Kennen jullie hem nog? Meesterfraudeur, leugenaar en ondertussen ook Tilburgs hoogleraar sociale psychologie, Diederik Stapel. Jarenlang fraudeerde hij met psychologische onderzoeken. Het was een van de grootste zaken in de Nederlandse wetenschap. Vijf jaar na dato wordt hij naar eigen zeggen niet eens aangenomen als ‘baas van de Sligro’.

In Eindhoven mocht Stapel woensdagavond op uitnodiging van stichting Odd Fellows zijn verhaal vertellen. Stapel begint zijn lezing met een disclaimer: “Ik neem de volle verantwoordelijkheid op me voor mijn daden. Ik heb dingen fout gedaan en moet hier ook voor gestraft worden. Mijn daden zijn op geen enkele manier goed te praten. Het spijt me dat ik het gedaan heb.” HFullSizeRenderij bekend schuld, maar probeert wel medelijden op te wekken. De rest van zijn verhaal gaat over zijn leven voor, tijdens en na de fraude.

Jeugd
Volgens Stapel begint het allemaal bij zijn jeugd. “Mijn broers en zus zijn allemaal een stuk ouder dan ik. Ik ben het nakomelingetje, het ‘foutje’. Mijn jongste broer is vijf jaar ouder en mijn oudste broer tien jaar. Mijn oudste broer was heel goed in bètavakken, mijn zus in tekenen en mijn jongste broer in economische vakken. Ik als jongste vond dus dat ik al die dingen goed moest kunnen. Ik wilde perfect zijn en de beste prestaties leveren.”

Stapel haalt op de middelbare school zijn vwo-diploma en promoveert als doctor sociale psychologie aan de Universiteit van Amsterdam. Alles gaat hem voor de wind tot en met september 2011. “In 2008, 2009, 2010 en het begin van 2011 was ik een man in pak, met een mooie das, met een groot salaris richting de Balkenendenorm. Ik was decaan, professor en succesvol onderzoeker. Dat wás ik voor september 2011.”

Keerpunt
“En toen viel ik”, vertelt Stapel. “Wetende dat het niet mocht, wetende dat het niet kon, wetende dat ik ontslagen zou worden, besloot ik om mijn ambitie boven mijn ratio te stellen.” Stapel deed onderzoek naar sociale psychologie. “Ik deed experimenten en op een gegeven moment kwam er niet meer uit wat ik wilde. Ik kon daar niet tegen. Ik ging de waarheid veranderen en antwoorden aanpassen. Ik deed op een gegeven moment de onderzoeken niet meer en ging gegevens gewoon helemaal zelf verzinnen.” Uit een rapport van onderzoekscommissies Levelt, Noort en Drenth blijkt dat Stapel bij 76 van zijn onderzoeken gefraudeerd heeft. Het bekendste gefraudeerde artikel gaat over vleeseters die ”egoïstische hufters” zouden zijn.

Ontmaskering
Collega’s van Stapel kregen argwaan toen ze merkten dat alle onderzoeken van de hoogleraar precies klopten. “Ze begonnen te denken: Dat is opvallend, alle onderzoeken die Diederik doet komen allemaal uit en als wij ze doen kloppen ze niet? Het was te mooi om waar te zijn”, vertelt hij. Stapels’ onderzoeken werden door zijn collega’s flink onder de loep genomen en er kwam naar voren dat ze eigenlijk helemaal niet klopten. De vermoedens van collega’s werden aan Stapels beste vriend, Marcel Zeelenberg, verteld en hij stapte naar de rector. “Het duurde nog een dag voordat ik bekende wat ik gedaan had. Op staande voet werd ik ontslagen, zonder regelingen, zonder uitkering”, vertelt de oud-hoogleraar met waterige ogen.

Nu, vijf jaar later, dealt Stapel nog steeds met de gevolgen van zijn daden. “Ik ben werkloos, wordt uitgekotst door de maatschappij en mijn geloofwaardigheid is door de wc gespoeld.” Het liefst wil hij gewoon een baan van negen tot vijf en wil hij zijn steentje bijdragen aan de maatschappij. “Dat gaat gewoon niet. Wie wil er nou een fraudeur als directeur van de Sligro in Heusden? Niemand toch. Zo gaat het dus altijd.”