Holland beaamt de mening van Ruitenbeek. Ze zegt dat het gaat om de insteek van de kunstenaar. Kunst is daarin, volgens haar, heel vrij. Daarom, vertelt ze, kan het eigenlijk niet te ver gaan, zolang de modellen en actrices maar plezier hebben. Vrouwvriendelijkheid vindt ze bovendien erg belangrijk. “Het is niet nodig om vrouwonvriendelijkheid te associëren met porno of pornografische kunst. Ook bij mijn producties gaat het er voor mij om dat het meisje er plezier in heeft. We kijken altijd naar de fantasieën van de vrouw en proberen die uit te laten komen. Het gaat om expressie. Die emotie die vrijkomt bij een orgasme, dat oerinstinct, dat is prachtig.”

We vroegen ook kunstenares Anita Doornekamp naar haar mening over naaktheid in de kunst.

 

“Verkrachting is ook iets wat in de kunst kan”

Twee jaar later, in 2014, is de expositie ‘SEX’ te bezichtigen in galerie Nasty Alice, Eindhoven. Ook hier worden porno-like beelden getoond. Eigenaar Sebastiaan Dijk vindt dat porno ook zeker een onderwerp in de kunst mag zijn. “Porno is iets hedendaags en het gaat over hedendaagse kunst, dus het is zeker een onderwerp.” Toch vindt hij dat kunstenaars niet meteen een vrijbrief hebben om normale taboes open en bloot zo te verspreiden.

“Leda en de zwaan” door Michelangelo            Bron: The National Gallery

Dijk is zelf voor de  expositie vol voor porno gegaan, vertelt hij. De galerie-eigenaar geeft toe dat die inhoud soms te plat was, maar dat is volgens hem ook het gevaar van dergelijke exposities. “Je mag best een keer een niet zo goede expositie maken, maar dan wel eentje waar inhoud een keer schuurt.” Dat nu wordt gesproken over de vrouwonvriendelijkheid van kunst, daar vindt hij ons wel lichtgevoelig in. “Als ik zoiets zie, kijk ik toch altijd eerst even wat het verhaal erachter is, zonder meteen bezig te zijn met vrouwenrechten, emancipatie of dat soort zaken. Vroeger werden er ook al afbeeldingen gemaakt van vrouwen die verkracht werden door bijvoorbeeld Zeus als zwaan. Het is iets wat bestaat. Verkrachting is ook iets wat in de kunst kan.”