Uit onderzoek van het VPRO programma Argos bleek dat veel uitgeprocedeerde vluchtelingen langer dan twaalf weken in het vertrekcentrum zitten. Dit komt vaak doordat ze om bepaalde redenen niet uitgezet kunnen worden. Hoe gaat dit in zijn werking en welke opties hebben zij?

Door Niels Aelfers & Amber Kuijs

Vreemdelingenrecht
Ook een vreemdeling, oftewel iemand die niet de Nederlandse nationaliteit heeft maar wel in Nederland woont, heeft rechten. Wat deze rechten precies zijn, legt advocate vreemdelingenrecht Jeanne van de Wouw uit.

De procedure in het vertrekcentrum
Het huidige stelsel biedt opvang tijdens de asielprocedure. Nadat een asielaanvraag is afgewezen, krijgt de vreemdeling een termijn om zijn of haar vertrek te realiseren. Cyntha van Gorp, voorlichter van Dienst Terugkeer en Vertrek, vertelt: “De Dienst Terugkeer en Vertrek kan vreemdelingen ondersteuning bieden bij hun terugkeer naar land van herkomst”. Als er na dit termijn nog niets is gerealiseerd, dan kan diegene voor twaalf weken onderdak krijgen in de Vrijheid beperkende locatie (VBL). In deze periode kan diegene aan het vertrek werken. “Een voorwaarde is dan wel dat de vreemdeling vooraf aangeeft mee te willen werken aan vertrek. Als de vreemdeling niet aangeeft bereid te zijn tot vertrek, krijgt hij geen onderdak in de VBL in Ter Apel en wordt gekeken of gedwongen vertrek mogelijk is.”

In sommige gevallen kan de termijn van twaalf weken uitgebreid worden. “De reden hiervoor kan zijn dat er een (vervangend) reisdocument is aangevraagd en de vreemdeling in afwachting is van de uitkomst”, zegt van Gorp. Uiteindelijk draagt het langere verblijf dan bij aan het vertrek van de betrokkene. “Soms werken autoriteiten uit bepaalde landen van herkomst niet mee aan afgifte van vervangende reisdocumenten bij gedwongen vertrek. De procedure duurt dan veel langer.”

Daarnaast is er sprake van veel langer verblijf als de vreemdeling niet vertrekt en de Dienst het onderdak niet wil beëindigen in verband met de aanwezigheid van diverse risico’s. “Denk hierbij aan suïcidedreiging, complexe medische problematiek of het ontstaan van een medische noodsituatie bij het beëindigen van het onderdak.” Van Gorp: “In het geval van complexe medische problematiek is plaatsing in Forensisch Psychiatrisch Centrum Veldzicht in veel gevallen geen optie. Dit kan alleen met toestemming van de vreemdeling zelf of bij ernstige psychiatrische stoornissen. De mogelijkheid om het onderdak van de vreemdeling in de VBL te beëindigen – wat betekent dat hij of zij op straat komt te staan – leidt tot andere complexe vraagstukken.”

Samenwerking met landen van herkomst
De internationale aangelegenheden van de Dienst Terugkeer en Vertrek behandelt de aanvraag van (vervangende) reisdocumenten waarop moet worden gewacht. Om deze te verkrijgen moet deze directie goede banden onderhouden met de autoriteiten van de landen van herkomst en de diplomatieke vertegenwoordiging van Nederland en België. Het doel van deze samenwerking is het bevorderen van de bereidheid van het land om mee te werken aan de terugkeer. Voor de bijzondere categorieën vreemdelingen onderhouden zij ook contact met ketenpartners, dit zijn non-gouvernementele organisaties. Zij bieden bij deze gevallen extra ondersteuning. Bijzondere categorieën zijn alleenstaande minderjarige vreemdelingen, met bijzondere medische omstandigheden of die een gevaar vormen voor de openbare orde en veiligheid.