IJsland is magisch mooi met al zijn landschappen en warmwaterbronnen, maar er zijn ook dingen die je niet kunt zien volgens sommige inwoners: de elfen. IJslanders geloven vanuit hun verleden in elfen, maar is dat nog steeds zo of is het een toeristische attractie geworden?​

Mythologie achter IJslandse elfen
Source: Flickr

Voordat we überhaupt beginnen, laten we eerst even duidelijk uitleggen waar dat geloof in mythische wezens zoals trollen, elfen en geesten vandaan komt. Verhalen over goden en mythische wezens worden al lang verteld. Al eeuwen worden duizenden volksverhalen doorverteld in families.

Mytholoog Ben Blom vertelt ons meer over deze mythologie: “Vroeger had de mensheid natuurlijk nog niet zo veel kennis op het gebied van de wetenschap en van de natuur. Je kunt je voorstellen dat het destijds heel beangstigend was om op een aardbol te leven, die regelmatig geteisterd werd door vulkaanuitbarstingen, aardbevingen, overstromingen, onweer, enzovoort.
In West-Europa ontstond daarom de Germaanse/Noordse mythologie, een manier om te kunnen dealen met het dagelijkse bestaan op de wereld.” Het is dus niet zo raar dat verhalen over elfen, trollen, geesten en andere wezens werden verteld. Als er rare gebeurtenissen plaatsvonden, kon het zo verklaard worden.

Om het hele interview te lezen klik hier.

Meningen wereldwijd

Vroeger werden deze verhalen dus veel verteld binnen families. Groeien IJslanders vandaag de dag nog op met deze volksverhalen? Veel toeristen komen voor het Noorderlicht, de watervallen en de heetwaterbronnen, maar misschien komen ze ook wel voor de verhalen over de elfen. We vroegen het IJslanders en toeristen.

Jesus & Juany zijn twee Spaanse toeristen. Ze zijn naar IJsland gekomen om onder andere het Noorderlicht, het landschap en de watervallen te bekijken. We vragen ze naar de elfen. Juany: “Ik denk dat het bijgeloof is, net als andere dingen in ons land. Bij ons is er bijvoorbeeld de ‘hombre del saco’, de man met de zak.” Het is een wereldwijd bekend mythisch wezen dat stoute kinderen in een zak zou ontvoeren. “Misschien is het vanwege het Noorderlicht en andere speciale dingen die mensen niet konden verklaren en hebben ze er een magische atmosfeer om gecreëerd.”

Björn is Bankier en IJslander. Tijdens zijn hardlooprondje wil hij wel heel even tijd maken om met ons te praten. Hij groeide op met de mythische verhalen. “Er is iets daar. Ik weet niet hoe het is met andere families, maar in mijn familie denk ik dat de meesten denken dat er iets is wat we niet begrijpen. Of dat elfen zijn of iets anders, ik weet het niet.”

Op de kade van Reykjavik komen we de toeristen en IJslanders tegen

Behalve Björn, Jesus en Juany spraken we onder andere ook nog met Björn (een IJslandse wetenschapper), drie Deense studenten en opvallend veel Engelse toeristen. Benieuwd naar wat ze vertelden? Hier lees je meer.

toeristische trekpleister?
Reykjavik

De toeristen op de straat komen dus niet massaal voor de elfen. Maar bij de Tourist Information in Reykjavik kunnen ze ons hier nog meer over vertellen. Zij hebben vanzelfsprekend dagelijks te maken met de reden dat toeristen naar het land van vuur en ijs komen. Fernanda komt zelf niet uit IJsland, maar als werkneemster bij de toeristeninformatie kan ze ons wel iets vertellen over vragen naar de elfen.

Als toeristen hier komen, vragen ze dan wel eens naar mythische wezens? “Soms, maar het gebeurt niet vaak. Ik zou wel zeggen dat we in de zomer vaker dat soort vragen krijgen, gewoon omdat het drukker is in de zomer. ”

Wat kan een toerist verwachten als ze op zoek willen naar de elfen? “Er is een park, een elfenpark dat onlangs verhuisd is. Soms vragen mensen naar dit park.  Er is ook een elfenschool, maar ook  een kaart waarop plekken staan aangegeven waar ze elfen kunnen zien enzovoort.” Die verkochten ze eerst bij de boekenwinkel.

We spreken ook met Fernanda’s IJslandse collega Fjóla María.

elfen spotten in Hafnarfjördur

De elfentour waar Fernanda over spreekt wordt gegeven door Sigurbjörg Karlsdóttir. We mogen haar Sibba noemen. Ze woont in Hafnarfjördur en geeft daar een rondleiding met een kaart langs bijzondere plekken. Na haar studie toerisme ondervond ze dat er behoefte was een een elfentour. Ze zetten hem op en maakte samen met een andere vrouw de kaart. Het doel: mensen informeren over de elfen en mooie verhalen vertellen.

Sibba was helaas die dag ziek, dus ze kon ons niet rondleiden. Met de kaart die we van haar kregen hebben we zelf een deel gelopen. Hieronder een kleine impressie.

Een elfenhuis

Ruige natuur, mooie verhalen

De elfen zijn huldufólk (hidden people), een onderdeel van de IJslandse folklore. De Engelse Terry Gunnell, hoogleraar Folklore aan de universiteit van Reykjavik, heeft hier veel onderzoek naar gedaan en veel artikelen over geschreven. Hij vertelt ons onder andere over de invloed van de heftige natuur in IJsland op het geloof in elfen.

