De graffiti-scène in Bogotá is er een van ongekende hoogte. De hoofdstad van Colombia heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een graffiti-bolwerk waar toeristen van over de hele wereld op afkomen. In tegenstelling tot andere bekende graffitisteden, is het in Bogotá geen misdrijf meer om te spuiten en zijn er zones waar legaal graffiti mag worden gespoten.

Door: Daan Valkenburg & Chris Bruil

Om te achterhalen hoe de graffiti-scene in Bogotá is geboren, moeten we ver terug in de tijd. In de jaren ‘80 en ‘90 waait graffiti over vanuit de Verenigde Staten. In de zuidelijkste delen van Bogotá, waar veelal arme mensen wonen, is de graffiti onlosmakelijk verbonden met de hiphopcultuur. Die hiphopcultuur bestaat uit rap, breakdance en het visualiserende beeld genaamd graffiti. De expressie bestaat in die tijd uit woorden en zinnen en wordt door de publieke opinie bestempeld als vandalisme.

De graffiti-scène in Bogotá is een ‘underground culture’. De grafiteros zijn vaak jong, hebben geen goed toekomstperspectief en doen het omdat ze weten dat het niet mag. Het is een misdrijf om graffiti te spuiten, waarbij je het risico loopt om gearresteerd te worden.

Opmars

Vanaf de eeuwwisseling begint de graffiti-techniek in Bogotá te veranderen. De spuiters gebruiken betere technieken en langzaamaan beginnen sociale thema’s een bron van inspiratie te worden. Er ontstaan figuren, en graffitispuiters uit het arme zuiden van de stad beginnen kennis met elkaar te delen. Michael Cruz, journalist voor El Tiempo, volgt de graffiti-scène al jaren op de voet: “De mensen die graffiti spoten zagen steeds meer in dat ze ook op een andere manier hun gevoelens konden uiten, door middel van kunst en geen vandalisme.” Volgens Cruz zal vandalisme nooit helemaal verdwijnen, vooral de hinchas, de supportersgroepen van voetbalclubs Millonarios en Santa Fe, kennen weinig respect voor de stad.

In augustus 2011 is de 16-jarige Diego Felipe Becerra met zijn vrienden bij de Calle Boyacá, brug 116 graffiti aan het spuiten. Als politieagenten hen betrappen, slaan de jongeren op de vlucht. Een politiekogel wordt Diego fataal. De moord op Diego Felipe maakt veel los in Bogotá en leidt tot enkele gebeurtenissen. De belangrijkste staan in de tijdlijn hieronder.

De dood van Diego Felipe heeft ertoe geleid dat de graffiti-scène van Bogotá voorgoed is veranderd. Op een positieve manier. En daarom zal de jonge grafitero nooit worden vergeten.

