Fair trade producten zijn hip. Sinds de oprichting van winkelketen Waar in 2013 is het aantal filialen gegroeid naar zeventien, verkopen supermarkten steeds meer fair trade producten en blijft de wereldwijde verkoopwaarde van Fairtrade-producten stijgen. Waarom is de hedendaagse maatschappij zo gesteld op deze producten die voortkomen uit eerlijke handel?
Door: Ruth Smeets en Ilja Panis

Fairtrade producten staan over het algemeen bekend als duurder dan hun concurrenten. Toch wonnen ze in de afgelopen jaren aan populariteit. Het bekende fairtrade merk Fairtrade Original realiseerde in 2015 28% omzetgroei. Ook het slaafvrije chocolademerk Tony’s Chocolonely blijft omzetgroei maken.

In de afgelopen jaren hebben verschillende gebeurtenissen en initiatieven gezorgd voor eerlijkere handel.

Fair trade is een label waarvoor een keurmerk is. “Dat houdt in dat je als partij gecertificeerd moet worden en aan een aantal criteria moet voldoen”, vertelt Gijsbert van der Sleen, initiatiefnemer van Discovered. Discovered is een online marktplaats die eerlijke handel bevordert. Zij garanderen dat 80% van de verkoopprijs naar de producent van het product gaat. “Waar het om gaat is dat je op een eerlijke wijze lonen betaalt, op een eerlijke manier omgaat met productie en dat je transparant bent over wie wat verdient in de keten. Dat is op zich heel mooi en zorgt ervoor dat de boeren of de makers een goed inkomen hebben.” Winkeliers van de Wereldwinkel en Bio-café Pleïade in Tilburg zien dat het grote publiek hier steeds meer waarde aan hecht.

BEWUST CONSUMEREN

Volgens Van der Sleen zijn er twee stromen: “Ten eerste kopen mensen fairtrade producten omdat het meer in is. Maar wij merken ook dat consumenten graag een goed product willen kopen. Zij worden dan ook niet voor niets boos en teleurgesteld als ze weten dat aan een product kinderarbeid te pas komt of als er giftige materialen in zitten.”

Assistent professor Olga Stavrova, verbonden aan Tilburg University, deed onderzoek naar het gevoel dat mensen krijgen als zij fairtrade producten kopen. Zij vertelt hierover.

Audio is in het Engels

Toch koopt nog lang niet iedereen fair trade producten. Mensen kopen nog altijd producten bij winkels als de Action of AliExpress, vertelt Van der Sleen. “Er zijn gewoon ontzettend veel koopjesjagers, die alleen de prijs zien.”

IS FAIR TRADE WEL FAIR?

Eigenlijk niet, zegt Van der Sleen. “Stel jij koopt iets in de fairtrade winkel voor zevenentwintig euro. Zo’n product wordt gemaakt door een mannetje in Madagaskar. Hij verdient daar twee dollar per dag. Omdat het fair trade is, krijgt hij tien procent extra; dus twee dollar twintig. Van het bedrag dat de consument betaalt, gaat uiteindelijk dus maar iets van 6% naar de maker. Dat vinden wij als Discovered onzin.” Discovered streeft ernaar om 80% van de verkoopkosten terecht te laten komen bij de maker. “Dat houdt in dat hij in plaats van twee dollar, ruim twintig dollar verdient aan exact hetzelfde product, dat exact evenveel tijd kost om te maken. En dat noemen wij ‘fairer trade’ of ‘fairest trade’.”

Van der Sleen benadrukt dat het voor de consument erg lastig is om na te gaan of een product wel echt eerlijk is. “Als er zo’n fairtrade-label op zit, vinden wij dat eigenlijk niet fair. Dat is ook wat Tony’s Chocolonely uitvond toen ze begonnen; het is gewoon heel lastig om te garanderen dat chocola echt slaafvrij is.” Volgens Stichting Max Havelaar kun je wel aan van een fairtrade-label. “Het is zeker niet voor de show. Het Fairtrade keurmerk wordt uitsluitend verstrekt aan producenten die voldoen aan strenge criteria”, schrijven zij op hun website. “Als je producten met het keurmerk voor Fairtrade koopt, kun je er 100% zeker van zijn dat jouw aankoop de lokale boeren en hun gemeenschap écht vooruit helpt.”