‘Nederlandse beurzen op laagste punt sinds 2 jaar’ en ‘AEX zakt onder de 500 punten’. Het is zomaar een greep uit de krantenkoppen van afgelopen week. Klinkt belangrijk, maar wat betekent het nou echt? Om dat uit te leggen geeft economie docent Moreno Ten Bras een online mini-college over ‘de beurs’.

Wat is de beurs?

“De beurs is de markt waarop bedrijven vermogen aan proberen te trekken. Om de beurs uit te kunnen leggen, moeten we terug naar de tijd waarin de VOC werd opgericht. De VOC is namelijk een van de eerste bedrijven dat aandelen verhandelde. Op zijn piek was het Nederlandse bedrijf zelfs groter dan bijvoorbeeld Apple, Facebook en Google tegenwoordig.
De VOC vertrok met schepen naar het Oosten om daar waardevolle specerijen te halen. De vracht die terugkwam was veel geld waard. Omdat zo’n tocht risico’s met zich meebracht, zocht het bedrijf handelaars die wilden delen in dat risico. Oftewel, investeren in de VOC.
Stel dat een reis €15.000,- kost, dan werd ditzelfde bedrag in aandelen te koop aangeboden. Iemand die bijvoorbeeld voor €150,-, oftewel 1% van het totaal, aandelen kocht. Had dan ook recht op 1% van de opbrengst van deze reis. Aan de andere kant liep hij ook het risico dat de reis mislukte waardoor hij zijn inleg kon verliezen. Het zogenaamde “debiteurenrisico”.
Tegenwoordig is het op de beurs niet anders, bedrijven verkopen waardepapieren (aandelen) in ruil voor geld. Dit geld wordt dan gebruikt in de onderneming en als het goed gaat delen de aandeelhouders, net als in de VOC-tijd, in de winst. Ook het risico is niet verdwenen, want maakt een bedrijf waarin iemand een aandeel heeft verlies, dan wordt dat aandeel vanzelfsprekend minder of zelfs helemaal niets meer waard.”

Wat is de AEX?

“De afkorting staat voor ‘Amsterdam Exchange Index’ en is een koers die de ontwikkeling van de 25 bedrijven met het grootste marktaandeel in Nederland in handen hebben. Aangezien het om een index gaat, is de uitgangspositie altijd 100 punten. Is er sprake van een groei van 2% dan verhoogt dit naar 102 punten. Heeft het bedrijf vervolgens een krimp van 1%, dan verandert de AEX niet naar 101. Maar daalt het met 1% van 102, 1,02, en krijg je een nieuwe AEX-index van 100,8.”

Wat zorgt voor stijging en daling op de beurs?

“Over het stijgen en dalen van de waarde van aandelen kan eigenlijk niemand iets zinnigs zeggen. Als dit namelijk wel had gekund, was iedereen op dit moment miljonair.”
“Er zijn experimenten gedaan waarbij apen het opnamen tegen zogenaamde beursexperts. Beiden belegden in de beurs en na een jaar werd gekeken welke persoon, of aap, het hoogste rendement had behaald. Je voelt al aankomen, maar de apen hadden het gemiddeld genomen minstens even goed als de mensen gedaan. Het meeste rendement was zelfs gehaald door een gorilla die “Jacko” heet.”

Wat zijn de gevolgen hiervan?

“Wanneer bedrijven financieel een goed jaar hebben, zal de waarde van hun aandelen stijgen. Dit komt omdat steeds meer mensen willen investeren in een bedrijf met zekerheid en een graantje mee willen pikken van de winst van dit bedrijf. Wanneer de vraag naar deze aandelen toeneemt, zal ook de waarde ervan toenemen. Het vreemde hieraan is dat mensen de aandelen willen kopen die in trek zijn. Oftewel, de duurste aandelen worden gekocht want met die bedrijven gaat het goed.”
Mensen kopen dus massaal in als de aandelen pieken in prijs, met als gevolg dat er eigenlijk alleen maar verlies geleden kan worden. Op een bepaald moment zijn de aandelen namelijk zo weinig waard, dat mensen het vertrouwen verliezen en de aandelen van de hand doen. Vreemd, zeggen de kenners, want daarmee boek je juist het grootste verlies.”
Daartegenover staan natuurlijk de succesverhalen van de beurs: mensen kopen aandelen van bedrijven die in een dal verkeren. Nadat de economie iets aansterkt, stijgt de waarde van het bedrijf en daarmee de waarde van de aandelen. Waarna ze de aandelen verkopen en weglopen met winsten van duizenden keren hun inleg.”
Een leuk feitje over Google om dit verhaal kracht bij te zetten: De mensen die Google begonnen, hadden totaal geen geld. Hierdoor moesten ze noodgedwongen op zoek naar vaklui die werk wilden verrichten in ruil voor aandelen. Deze aandelen waren op dit moment niets waard, aangezien het bedrijf geen dollar omzet draaide. Toch knapten een paar timmermannen en schilders het kantoor van Google op in ruil voor wat aandelen. Je raadt het al: ze zijn inmiddels multimiljonair.”

Wat is de invloed van ‘de beurs’?

“De beurs kan de economie maken en breken. Helaas zijn de meeste mensen kuddedieren die na een voorspelling reageren op deze voorspelling, de zogenaamde ‘self-fulfilling-prophecy’. Wanneer de beurzen een crisis aankondigen of voorspellen waarbij de waarde van aandelen kan kelderen, reageren mensen hier massaal op. Men is bang om verlies te lijden en verkoopt massaal de aandelen. Het aanbod van aandelen stijgt waardoor de waarde op de beurs ervan ook daadwerkelijk keldert. Doordat op deze manier een hoop geld verdwijnt heeft dit vanzelfsprekend een negatief effect op de economie.”