Ieder jaar opnieuw smacht heel Nederland weer naar die nostalgische woorden die we sinds ’97 niet meer gehoord hebben: ‘it giet oan!’. Al eenentwintig jaar is er geen Elfstedentocht meer geweest en de kans lijkt er niet groter op te worden. Toch keert de hoop iedere winter terug, zo ook deze februari weer. De media spreken massaal met weermannen en ijsmeesters over de kou en het dikte van het ijs. Maar is dit allemaal wel terecht?

De belangrijkste bron daarbij is de Koninklijke Vereniging De Friese Elfsteden. Helaas wilden zij niet meewerken aan deze productie, ondanks dat er duidelijk vermeld werd dat het interview niet zou gaan over of de Elfstedentocht wel of niet door zou gaan. Ze meldden dat ze de hype niet onnodig aan willen wakkeren.

Een klein onderzoekje

Hoe groot was de kans op de tocht afgelopen tien jaar en hoe groot was de hype hier om heen?

 

 

(Dit onderzoek is kleinschalig en daarom ook niet representatief voor deze periode. Voor de hype hebben wij het aantal artikelen, met de zoekterm ‘Elfstedentocht’ in de titel of eerste alinea, gebruikt als maatstaf voor de hype. De kans op de tocht hangt ook van meer factoren af dan alleen de temperatuur, dit is echter wel een belangrijke factor.)

Mee naar het ijs

Sytse Kroes is IJsmeester voor de Friesche IJsbond en heeft zelf in 1997 de Elfstedentocht geschaatst. Hij nam ons een stukje mee op zijn route waar hij het ijs controleert.

Dit jaar gaat de Elfstedentocht niet door, toch maken de media er wel iets groots van. Zo ook zes jaar terug, toen het wel bijna zo ver was dat die Alvestêdetocht er kwam.

Sytse: “In 2012 was het er echt dichtbij, toen hebben veel mensen ‘m ook wel geschaatst. Voor de massa was het niet toegankelijk. Ik heb laatst eens even de jaren vanaf 1940 op een rijtje gezet. Dan tellen we alle vorstdagen bij elkaar op. Als het vandaag -5 graden vriest, dan zetten we 5 neer. Als het morgen weer met -5 graden vriest, dan wordt heb je een vorstgetal van 10 en zo voort. Dan waren er winters die kwamen tot 300 en in 2012 was het nog maar 100. Je ziet dus wel dat de winters minder koud waren dan in de tijd van de oorlog en daarna. Omdat we minder koude winters hebben willen we natuurlijk toch nog graag schaatsen maar dan proberen we dat in een hele korte tijd.”

De Tocht der Tochten

Leo Ammerlaan (68) zag in 1985 de Elfstedentocht op televisie. Hij vond dit zo leuk om te zien dat hij de tocht in 1986 zelf uitschaatste. We spraken met hem over zijn ervaring.

Trainen

“Ik had nooit gedacht dat er meteen in ‘86 weer een Elfstedentocht zou komen”, vertelt Ammerlaan. “Daarvoor was het al drieëntwintig jaar geleden dat er eentje was geweest en het was wel heel sterk als er het jaar erna weer een zou komen. Hij kwam er wel, dus toen had ik slecht getraind.” Door de strenge winter dat jaar was het wel mogelijk dat Ammerlaan een paar tochtjes kon schaatsen op natuurijs. De ‘Tocht der Tochten’ is bijna tweehonderd kilometer lang, dus de meesten mensen trainen hiervoor. Ammerlaan had een andere techniek, “Ik haalde het, denk ik, omdat wij toen vrij jonge kinderen hadden. We woonden in een groot hoog huis met vier trappen. Ik rende vaak het huis op en neer en daar kreeg ik een goede basisconditie van. Ik dacht weleens tijdens het rijden: het is eigenlijk net een dag thuis maar dan op de schaatsen.”

Mediagekte

Tegenwoordig is het vaak zo dat als het een week vriest, de media op hol slaan omdat er ‘een kans’ zou zijn dat een Elfstedentocht zou komen. Ammerlaan: “Ja nu is het een volledige gekte, toen was dat niet zo. Na ‘85 is dat wel ontstaan. Dat was zo’n televisiegeniek fenomeen.” In 1987 ging de Elfstedentocht op een haar na niet door. Pas in 1997 was weer de eerstvolgende Elfstedentocht. “Die heb ik niet meegedaan omdat we voor een lang weekend met het gezin in Londen waren”, laat Ammerlaan weten. “Ik weet nog heel goed dat het toen bekend werd dat het door zou gaan en dat we op dat moment in het vliegtuig stapten. Ik heb het toen verschrikkelijk moeilijk gehad om niet terug te gaan naar Nederland.”

Conclusie

Zo mooi als Ammerlaan het vond om de Elfstedentocht op televisie te zien, zo mooi vonden de media het om over te berichten. Zoals Ammerlaan het al noemde: de Elfstedentocht was een ‘televisiegeniek fenomeen’. Toen het in de jaren van 1985 tot en met 1987 bijna elk jaar raak was, wakkerde dit schaatsgevoel los in Nederland. De media spelen daar goed op in door elk jaar dit gevoel weer te triggeren wanneer het een klein beetje vriest. Dan zijn de Friezen niet meer ‘die boertjes uit Friesland’ en dan kan ijsmeester Sytse weer het ijs controleren.

Want zeg nou zelf, wat zou het mooi zijn als die Tocht der Tochten er weer komt.