Sinds drie jaar is het voor leerlingen uit groep 8 verplicht om een eindtoets te maken. Naast Cito zijn er ook een aantal commerciële toetsaanbieders. Staatssecretaris Sander Dekker van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap schrijft in een brief aan de Tweede Kamer dat het schooladvies per toets kan verschillen. 

Basisscholen hebben vanaf dit jaar meer keuze voor hun eindtoets. Naast Cito zijn er al de IEP-Eindtoets en ROUTE 8, waar dit jaar de alternatieven Dia-Eindtoets, CESAN Eindtoets en ANM Eindtoets aan worden toegevoegd. Die alternatieven moeten zich aan verschillende eisen houden.

Betrouwbaar
Marktpartijen als Cito, ROUTE 8, Bureau Ice en AMN zijn al een aantal jaren met het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap in overleg om te bepalen aan welke criteria hun eindtoets moet voldoen. Volgens directeur John Mulder van de AMN Eindtoets wordt er naar twee aspecten gekeken. “Enerzijds de inhoud van de toets zelf. Daarnaast volgt een beoordeling, waarin heel nauwkeurig wordt gekeken of de toets betrouwbaar is.” De data wordt doorgegeven aan de expertgroep, die de toets vervolgens aanbiedt bij de staatssecretaris.

Overleven
Directeur Hilde Hacquebord van Diatoetsen vreest niet voor de concurrentie. “We zien vanzelf wat er van het aanbod overblijft. De sterksten overwinnen. De beste toetsen zullen dan uiteindelijk overleven.” De overheid heeft besloten dat er een keuze moet zijn voor scholen, omdat keuzevrijheid belangrijk is in het onderwijs. “De overheid geeft hierdoor aan: denk ook goed na wat je met die keuze wil, wat je belangrijk vindt aan toetsen.”

AMN biedt naast de eindtoets ook een ander adviesproduct aan voor basisscholen, waarmee er veel breder naar de ontwikkeling van kinderen gekeken kan worden. “We kijken niet alleen naar wat ze hebben geleerd, maar ook naar aanleg, potentie en houdings- en gedragsfactoren”, laat Mulder weten. Het geeft hen de gelegenheid om op een andere manier naar kinderen te kijken en ze breder te beoordelen, in plaats van alleen te kijken naar hun vaardigheden op het gebied van taal en rekenen. Volgens Mulder moet er ook gekeken worden naar hoe de adviezen het later in het voortgezet onderwijs doen, om vast te stellen dat  het toets advies goed was. Hij  denkt dat er voldoende expertise ligt bij de aanbieders van de eindtoetsen om fatsoenlijke normen vast te stellen.


Aantrekkelijkheid als keuze
De verschillen tussen de eindtoetsen liggen volgens Mulder bij de tactische visie die toetsleveranciers hebben. “Er zijn partijen die vinden dat toetsen toegankelijk moeten zijn binnen de belevingswereld van kinderen. De een is van mening dat je contextloze vragen aan moet bieden, een ander vindt juist wél dat je verhaaltjes bij de opgaven moet maken. Welke vraag je op welke manier stelt kan een effect hebben op de advisering.” Ook vormt het een deel van de aantrekkelijkheid, als keuze voor basisscholen.

De visie van Diatoetsen luidt: ‘De eindtoets van de basisschool is het begin van de middelbare school’. “Wij vinden het heel erg belangrijk dat die doorlopende lijn goed verloopt, zodat kinderen vanuit de basisschool op een goede manier doorstromen naar het voortgezet onderwijs”, laat Hacquebord, die ook toetsen op middelbare scholen aanbiedt, weten. Het is volgens haar niet het einde van het verhaal, want kinderen blijven zich ontwikkelen. “Een toetsadvies is nooit heilig, daarom heeft de overheid ook gezegd dat het een second opinion is. Alle toetsen hebben een marge van betrouwbaarheid, dat hoort bij de toets. Een toets is sowieso een momentopname.”

Astrid Lubbers, directrice bij A-Vision (ROUTE 8) zegt ook dat de eindtoets een tweede gegeven is. “Het schooladvies moet al voor 1 maart berekend zijn. Dan is de eindtoetsuitslag nog helemaal niet bekend. De leerkracht kijkt überhaupt niet – als het om advisering gaat – naar wat de eindtoets doet.”

Advies heroverwegen
Het schooladvies voor middelbare scholen wordt dus door de basisscholen zelf bepaald. “Ze doen dat op basis van bijvoorbeeld toetsgegevens, maar ook het beeld dat de school van een leerling heeft opgebouwd in de afgelopen jaren”, zegt Ilona de Ruijter, woordvoerder van staatssecretaris Dekker. Na het advies volgt dan de eindtoets. “Als uit de eindtoets een hoger advies rolt dan de school heeft gegeven, dan moet het afgegeven advies heroverwegen worden. Maar als het eindtoetsresultaat lager is, verandert er niets en blijft het schooladvies hetzelfde.”

Tegenwoordig is de eindtoets dan ook minder belangrijk dan vroeger, omdat een docent het steeds meer voor het zeggen heeft. “Die heeft zijn eigen informatie, waar de eindtoets als tweede gegeven achter komt’’, geeft Hacquebord van Diatoetsen als verklaring. “De leerkracht heeft het eerste recht van het advies. Dit is leidend.” Volgens haar gaat het er om wat de scholen in de jaren voorafgaand aan de eindtoets doen. “Het is een moment in de ontwikkeling van kinderen. Laat de school er maar voor zorgen dat die kinderen zich optimaal ontwikkelen op de belangrijke gebieden.”

De wet eindtoets wordt in 2018 geëvalueerd. Dan wordt er gekeken of er wijzigingen nodig of wenselijk zijn.