Ben Feringa heeft woensdag de Nobelprijs voor de scheikunde ontvangen. Hij onderzocht samen met de Fransman Jean-Pierre Sauvage en de Schot James-Fraser Stoddart moleculaire nanomachines.  

Moleculaire nanomachines zijn autootjes bestaande uit één molecuul. Dat is nog kleiner dan duizend keer zo klein als de dikte van een haar. Deze autootjes zijn een grote doorbraak omdat het in de toekomst gebruikt kan worden om medicijnen heel precies door het lichaam te transporteren naar zijn bestemming. “Je moet je voorstellen dat het is alsof je in een auto rijdt met allemaal rondvliegende kanonskogels. Het is Ben gelukt om die autootjes met ultraviolet licht zo te sturen dat ze doorrijden zonder de kogels te raken,” vertelt professor Wybren Jan Buma, hoogleraar scheikunde aan de Universiteit van Amsterdam.

ben-feringaBen Feringa

Samenwerking 
Buma heeft zelf ook samengewerkt met Feringa, waarbij ze hebben gekeken naar het absorberen van licht bij moleculaire nanomachines. “Voorheen was er een bepaald idee hoe het absorberen van licht werkte. Ben heeft ervoor gezorgd dat we op een andere manier hiernaar zijn gaan kijken.”

Pionier
Ook is Feringa veel bezig met katalyse, het makkelijker laten verlopen van reacties, en met chirale moleculen. “Chirale moleculen zijn als een linker- en rechterhand. Ze lijken precies op elkaar, maar dan in spiegelbeeld. Dit kan bijvoorbeeld ook voorkomen in medicijnen (zoals softenon), waardoor de ‘linkerhand’ versie van een medicijn helemaal niet doet wat het zou moeten doen. Er wordt daarom onderzocht hoe je zo efficiënt mogelijk alleen maar ‘rechterhanden’ kan maken. Ook hierin is Ben een pionier.” Legt professor Buma uit.

Nobelprijs
Feringa is de derde Nederlander die de Nobelprijs voor de scheikunde wint. Zijn voorgangers zijn Peter Debye en Jacobus Henricus van ’t Hoff, die in respectievelijk 1901 en 1936 wonnen.

De oprichter van de Nobelprijs is Alfred Nobel. Hij was de uitvinder van dynamiet, waar hij rijk mee werd. Toen zijn broer Ludvig Nobel overleed, stond Alfreds naam per ongeluk in de krant. Hij werd beschreven als ‘handelaar van de dood’ door zijn verdienste aan de oorlog met zijn dynamietverkoop. Hij besloot zijn naam te zuiveren door de rente van zijn fortuin beschikbaar te stellen “aan hen die in het afgelopen jaar aan de mensheid het grootste nut hebben verschaft”; de Nobelprijs.