  • Op 19 augustus 2011 trekt Diego Felipe Becerra ’s avonds met drie vrienden door de straten van Bogotá. Ze gaan graffiti spuiten, iets wat de 16-jarige Diego en zijn vrienden wel vaker doen. Wanneer de politie hen betrapt, verspreiden de vrienden zich en slaan ze op de vlucht. In een woonwijk wordt een politiekogel de 16-jarige Diego fataal. Gustavo Trejos, de vader van de vermoorde graffiti-artiest laat zien: een kogel die er bij zijn rug ingaat en eruit komt bij zijn schouder. Tot op de dag van vandaag roept dat vragen op. © Daan Valkenburg
  • Gerechtigheid. Dat is wat Gustavo Trejos wil. Volgens de politie had Diego die avond een gewapende busoverval gepleegd. Er werd zelfs een wapen naast het lichaam van Diego gelegd om hun gelijk aan te tonen. Het bleken leugens van de politie. Agent Wilmer Alarcón werd veroordeeld tot 37,5 jaar cel, maar is sinds 2016 voortvluchtig. © Daan Valkenburg
  • De brug (Calle Boyacá, brug 116) rondom de wijk waar Diego is doodgeschoten, vormt het decor voor een ware gedenkplaats. Overal zijn graffitikunstwerken te zien, als ode aan de vermoorde graffiti-artiest. © Daan Valkenburg
  • Tripido was de bijnaam van Diego, een tekst die hij graag op muren vereeuwigde. Samen met Felix de kat, zijn signatuur. Nu doen andere graffiti-artiesten het voor hem. Een trotse vader kijkt toe. © Daan Valkenburg
  • Een van de vele kunstwerken op de brug. © Daan Valkenburg
  • Gustavo Trejos wil zaken binnen de politie veranderen. De corruptie moet worden aangepakt. Zijn ‘strijd’ hiertegen heeft ervoor gezorgd dat Trejos niet meer veilig is. Buiten huis heeft Trejos een gewapende bewaker om zich heen, zelf draagt hij ook een pistool. ‘Op een dag zal ik doodgeschoten worden, maar tot die tijd blijf ik strijden voor gerechtigheid.’ © Daan Valkenburg
  • De slaapkamer van Diego is na zijn dood onveranderd gebleven. Tegen de ondergespoten muren met graffiti staan het keyboard en de spuitbussen van Diego. Muziek en graffiti waren zijn twee passies. Men heeft er veel te kort van kunnen genieten. © Daan Valkenburg
  • Diego heeft de graffiti-scène van Bogotá voorgoed veranderd. Sinds zijn dood is de wet rondom graffiti in Bogotá versoepeld, wat de scène een enorme boost heeft gegeven. Trejos laat verschillende kunstwerken zien die de stad rijker is geworden. Ondanks dat Diego Felipe zijn kunsten niet meer kan vertonen, zal hij in de hoofdstad van Colombia nooit worden vergeten. © Daan Valkenburg

Verandering

De dood van Diego Felipe roept de vraag op of er dingen veranderd moeten worden voor de graffiti-spuiters. Er wordt een panel opgericht van gemeenteraadsleden, graffiti-artiesten en het Secretariaat van Cultuur. Spuiters kunnen niet veilig spuiten, is de uitkomst. Daarom wordt in 2012 besloten om zones beschikbaar te stellen waar je mag spuiten, waarbij er wél om toestemming moet worden gevraagd. “Monumentale gebouwen zoals in het historisch centrum mogen niet worden ondergespoten. Verder is graffiti te allen tijde verboden, tenzij je toestemming hebt van de desbetreffende eigenaar van het pand”, legt Michael Cruz uit.

Naast de aanpassing van de regelgeving rondom graffiti, wordt er ook meer aandacht geschonken aan straatkunst. Zo zijn er volgens Cruz in verschillende districten van Bogotá scholen opgericht waar aan jongeren wordt geleerd hoe je mooie graffitikunst maakt. “De gemeente heeft verschillende programma’s om ervoor te zorgen dat graffiti wordt gestimuleerd. Zo is er een jaarlijks terugkerend graffiti festival, waarbij een slechte wijk in Bogotá volledig wordt ondergespoten door erkende graffiti-artiesten.”

Diego’s dood heeft de ogen van de gemeente geopend, er wordt gezien dat Bogotá de potentie heeft om iets positiefs te doen met de graffiti. Miguel Uribe Turbay, toenmalig staatssecretaris van de overheid van Bogotá, heeft er mede voor gezorgd dat de grafiteros zich meer zijn gaan verenigen. “De gemeente stelt geld ter beschikking voor die groepen, wat zal leiden tot mooiere en grotere kunstwerken. Dit is zowel voordelig voor het toerisme als voor de werkgelegenheid. Zo zullen er op plekken waar mooie graffitikunst is, eerder restaurantjes worden geopend.”

De graffitikunstwerken in Bogotá zijn niet alleen mooi voor het oog, maar er zitten ook diepere betekenissen achter. Wat zijn die betekenissen en waarom moeten deze worden gedeeld met de wereld?

♫ Beluister hieronder wat toeristen weten van Bogotá’s graffiti-scène en haar kunstwerken.

Nu duidelijk is hoe de graffiti-scène van Bogotá eruitziet, is het belangrijk om te weten wie de persoon is achter zo’n graffitikunstwerk. We nemen je mee op pad met een grafitero.

