“Nu steeds meer mensen geen religie meer hebben als leidraad voor het leven, is het alleen maar logisch en aanbevelingswaardig om op zoek te gaan naar alternatieven”. Dat schreef Ernst-Jan Pfaut, correspondent Zelfverbetering vorig jaar voor de Correspondent. Hiermee doelde hij op zelfhulpboeken. Ook nu zijn ze nog ongekend populair. Maar welke thema’s worden nu het meest gelezen? En wat zegt dat dan over onze samenleving?

Helemaal bovenaan de lijst van bestsellers in Nederland, staan de ‘Killerbody’ boeken van actrice en model Fajah Lourens. Valt dit ook onder een zelfhulpboek? “Ja, dat boek valt dan onder lichamelijke gezondheid. Ook op dat gebied kun je jezelf verbeteren, of problemen oplossen”, vertelt psycholoog Jan Verhulst, tevens auteur van ‘Ret jezelf’, één van de boeken die het Riagg het meeste heeft uitgeleend aan mensen. Hij definieert een zelfhulpboek als ‘een boek dat je zelf leest om je problemen op te lossen, zonder dat daar hulp van buitenaf bij komt kijken’. De boeken kun je vervolgens opsplitsen in twee onderdelen: boeken voor de lichamelijke gezondheid en boeken voor de geestelijke gezondheid. Jeffrey Wijnberg, psycholoog en auteur van ‘Wat je denkt ben jezelf’ vergelijkt een zelfhulpboek met een kookboek voor de geest. “Je zet de oven alvast aan, verwarmt hem voor op 180 graden en vervolgens wordt het steeds beter en beter.” Oftewel: je erkent het probleem, je begint met het lezen van een zelfhulpboek en je wordt zo steeds wijzer.

Wijnberg vertelt dat dieetboeken al twintig jaar ongekend populair zijn: “Soms zijn het dus letterlijk kookboeken.” Volgens de psycholoog hebben we met zijn allen ’n voedselobsessie, waardoor we veel te zwaar zijn. Toch hebben we een voortdurend besef dat het altijd gezonder kan. Tegenwoordig lezen we een hoop tegenstrijdige informatie via de media en zijn er talloze verleidingen. “Dat verklaart de populariteit van die dieetboeken. We willen allemaal lang leven. Ouder worden, maar niet oud zijn.” Het ideale plaatje? Vitaal tachtig worden in het lichaam van een zestienjarige.

Volgens Verhulst zijn andere thema’s die tegenwoordig vaak voorkomen boeken over problemen in (romantische) relaties en minderwaardigheidsproblemen. Onze samenleving is volgens hem verhard: we worden met z’n allen steeds egoïstischer. “Degenen met de grootste bek hebben het nu voor het zeggen. Hierdoor gaan we ons juist minder voelen dan een ander.” De reden dat mensen zelfhulpboeken lezen over relaties, betekent dat het vertrouwen in een ander steeds meer wegvalt. Dat komt volgens Verhulst doordat mensen steeds openlijker vreemdgaan. “Kijk bijvoorbeeld naar de datingwebsite Second Love of naar televisieseries waarin dat gebeurt.”

Onze samenleving en de zelfhulpboeken beïnvloeden elkaar dus. Al met al kunnen we stellen dat we fit zijn erg hoog in het vaandel stellen, maar dat minderwaardigheidsgevoelens en relaties ook  belangrijke thema’s zijn die de laatste tijd steeds vaker terugkomen.