Van opgroeien in een goksamenleving naar het doen van research over de gokcultuur in Finland. Riitta Matilainen weet er alles van. Zij deed onderzoek naar het ontstaan van de gokcultuur in Finland aan de universiteit van Helsinki. Matilainen vertelt over opgroeien in de Finse goksamenleving en deelt haar ervaringen over het doen van historisch onderzoek.

Riitta Matilainen heeft haar PhD-diploma gehaald voor sociale wetenschappen en had voor het doen van die studie al een achtergrond in sociale-economische geschiedenis. Tegenwoordig werkt de Finse in een onderzoekscentrum voor consumentengedrag op de universiteit van Helsinki. Daarnaast representeert Matilainen een politieke partij in een comité dat discussieert over gokken.

Riitta Matilainen Jani Jakonen

“Ik groeide als klein kind op met de tradities die gokken met zich meebrachten”, vertelt Matilainen. “Mijn vader leerde me om te gokken op fruitautomaten, want dat was toen normaal. Het is ook wel te begrijpen, want in een samenleving waar gokken overal aanwezig is, kun je maar beter leren hoe het moet. Ik kan me ook nog goed herinneren dat ik samen met mijn vader loterijtickets invulde. Dat maakte toen deel uit van de Finse manier van leven. Je ging op zaterdag naar de sauna en keek ’s avonds op televisie naar de loterij om te kijken of je iets gewonnen had. Ik kwam niet uit een al te rijk gezin, dus iedereen uit mijn familie gokte. Maar ik zou mijn zoontje van vijf nooit introduceren aan gokautomaten.”

Gokken was zo normaal in de jaren zeventig dat het min of meer raar was als je niet gokte of niet mee deed aan de lotto. “Op werkplekken bestond er de traditie dat het hele bedrijf een gezamenlijk lottoticket had. Een aangewezen persoon hield dan het ‘gokgeld’ bij en zorgde ervoor dat de financiën klopte. En als je daar dan niet aan mee deed werd er gezegd: ‘wat is er mis met je?’ Dan werd je soms gezien als buitenstaander.” Toch waren er volgens Matilainen ook groeperingen die niet participeerden aan de gokcultuur. “Dat waren vooral streng religieuze mensen. Die bleven zo ver mogelijk weg van gokken.”

Onderzoek

Matilainen kreeg in 2005 het idee om research te doen naar het ontstaan van de Finse gokcultuur samen met een van haar professors op de universiteit van Helsinki. “Toen der tijd was het raar om een onderzoek te beginnen over gokken omdat gokken zo normaal was hier. Ik wilde samen met mijn professor een onderzoek beginnen dat nog niet eerder gedaan was. We realiseerden ons dat er nog niks was gedaan op het gebied van gokken en besloten daarmee aan de slag te gaan.”

“Iedereen was in Finland bekend met de zogenaamde ‘probleemgokkers’, maar ik wilde me vooral gaan focussen op ‘gewone’ gokker”, legt Matilainen uit. “Dus ik had een oud archief gevonden met 300 persoonlijke verhalen van gokkers en hun motieven om te gokken. Na het lezen van persoonlijke ervaringen ging ik kijken naar de historische context van die Finse verhalen.”

Het onderzoek verliep niet altijd perfect. “Natuurlijk waren er setbacks,” lacht Matilainen. “Dat lag deels ook aan mezelf. Ik legde te veel werk op mijn bord en daardoor sneed ik mezelf soms in de vingers. Daarnaast had ik problemen om documenten uit het archief van RAY (The Finnisch Slot Association, later gefuseerd met Veikkaus) tevoorschijn te toveren. Niet omdat ze die niet wilden overhandigen, maar omdat het archief slordig en onoverzichtelijk was.”

In de toekomst zou Matilainen nog graag een onderzoek willen doen over de niet-gokkende Finnen. “Ik zou wel willen weten waarom sommige Finnen niet gokken. Het wordt namelijk steeds normaler dat Finnen niet gokken, vooral voor mensen die hoger opgeleid zijn.”

Tegenwoordig

Gokadvertenties zijn nog steeds overal te zien in Finland volgens Matilainen. “Op televisie, bij de tramhalte, in winkels. Het leven van meeste Finnen wordt nog steeds beïnvloed door gokreclame. Zo vraagt de caissière of je een lottoticket wilt kopen. Vervolgens kun je een meter verderop je wisselgeld in een gokautomaat gooien.”

Een reclamespotje van Veikkaus laat zien hoe het bedrijf gokken stimuleert. Oftewel, door te gokken ondersteun je het nationale Finse ijshockeyteam.

Toch ziet Matilainen wel dat er een verandering plaatsvindt. “Het is vooral de oudere generatie die opgegroeid is met fruitautomaten en die nu nog steeds gebruikt. Veikkaus ziet dan ook een daling in gokmachine-spelers. De jongere generatie gokt steeds vaker online, of dat nou via Veikkaus of via externe goksites is.”

De Finse staat profiteert aan het einde van de dag toch van de armere gokkers, dat is nou eenmaal hoe het werkt”, laat Matilainen weten. “Persoonlijk vind ik wel dat we het gokmonopolie moeten houden. Het monopolie afschaffen gaat niet werken, vooral met de grote consumptie van internet tegenwoordig. Daarnaast zou het afschaffen van georganiseerd gokken al snel gepaard gaan met criminaliteit. Alleen het veranderen van het oude systeem naar een nieuwe kan geen kwaad.”

Lees hier meer over het belang van het behouden van het Finse gokmonopolie. Waarom is het belangrijk voor Veikkaus om het Finse gokmonopolie te behouden?