  • We hebben afgesproken met Ana (27). In het hart van het centrum van de stad opent de graffiti-artiest een kleine metalen deur. Ana woont op de vierde verdieping, samen met haar huisbaas. Als gids verdient ze haar geld aan toeristen in Bogotá. Op de muren in de woonkamer staat veelvuldig het woord ‘yoga’. De vorige bewoner van het huis gaf er yogales en was aanhanger van het boeddhisme. Ana stoort zich er niet aan. Vandaag neemt ons Ana ons mee naar het centrum om ons haar kunsten te laten zien. © Chris Bruil
  • Ana biedt ons thee aan. Ze vertelt over haar ervaringen met de politie. Inmiddels is ze zo’n negen á tien keer op heterdaad betrapt tijdens het spuiten van graffiti. Vaak is dat niet vriendelijk. Zo werden Ana en haar mede-spuiters met hun eigen spuitbussen door de agenten ondergespoten. De laatste keer dat Ana op heterdaad werd betrapt, was zo’n drie weken geleden. Ze had het gefilmd, om naar eigen zeggen te voorkomen dat de politie geweld zou gebruiken. Op het filmpje is te zien dat zij en haar compaan aan elkaar zijn geboeid, terwijl de politieagenten met elkaar in gesprek zijn. Nadat de politie de rugzakken had gecontroleerd, ontvingen ze een boete en keerden ze huiswaarts. © Chris Bruil
  • Ana toont haar schetsboek waar ze nieuwe graffitikunstwerken ontwerpt. Vanaf kleins af aan is ze geobserdeerd door graffiti. Sinds 2011 is ze actief aan het spuiten, zowel legaal als illegaal. Haar tagnaam is ‘Parasito’,dat staat voor parasiet. De graffiti-scène in Bogotá bestaat uit 5000 actieve spuiters. Ana is een van de weinige vrouwen in de scène. Zo is minder dan 10% vrouw, maar volgens Ana zit er de laatste jaren wel een groei in het aantal vrouwelijke spuiters. © Chris Bruil
  • De tas van Ana zit helemaal vol met spuitbussen. Vanavond is Ana van plan om samen met twee vriendinnen illegaal in het centrum van de stad te spuiten. Illegaal spuiten in Bogotá houdt in dat Ana van tevoren geen toestemming vraagt aan de eigenaar van de muur. © Chris Bruil
  • Op nog geen 250 meter van haar huis neemt Ana ons mee naar een van de vijf winkels in Bogotá die spuitbussen verkoopt. Ana koopt er drie en stopt ze in haar rugzak. © Chris Bruil
  • Ana besluit dat het beter is om naar een ander deel van de stad te gaan om te spuiten. We wachten op de Uber die ons naar de wijk Las Americas zal brengen. Omdat Ana als toergids werkt en vandaag eigenlijk een tour op het programma had staan, is spuiten in het centrum volgens haar niet verstandig. © Chris Bruil
  • Na zo’n twintig minuten arriveren we op de locatie. Ana toont ons de schets die ze speciaal voor vandaag heeft gemaakt. De schets beeldt een gezicht van een vrouw af. Het is een fictieve vrouw en er zit verder geen boodschap achter, vertelt Ana. © Chris Bruil
  • Aangekomen op de locatie, begint Ana gelijk te zoeken naar een goede ‘spot’ waar ze kan gaan spuiten. Ze stuit op een graffititag van haar die minstens vijf jaar oud moet zijn. Ana besluit om over haar oude graffiti te spuiten. Ze zet haar tas neer, schud de spuitbussen en begint met het maken van het frame. Onder het zicht van voorbijrijdende auto’s beginnen de eerste gezichtscontouren zichtbaar te worden. © Chris Bruil
  • Noodgedwongen ziet Ana zich genoodzaakt te stoppen met haar graffiti. Twee jonge politieagenten op de fiets rijden voorbij en vragen om een vergunning. Die heeft Ana niet, dus wordt ze gemaand om haar spullen te pakken. Ondanks dat we in een zone zijn waar het is toegestaan om te spuiten, heeft ze een officiële vergunning nodig van de gemeente. Zonder boete uit te delen vertrekken de politieagenten weer. Ana is vastbesloten om een andere dag terug te keren om haar graffitikunstwerk af te maken. © Chris Bruil
  • We nemen afscheid van Ana en keren huiswaarts. Ana belt met haar vriendinnen om te overleggen of het illegale spuiten vanavond nog doorgaat. © Chris Bruil

