Door Nerys van Tent Becking en Leonie Collombon

“Ook hun wensen doen er toe”

Met ongeveer vijftienduizend doven in Nederland zijn er genoeg mensen die Nederlandse Gebarentaal (NGT) spreken. Genoeg sprekenden om als een officiële taal gezien te worden, zou je zeggen. Toch wordt NGT nog niet als Nederlandse taal erkend. Roelof van Laar (PvdA) diende op 3 oktober een wetsvoorstel in en 8ad3d724-4a1e-4994-a4d3-0221c990cbe9hoopt dat een meerderheid van de Tweede Kamer het met hem eens is.

Volgens van Laar hebben dove mensen al zo lang hun eigen taal, dat het tijd wordt dat deze ook erkend wordt. De eerste jaren begon de Nederlandse gebarentaal als vijf regionale dialecten. Dit had te maken met de dovenscholen in verschillende plaatsen en provincies (Groningen, Rotterdam, Amsterdam, Voorburg en Sint Michielsgestel). In 1995 smolten deze samen tot NGT: Nederlandse Gebarentaal.

Nee-stemmers

Zelfs na twintig jaar NGT is het dus nog geen officiële taal. Van Laar legt uit hoe dit mogelijk is. “Naast veel positieve geluiden is er ook een aantal tegengeluiden over het wetsvoorstel. We waren er in de Tweede Kamer al jaren mee bezig maar veel Kamerleden zijn van mening dat het geen echte taal is. Ze vergelijken het met braille. Het is voor hen eerder iets symbolisch dan dat het echt iets toevoegt én ze zijn bang dat het te duur gaat worden.” Van Laar is benieuwd naar de hoeveelheid Kamerleden die met hem meegaan in het wetsvoorstel. Wel kan hij al vertellen dat er uit de rechterhoek wat minder enthousiaste klanken komen dan uit de linkerhoek.

Lange discussie

Van Laar vertelt lang getwijfeld te hebben over het probleem. “In eerste instantie wilde ik me helemaal niet mengen in de discussie over gebarentaal omdat het al zo lang liep en er niets uitkwam, maar iedere dove die ik sprak gaf aan ontevreden te zijn over zijn positie in Nederland. Ondanks dat dit zo’n kleine groep Nederlanders is, zijn het toch duizenden mensen. Ook hun wensen doen er toe.”

Deze wet verandert niet alleen de erkenning van de taal; het geeft de regering ook de taak om de taal zichtbaarder te maken en vaker te gebruiken. Daarnaast komt er een intern orgaan waarbij doven zelf zitting hebben en zowel gevraagd als ongevraagd adviezen uitbrengen over de gang van zaken wat betreft de rechten van doven en tolken.

DOOF STUDEREN

Uit de groep van vijftienduizend dove personen in Nederland, volgen steeds meer doven een HBO- of universitaire opleiding. Lisa Hinderks is er één van.

Voice-over tekst: “Studeren aan de universiteit als je doof bent, het lijkt een onmogelijke taak voor horenden. Toch studeert Lisa Hinderks al drie jaar aan Utrecht Universiteit. Een tolk vertaalt voor haar de collegestof.”
Toch is er met studeren wel een aantal problemen waar Lisa tegenaan loopt. Dit is met name op het gebied van het aanbod van tolken.”
“Het wetsvoorstel van Roelof van Laar en Carla Dik-Faber trekt Lisa zich erg persoonlijk aan. Voor haar betekent het veel als de Nederlandse Gebarentaal wordt erkend. Ze hoopt dat een meerderheid van de Tweede Kamer voor stemt.”

 

Toch is nog niet één procent van de gehele Nederlandse bevolking doof. Dat is voor een deel van de rechterkant van de Tweede Kamer een bezwaar om het onlangs ingediende wetsvoorstel om de taal te erkennen niet door te voeren. Eva Westerhoff, voorzitter van ‘Dovenschap’, denkt hier anders over. Westerhoff is al jaren doof en ziet NGT als haar moedertaal. “Mij vragen waarom ik de Nederlandse Gebarentaal zo mooi vind is hetzelfde als aan een horend persoon vragen waarom hij het Nederlands zo mooi vindt. Het hoort gewoon bij je en is een deel van je identiteit.”

