Een Nationale Bijentelling, een Landelijke Zaaidag en exposities over bijen door heel het land. Nederland zoemt en dat is hard nodig. Veel bijsoorten worden met uitsterven bedreigd. Er is geen tijd om bij de pakken neer te zitten, want het diertje is bijzonder belangrijk voor onze natuur en landbouw. Hoe behouden we hem?

Ruim 3500 mensen gingen er afgelopen zondag eens goed voor zitten. Een dag bijtjes tellen, in het kader van de Nationale Bijentelling. Mensen omarmden het initiatief van ‘Nederland Zoemt’ alsof ze Winnie de Poeh waren en het plan een honingpot betrof. De tellers kwamen gezamenlijk uit op 36 duizend bijen. De mens en de bij gingen voor even hand in hand, en hadden een band die verdacht veel op vriendschap leek.

Het is ook hard nodig onze relatie met de bij wat liefdevoller te maken. Het Nederlandse ecosysteem dreigt veel bijensoorten te verliezen. Waarom dat zorgelijk is, leggen bijenhouder Atti-Jan Grasso en stadsimker Niels van Altena in onderstaande video uit. Grasso neemt ons meteen mee in het proces van bijenhouden.

Toch hebben imkers en bijenhouders in de strijd tegen het uitsterven van bijensoorten maar een beperkte invloed. Hun kasten zijn gevuld met de honingbij, een type dat verre van uitstervend is in Nederland. Juist de beestjes in het wild, de solitaire bijen, staan onder druk. Menno Reemer, bijenspecialist bij Stichting EIS: “Dat is een belangrijk onderscheid. Wij houden ons bij het kenniscentrum vooral bezig met andere soorten dan de honingbij. Onder hen staat ruim de helft als bedreigd te boek. Van veel wilde bijensoorten is de toekomst niet heel hoopgevend.”

Oorzaken

De oorzaken van de bedreiging laten zich opdelen in drie categorieën: ziektes (veroorzaakt door bijvoorbeeld de varroamijt), bestrijdingsmiddelen en een gebrek aan voedsel. Bij de laatste twee factoren is de mens verantwoordelijk. Zo strooien de boeren neonicotinoiden op hun gewassen. “Dat zijn stoffen die zevenduizendduizend keer giftiger zijn dan DDT, wat vroeger gebruikt werd. Er zit nicotine in. In een hele lage concentratie, in nanogrammen, zijn zij al schadelijk voor bijen”, aldus Jaap Molenaar, voorzitter van de bijenstichting. Overigens is morgen een stemming in het Europees parlement over de inperking van het gebruik van bepaalde neonicotinoiden. Nederland is voor de inperking, liet het Ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit woensdag weten.

Ook op het gebied van voedsel heeft Nederland het de bij niet makkelijk gemaakt. “Als je nu in Nederland rondrijdt, ziet het er veel anders uit dan vijftig of zestig jaar geleden”, aldus Reemer. “Bloemen zijn nagenoeg verdwenen, je hebt weinig greppeltjes en hegjes meer. En ook op akkers valt weinig te halen, ze worden op één manier beplant en al het andere wordt weggespoten. Het landschap is heel onvriendelijk geworden voor bijen.”

Molenaar vult aan: “Het is ontzettend monotoon geworden. Zeker op het platteland ziet het er wel groen uit, maar er zijn weinig bloemetjes. Ik noem het soms groene woestijnen.”

Toekomst

Gelukkig lijken we steeds beter te begrijpen dat de bij niet onze vijand, maar onze vriend is. Op landelijk niveau strijdt men hard tegen bestrijdingsmiddelen. En ook op lokaal niveau poppen er mooie initiatieven op, zoals Proeftuin040 in Eindhoven. Wij zochten initiatiefnemer Neelke Goosens op en spraken met Eric van Oijen, voorzitter van de stichting Food4Bees, over hoe we een goede toekomst van de bij kunnen realiseren.

Voor een rooskleurige toekomst van de bij heeft het beestje nota bene rozen nodig. Of een andere bloem, dat maakt niet zo gek veel uit. Aan de groene woestijnen van nu heeft de belangrijke bestuiver echter helemaal niks.