Van snoepjes en koekjes word je dik, kijk maar naar die mevrouw’, ‘anorexiapatient’ en ‘zou je niet eens wat meer af moeten vallen?’. Het zijn reacties die mensen ontvangen over hun uiterlijk; op straat, maar ook op social media. Body shaming gebeurt ondanks de vele aandacht voor het onderwerp nog elke dag.

Daniëlle Heemskerk is een deskundige op het gebied van body positivity, een tegenbeweging die mensen ervan bewust wil maken dat ieder lichaam een goed lichaam is. Ze heeft als doel onze cultuur rondom schoonheid, uiterlijk, gezondheid en eten te veranderen. Daarnaast wil ze een bijdrage leveren aan de ontwikkeling van een positief lichaamsbeeld en een gezonde relatie met eten.

Gedeelde norm

We zijn in 2018 nog steeds bezig met het bekritiseren van lichamen. “Vaak hebben we van jongs af aan geleerd dat een slank lichaam mooi is, en een dik lichaam ongezond. Dat is een norm die we met z’n allen in stand houden.” Volgens Heemskerk betekent die gedeelde norm dat we met elkaar proberen om daar niet vanaf te wijken. “Daarom geven we kritiek op mensen die daar niet aan voldoen.” Ze vertelt dat veel mensen die aan body shaming doen, er van overtuigd zijn dat ze mensen daarmee aansporen om gewicht te verliezen. “Soms komt het misschien ook nog wel uit een goedbedoelde intentie. Maar we weten ondertussen uit onderzoek dat dat niet zo is. Het body shamen werkt namelijk alleen averechts.”

“Iedere keer wanneer iemand kritiek heeft op je uiterlijk, word je overmatig bewust van je lichaam.”

Body shaming & mentale gezondheid

Volgens Heemskerk zijn er steeds meer mensen die opstaan tegen body shaming. Ze zien in hoe schadelijk het is en kunnen de verschillende soorten van body shaming onderscheiden. Bij fat shaming wordt er gelet op het overgewicht, waar skinny shaming zich richt op ondergewicht. “Het heeft een hele grote invloed op je mentale gezondheid,” vertelt ze. “Je moet je voorstellen dat je als vollere vrouw wekelijks te maken hebt met fat shaming. Dat je op straat een frietje eet en je overduidelijke kritische blikken krijgt. Of iemand zegt, ‘nou, zou je dat wel doen?’. Iedere keer wanneer iemand kritiek heeft op je uiterlijk, word je overmatig bewust van je lichaam. En dat heeft als impact dat je je er niet beter door gaat voelen.”

Behalve dat body shaming effect heeft op volwassen mensen, krijgen ook kinderen hier mee te maken. Daar zijn drie verschillende factoren voor. “Enerzijds heb je de heersende norm over wat een mooi en gezond lichaam is.” Dat heeft impact op hoe er gekeken wordt naar het lichaam en de gezondheid van jonge kinderen. Ouders body shamen hun kinderen dan ook vaak. “Niet altijd met de verkeerde intentie, maar het gebeurt wel. Het is heel erg het klimaat waarin je thuis opgroeit. Als daar de focus ligt op je lichaam, dan heeft dat later ook vaak impact op je eigen lichaamsbeeld.”

Social media werkt ook mee aan het in stand houden van de norm. Kinderen maken daar ook steeds jonger gebruik van. “Het is daarom belangrijk dat je meer lichaamsdiversiteit ziet. Niet alleen van die strakke fitgirls. Daar krijg je het idee van dat je er zelf ook zo uit moet zien.” 

fitgirls en beautyvloggers

Schoonheidsidealen, die onder andere op social media te zien zijn, hebben altijd al bestaan. Denk bijvoorbeeld aan een jonge, slanke vrouw met lange benen, ronde borsten, grote ogen, volle lippen en een egale huid. Door de komst van social media zie je dat de schoonheidsidealen steeds duidelijker naar voren komen. Op Instagram heb je bijvoorbeeld de fitgirls en de beautyvloggers. Daar gaat iedereen een beetje op elkaar lijken. Het haar, de make-up, de kleding. Je ziet het aan alles. Zelfs aan de poses die mensen aannemen.

Claudia Vesters en Anne Haakmeester vinden dat een gezond lichaam niet per se een slank lichaam hoeft te zijn. Zij vertellen hieronder over het gevaar van het ideaalplaatje:

Body shamen op de catwalk

We zien steeds meer modellen op de catwalk en voor de camera met verschillende lichaamstypen. Ondanks dat body positivity steeds belangrijker wordt hebben modellen nog dagelijks te maken met body shaming op hun social media. “Als je zo door blijft eten promoot je obesitas,” werd er gereageerd onder een foto van curvy model Fabienne Schriek.

Fotografe Thirsa Nijwening werkt al jaren in de modellenwereld en ziet de diversiteit toenemen.