Koffie, boeken en volksverhalen

Terry Gunnell vertelt ons over een man die alles kan vertellen over volksverhalen; Bjarni Harðarson. We vinden hem in zijn bomvolle boekenwinkel/koffiecafé in het stadje Selfoss, vanuit Reykjavik grofweg drie kwartier rijden langs het grove IJslandse landschap. Hanðarson is boekenhandelaar, schrijver, vroeger politicus en journalist. Hij heeft meerdere boeken geschreven, waaronder Landið, fólkið og þjóðtrúin (het land, de mensen en hun geloof): een verzameling van volksverhalen.

Met een kopje koffie nemen we plaats op de bank tussen alle boekenkasten. Ook Landið, fólkið og þjóðtrúin staat ergens tussen alle andere boeken en Harðarson pakt het er bij. Voor dit boek bezocht hij onder andere veel plekken waar elfen gezien waren of zouden wonen. Met een licht IJslands accent begint Bjarni aan ons te vertellen. “Waarom zijn deze ideeën over de elfen er?”

Hier lees je het hele interview.

Elfen, aliens en Magnus

De hele elfenwereld lijkt elkaar te kennen. Zo ook hier. Bjarni kent Magnus Skarphedinsson ook. Hij is hoofddocent en directeur op de elfenschool in Reykjavik. In zijn rommelige appartementje, wat ook meteen de school is, spreken we met hem. Overal staan prullaria en dozen, elfenbeeldjes en elfenboeken, maar ook aliens en kabouters.

elfenwoordvoerster ragga en haar vrienden

Als je googlet op elfen in IJsland duurt het niet lang voor je de elfentuin van Ragga tegenkomt. Zij is dé persoon als het gaat om de elfen in IJsland en is zelfs hun woordvoerder.

Aan de voet van een berg staat een wit huisje met lichtblauwe kozijnen. Het is vanaf hier zo’n half uur naar Reykjavik, langs berg Esja en via road 47 dat aan de oprit grenst. Met een normale auto kom je de oprit niet op; er ligt sneeuw en het is een flinke helling. Eenmaal boven bij de serre aangekomen is het uitzicht op de oceaan, met daarachter nog meer bergen, beeldschoon. De deur van het huisje gaat open en een vrouw met lange grijze haren zwaait. Het is Ragnhildur Jónsdóttir, ook wel bekend als Ragga, de woordvoerdster van de elfen. Ze vertelt over haar ervaringen met haar vrienden: de elfen.

“De reden dat ze contact met me hebben gezocht die eerste keer, is omdat ze weer in dichter contact met mensen wilden zijn. Dit gebeurt over heel de wereld. Het komt erop neer dat de huldúfolk het belangrijk vindt dat we onze planeet niet verpesten. Om dit te bereiken zullen we allemaal (alle verschillende elfensoorten, mensen, planten en dieren) samen moeten werken om de planeet te redden.”

Hier lees je meer over hoe de elfen er uit zien, Ragga’s ervaringen en een fotoverhaal.

van kikkerlandje naar land van vuur en ijs

Ten slotte hebben we nog de kans om met Carolina af te spreken. Ze weet ons een totaal andere kant te laten zien van het leven in IJsland.

Carolina Schindler is geboren in Duitsland maar verhuisde voor haar studie aan de HAN naar Nijmegen. Toen ze tijdens een vakantie in IJsland haar IJslandse vriend ontmoette, koos ze ervoor om naar hem toe te verhuizen.

“Ik dacht: ik ga het gewoon doen. Ik kwam hier en na twee weken begon ik met werken op een kinderdagverblijf, terwijl ik de taal helemaal niet sprak. De eerste paar maanden waren heel moeilijk. Je gaat door bepaalde fases heen dat je denkt: ik ben echt stom, ik begrijp niet eens een klein kind.” Ze begon met een taalcursus en spreekt ondertussen even vloeiend IJslands als Nederlands, Duits en Engels.

We praten over Nederland, IJsland, vervelende toeristen en ook over elfen. Hier lees je meer.

Conclusie

Van te voren vroegen wij ons vooral af of IJslanders echt in de elfen geloven. Al snel bleek dit niet de juiste vraag om te stellen. Als je aan een IJslander zou vragen of elfen bestaan zeggen ze nee, maar zodra je dan een zogenaamd elfenhuis aanwijst en vraagt of ze deze willen vernielen, doen ze dit niet. ‘Better be safe than sorry”, zeggen ze dan. Dat is bijzonder, het is een soort grijs gebied. Een betere vraag om te stellen was of het een toeristische attractie is geworden of dat het nog steeds belangrijk is in de IJslandse cultuur.

Na deze mooie reis met alle mensen die we gesproken hebben kwamen wij tot een conclusie. Niet veel toeristen komen naar IJsland voor de elfen. Veel buitenlanders weten er niet eens van af. Daarentegen kent ongeveer iedere IJslander verhalen over de elfen, vooral uit de oude mythologie. Misschien geloven niet veel inwoners echt dat er zoiets bestaan als elfen, maar veel zouden het risico toch niet wagen. De gebieden van de elfen worden gerespecteerd, of dat nou vanwege deze wezens is of vanwege het diepe respect wat er voor dit prachtige land bestaan.

Door Simone Swinkels, Sanne peters & Nathalie Kobus