Door Rick Lemmens en Quintijn van Hees

Het klinkt gek, maar in het zuidwesten van Noord-Brabant ligt de Belgische enclave Baarle-Hertog, tegen het Nederlandse Baarle-Nassau aan. De twee dorpen zijn diep met elkaar verbonden in politiek, cultuur en economie. Dat is niet raar als je de kaart van de gemeenten te zien krijgt: de landgrenzen gaan dwars door huizen, straten en winkels heen. Om duidelijkheid te geven zijn huisnummers voorzien van de driekleur van het land waarin de voordeur staat. Ook is het hebben van een dubbel paspoort hier geen uitzondering. Hoe kan het dat dit liefdesverhaal zo soepel verloopt? Of is er meer rivaliteit tussen de twee dorpen dan wordt gedacht?

Van onopgevallen boterfraude naar internationale samenwerking
Willem van Gool is hoofd van het toerisme in Baarle-Nassau en Baarle-Hertog: “Het is ondanks een flink aantal pogingen nooit gelukt om de enclavesituatie op te lossen.” De half-om-half nationaliteit is een groot deel van de identiteit van de inwoners. Ook de toeristische sector legt er, naast het verleden van roombotersmokkel, sterk de nadruk op. “Als je meer oplossingen hebt dan er problemen zijn, is besturen niet aantrekkelijk”, zegt Leo van Tilburg, de burgemeester van Baarle-Hertog. “We hebben te maken met twee landen, twee culturen en twee wetgevingen.” Daarnaast wordt in de snackbar aan je gevraagd of je Nederlandse- of Belgische mayonaise wil.

Het belastingparadijs en de tabakhaven
Een ander land betekent ook andere wetten. Goedkopere alcohol, sigaretten en vuurwerk dat harder knalt? Vooral de winkeliers in de Belgische gemeente profiteren van de verkoop hiervan, maar ook de Nederlandse inwoners doen er hun voordeel mee. Zo kopen ze hun sigaretten in het Belgische deel en kunnen jongeren onder de achttien gewoon drinken in de cafés in Baarle-Hertog. Ook komen mensen uit het hele land naar het dorp om een voorraad tabak in te kopen.

Door de unieke grenzen is een interessante situatie ontstaan in de twee dorpen. Zo zijn er twee kerken en kan het gebeuren dat je drie keer van land wisselt als je even naar de supermarkt loopt. De voordeur van een atelier wordt zelfs door midden gesplitst door de grens. In het kaartje hieronder zijn een aantal punten uitgelicht.

Haat-liefdeskind
Wat begon als een gedwongen samenwerking blijkt uitgebloeid te zijn tot een onwaarschijnlijk liefdesverhaal. Ondanks de verschillen in cultuur, economie en politiek lijkt het erop dat de haat-liefde verhouding tussen België en Nederland minder haat bevat dan gedacht. Het franken-dorp heeft door de eeuwen heen talloze pogingen doorstaan om van de kaart geveegd te worden en waarschijnlijk zal het nog lang duren voordat er slechts een Baarle is.