Gelijkwaardigheid

Voor Westerhoff staat het wetsvoorstel dat Roelof van Laar (PvdA) en Carla Dik-Faber (Christen Unie) op 3 oktober indienden heel dichtbij. Samen met haar vrijwillige belangenorganisatie ‘Dovenschap’ hielp zij Van Laar aan het wetsvoorstel. Samen stelden ze de brief op en bekeken ze op welke manier de doven-community het beste naar voren kwam.  “Het is nu aan de Tweede Kamer of de wet er ook echt komt. Of het wetsvoorstel de meerderheid krijgt hangt af van hoe de Tweede Kamerleden tegen gelijkwaardigheid van mensen aankijken. Als een meerderheid tegen stemt, betekent dit voor mij dat ze niet willen dat de Nederlandse samenleving divers is.”

De wet kan veel betekenen voor dove mensen, legt Westerhoff uit. “Als Van Laar het grootste deel van de Kamer met zich mee kan krijgen en NGT erkend wordt, is dit voor doven een grote stap in de acceptatie van hun samenleving.” Volgens Westerhoff kunnen meer doven dan trots zijn op hun doof-zijn en de gebarentaal. ‘’Gebarentaal is dan niet iets zieligs meer voor mensen die niet kunnen praten. Je kunt het dan een volwaardige taal noemen.”

Problemen

Dat doof-zijn door veel mensen nog steeds als iets zieligs wordt gezien, blijkt uit de vele problemen waar doven nog altijd tegenaan lopen. Veel dove personen hebben volgens Westerhoff last van uitsluiting tot een sociaal leven, simpelweg omdat ze niet op ieder moment van de dag een tolk naast zich kunnen hebben die vertaalt. Dit leidt tot eenzaamheid en vaak gaat dit weer gepaard met geestelijke gezondheidszorg. Daarnaast blijft het ondanks veel aanpassingen moeilijk om een opleiding te volgen; vooral voor dertigplussers. Studenten die deze leeftijd passeren hebben geen recht meer op een tolk gefinancierd door de overheid waardoor ze deze zelf zouden moeten betalen. Een vrijwel onmogelijke klus.

Ondanks de vele moeilijkheden waar doven tegenaan lopen, zien zij het zelf niet als een beperking. Nederland heeft een grote dovencommunity waarin hechte vriendschappen ontstaan. Er worden veel evenementen georganiseerd waar ze elkaar kunnen ontmoeten. Zoals het festival voor doven, ‘Mutesounds’. Alan Bredenhorst, producent van het festival, vertelt over het evenement.

Audiotekst: “Mutesounds is een festival voor dove mensen die dit jaar voor het eerst op de Scheveningse pier plaatsvindt. Alan Bredenhorst is producent van het feest en vertelt het een en ander over het gratis festival.”
Alan: “Het aantal bezoekers is een stuk vergroot de laatste tijd, het festival is ooit begonnen als een studentenproject in 2007. En vorig jaar hebben we het overgenomen, maar ik ben al wel langer actief als bestuurslid. Vorig jaar zijn we uitgegroeid tot zo’n vijfduizend bezoekers en we verwachten eigenlijk dit jaar dat we het gaan verdubbelen.”
Hoeveel mensen die doof zijn komen er dan?
Alan: “Ik verwacht een hoop dit jaar. Dat er ruim duizend doven en slechthorenden komen.”
Wat maakt het een uniek festival?
Alan: “Eigenlijk wordt alles speciaal voor de doven en slechthorenden georganiseerd, maar we zeggen daarbij, dat maakt juist dat het voor de horende een hele speciale belevenis is, want voor hun is het ook allemaal toegankelijk. Maar met nog meer zintuigen die geprikkeld worden, omdat we die natuurlijk ook allemaal inzetten voor de doven en slechthorenden.”
Wordt er ook aandacht aan het wetsvoorstel besteed?
“Nee, daar besteden we geen aandacht aan, we hebben hele andere doelstellingen als festival. Onze doelstellingen zijn om te zorgen dat we in de cultuursector, evenementen, theater, alles, dingen meer toegankelijk zouden moeten zijn voor doven en slechthorenden, en dat laten we zien. En dat dóen we. En we laten zien hoe makkelijk dat is, hoe leuk dat is, hoeveel extra beleving dat oplevert. En dat is al onze manier om te vechten voor meer toegankelijkheid. “

Gebarentaal leren

Een droom van veel doven is volgens Westerhoff om in een land te leven waar iedereen NGT spreekt, ook al weet ze dat dit niet te realiseren is. Voor wie toch graag de basis wil leren, stelt Nieuwsredactie een alfabet-snelcursus samen.