Handhaving

Graffiti wordt in Bogotá dus niet meer gezien als een misdrijf, maar als een overtreding. Het negatieve stigma is verdwenen. Miguel Uribe Turbay vertelt dat er wel streng moet worden opgetreden als men zich niet aan de regels houdt. In onderstaand overzicht wordt duidelijk wat er gebeurt als een graffiti-artiest de regels overtreedt.

Loading...

Loading…

Cultureel erfgoed

Het historische centrum van Bogotá, La Candelaria, is een plek die elke toerist wel bezoekt als hij of zij in Bogotá is. De oude binnenstad, met haar kleine huisjes en verschillende felle kleuren, is al jaren een toeristische trekpleister. Niettemin heeft La Candelaria de afgelopen jaren veel last gehad van vandalistische graffiti. Het Instituut voor Cultureel Erfgoed zorgt ervoor dat de historische binnenstad in waarde wordt gelaten en dat de muren en gebouwen die beklad zijn, worden schoongemaakt.

Volgens Mauricio Uribe, directeur van het Instituut voor Cultureel Erfgoed, horen tags en graffiti niet thuis in het historische centrum. “Slechts 0,06% van alle gebouwen in Bogotá zijn cultureel erfgoed. Het historische centrum en de driehonderd monumenten verspreid over de stad zijn cultureel erfgoed voor elke Colombiaan. Dat hoort simpelweg verdedigt te worden.”

Doormiddel van preventieve maatregelen probeert het instituut de vandalistische tags tegen te gaan. Zo krijgen kinderen op de lagere school al les over het verschil tussen graffitikunst en vandalisme. Daarnaast gaat men het gesprek aan met graffiti-artiesten om ervoor te zorgen dat ook zij het belang van het cultureel erfgoed inzien.

Muren die beschadigd zijn worden binnen 48 uur hersteld. Daardoor neemt in veel gevallen het vandalisme af. “Wij erkennen graffiti als kunstvorm, maar er is ook graffiti die moet worden tegengegaan. Vandalisme geeft een onveilig gevoel op straat, daarnaast maakt het de stad lelijk. We zoeken hierin de juiste balans. Een stad met graffitikunst én met een mooi historisch centrum”, legt Uribe uit.

Toekomstperspectief

In oktober van dit jaar wordt er in Bogotá een nieuwe burgemeester gekozen. Een nieuwe burgemeester kan betekenen dat er dingen gaan veranderen voor de graffiti-scène. Antonio Navaro is een linkse kandidaat voor het burgemeesterschap: ‘’Ik vind dat er op dit moment niet genoeg zones zijn waar graffiti-artiesten kunnen spuiten. We hebben grafiteros van heel hoog niveau, daar moeten we zorgvuldig mee omgaan.’’

Miguel Uribe Turbay, centrum-rechts kandidaat voor het burgemeesterschap, wil het toerisme in Bogotá een boost geven en ziet in dat graffiti daarin een grote rol speelt. “Ik wil op dezelfde voet verder met de graffiti in Bogotá, want ik zie veel voordelen voor de stad. Iedereen die zich niet aan de regels houdt moeten we echter wel de consequenties laten voelen, want dat is soms nog niet het geval.’’

Het is dus duidelijk dat de straatkunst van Bogotá niet alleen wordt gewaardeerd door de grafiteros zelf. De dood van Diego Felipe Becerra heeft daar een grote rol in gespeeld. Bogotá zal geen Bogotá meer zijn zonder haar kunstwerken. Graffiti is onderdeel geworden van de stad en zal dat ook voor altijd blijven.