Knielende tijgers, olifanten met de prachtigste bouwwerken op hun hoofd of mannen met een vissenhuid. Bedenk het en het was zo ongeveer in het circus. Zo lijkt het. Het verleden van het circus is kleurrijk en vooral lang. 250 jaar bestaat het inmiddels. De hoogste tijd om terug te blikken, maar vooral om vooruit te kijken.

“The circus is the only ageless delight that you can buy for money. Ernest Hemingway”
Met de faillissementen, het verbod op wilde dieren en dalende bezoekersaantallen heeft het klassieke circus een deukje in het imago opgelopen. De rondtrekkende gezelschappen van acrobaten, clowns en dieren vervagen uit ons beeld. Maar met meer dan 30 wintercircussen, jeugdcircussen in 50 steden en internationale HBO-opleidingen tot circusartiesten in zowel Rotterdam als Tilburg doen we daar het klassieke circus mee tekort.

Het circus knokt zich telkens terug, beweegt mee met de tijd en blijft bestaan. Met de komst van het nieuwe circus, startend rond 1980 met Cirque du Soleil, worden de circusshows  meer en meer wervelende theatervoorstellingen. Op festivals zien we steeds meer circusacts en in de zomermaanden hebben we meerdaagse circusfestivals op diverse plekken in Nederland. Het circus heeft dan ook niet voor niets in 2013 een plek gekregen op de lijst van Nationale Inventaris Immaterieel Cultureel Erfgoed in Nederland. En verdient hiermee bescherming als Nederlandse traditie.

Circus Sijm

Een klassiek circus in Nederland wat nog reist door het land is Circus Sijm. Een circus zoals je het circus tekent als je klein bent. De directeur als spreekstalmeester die de paarden, clowns en acrobaten op enthousiaste manier aan- en afkondigt. Waar je als je naar buiten loopt een blik werpt op de caravans en je jezelf afvraagt hoe het toch zou zijn om te leven als circusartiest. Met ongeveer 100.000 bezoekers per jaar laten zij tevens zien dat een klassiek circus in deze tijd nog prima kan overleven. Mits het wel een beetje met de tijd mee gaat.

Voor aankomend jaar hebben zij besloten om de pijlen voor 80% te gaan richten op de zakelijke markt. Zo treden zij op met een vaste circusshow bij diverse zorginstellingen en bedrijven. Dit betekent onder andere dat Circus Sijm niet meer in de zomermaanden te zien is met het zomercircus. Wat weer mogelijkheden biedt voor nieuwe losse producties.
Nieuw dit jaar wordt het Gay Circus. Het nieuwe circus dat zal plaatsvinden in Amsterdam in de periode voordat de Pride weer losbarst. Een show vol travestieten, go-go dancers en acrobatiek. En vooral voor de leeftijd van 18+.

In onderstaande video vertelt directeur Alex Sijm zijn visie over het klassieke circus en de komst van het nieuwe circus.

Circusstad Festival

Een goed voorbeeld van hoe het in de circuswereld ook kan is het Circusstad Festival. In mei kun je 5 dagen lang genieten van het circus op het Schouwburgplein in Rotterdam. Voorstellingen bijwonen in de diverse tenten of losse acts op het terrein, het kan allemaal. En als je het virus te pakken hebt kun je in de ‘’circus jungle’’’ van Circus Rotjeknor zelf in de leer bij de artiesten.

Het festival in Rotterdam is ontstaan in 2010. Maaike van Langen, artistiek leider van het festival vertelt over de noodzaak om Circustad Festival op te richten. “Het festival is ontstaan uit het idee dat de eerste lichting HBO-circus afstudeerde in 2010 in Nederland van Codarts Circus Arts in Rotterdam en nog niet of nauwelijks bekend was. Codarts zocht partners voor het onder de aandacht brengen van circus in Nederland. Zo kwamen ze terecht bij De Rotterdamse Schouwburg, Luxor Theater en Circus Rotjeknor. Zij sloegen de handen ineen om van Rotterdam dé Circusstad van Nederland te maken. Dit resulteerde in Circusstad Festival.”

In het eerste jaar kwam het bezoekersaantal uit op 11.000, tijdens de laatste editie in 2018 kwam dit aantal uit op 28.000 bezoekers. Het festival blijft dus groeien en daarom is er vorig jaar besloten om er een jaarlijks terugkerend festival van te maken. Op de vraag in hoeverre deze nieuwe variant van het circus concurrentie is voor het klassiek circus zegt Maaike: “Het bijt elkaar wat mij betreft niet. Het zijn verschillende manieren en smaken van circus beleven. Wat ik me wel voor kan stellen en wat we ook terugzien in publieksonderzoeken is dat mensen van circusstad veel zin krijgen om meer circus te bezoeken, dus wie weet gaat men dan ook wel naar het klassieke circus.”

#circusnl2025

Die kruisbestuiving van circusfestival naar klassiek circus past geheel in de lijn van de agenda #circusnl2025. In deze agenda zijn plannen gemaakt en doelen gesteld om het circus in 2025 beter op de kaart te hebben staan. Over 6 jaar moet het imago zijn opgekrikt. Het plan, al gepresenteerd in 2016, heeft 4 ambities: Er moet meer publiek komen, meer en betere speelplekken worden gecreëerd, meer Nederlands talent worden opgeleid en een goed werkklimaat waarin circusartiesten zich veilig voelen worden gevormd.

Een speerpunt is dat het circustheater wordt opgemerkt bij beleidsmakers. Met de opname in het sectoradvies theater van de Raad voor Cultuur lijkt deze stap al een stuk dichterbij te komen. Als een verrassing komt het niet. Maaike van Langen merkt het vooral in de zomer: ”Het valt me op dat veel (zomer) festivals in Nederland ook circus programmeren. Festivals zoals Oerol, Spoffin, Deventer op stelten.”

Zo lijkt het circus inmiddels een nieuwe en goed passende weg te zijn ingeslagen die met samenwerking de stappen kan zetten naar de volgende 250 jaar.