De graffiti-scène in Bogotá is er een van ongekende hoogte. De hoofdstad van Colombia heeft zich de afgelopen jaren ontwikkeld tot een graffiti-bolwerk waar toeristen van over de hele wereld op afkomen. In tegenstelling tot andere bekende graffitisteden, is het in Bogotá geen misdrijf meer om te spuiten en zijn er zones waar legaal graffiti mag worden gespoten.

Door: Daan Valkenburg & Chris Bruil

Om te achterhalen hoe de graffiti-scene in Bogotá is geboren, moeten we ver terug in de tijd. In de jaren ‘80 en ‘90 waait graffiti over vanuit de Verenigde Staten. In de zuidelijkste delen van Bogotá, waar veelal arme mensen wonen, is de graffiti onlosmakelijk verbonden met de hiphopcultuur. Die hiphopcultuur bestaat uit rap, breakdance en het visualiserende beeld genaamd graffiti. De expressie bestaat in die tijd uit woorden en zinnen en wordt door de publieke opinie bestempeld als vandalisme.

De graffiti-scène in Bogotá is een ‘underground culture’. De grafiteros zijn vaak jong, hebben geen goed toekomstperspectief en doen het omdat ze weten dat het niet mag. Het is een misdrijf om graffiti te spuiten, waarbij je het risico loopt om gearresteerd te worden.

Opmars

Vanaf de eeuwwisseling begint de graffiti-techniek in Bogotá te veranderen. De spuiters gebruiken betere technieken en langzaamaan beginnen sociale thema’s een bron van inspiratie te worden. Er ontstaan figuren, en graffitispuiters uit het arme zuiden van de stad beginnen kennis met elkaar te delen. Michael Cruz, journalist voor El Tiempo, volgt de graffiti-scène al jaren op de voet: “De mensen die graffiti spoten zagen steeds meer in dat ze ook op een andere manier hun gevoelens konden uiten, door middel van kunst en geen vandalisme.” Volgens Cruz zal vandalisme nooit helemaal verdwijnen, vooral de hinchas, de supportersgroepen van voetbalclubs Millonarios en Santa Fe, kennen weinig respect voor de stad.

In augustus 2011 is de 16-jarige Diego Felipe Becerra met zijn vrienden bij de Calle Boyacá, brug 116 graffiti aan het spuiten. Als politieagenten hen betrappen, slaan de jongeren op de vlucht. Een politiekogel wordt Diego fataal. De moord op Diego Felipe maakt veel los in Bogotá en leidt tot enkele gebeurtenissen. De belangrijkste staan in de tijdlijn hieronder.

De dood van Diego Felipe heeft ertoe geleid dat de graffiti-scène van Bogotá voorgoed is veranderd. Op een positieve manier. En daarom zal de jonge grafitero nooit worden vergeten.

Verandering

De dood van Diego Felipe roept de vraag op of er dingen veranderd moeten worden voor de graffiti-spuiters. Er wordt een panel opgericht van gemeenteraadsleden, graffiti-artiesten en het Secretariaat van Cultuur. Spuiters kunnen niet veilig spuiten, is de uitkomst. Daarom wordt in 2012 besloten om zones beschikbaar te stellen waar je mag spuiten, waarbij er wél om toestemming moet worden gevraagd. “Monumentale gebouwen zoals in het historisch centrum mogen niet worden ondergespoten. Verder is graffiti te allen tijde verboden, tenzij je toestemming hebt van de desbetreffende eigenaar van het pand”, legt Michael Cruz uit.

Naast de aanpassing van de regelgeving rondom graffiti, wordt er ook meer aandacht geschonken aan straatkunst. Zo zijn er volgens Cruz in verschillende districten van Bogotá scholen opgericht waar aan jongeren wordt geleerd hoe je mooie graffitikunst maakt. “De gemeente heeft verschillende programma’s om ervoor te zorgen dat graffiti wordt gestimuleerd. Zo is er een jaarlijks terugkerend graffiti festival, waarbij een slechte wijk in Bogotá volledig wordt ondergespoten door erkende graffiti-artiesten.”

Diego’s dood heeft de ogen van de gemeente geopend, er wordt gezien dat Bogotá de potentie heeft om iets positiefs te doen met de graffiti. Miguel Uribe Turbay, toenmalig staatssecretaris van de overheid van Bogotá, heeft er mede voor gezorgd dat de grafiteros zich meer zijn gaan verenigen. “De gemeente stelt geld ter beschikking voor die groepen, wat zal leiden tot mooiere en grotere kunstwerken. Dit is zowel voordelig voor het toerisme als voor de werkgelegenheid. Zo zullen er op plekken waar mooie graffitikunst is, eerder restaurantjes worden geopend.”

De graffitikunstwerken in Bogotá zijn niet alleen mooi voor het oog, maar er zitten ook diepere betekenissen achter. Wat zijn die betekenissen en waarom moeten deze worden gedeeld met de wereld?

♫ Beluister hieronder wat toeristen weten van Bogotá’s graffiti-scène en haar kunstwerken.

Nu duidelijk is hoe de graffiti-scène van Bogotá eruitziet, is het belangrijk om te weten wie de persoon is achter zo’n graffitikunstwerk. We nemen je mee op pad met een grafitero.

Handhaving

Graffiti wordt in Bogotá dus niet meer gezien als een misdrijf, maar als een overtreding. Het negatieve stigma is verdwenen. Miguel Uribe Turbay vertelt dat er wel streng moet worden opgetreden als men zich niet aan de regels houdt. In onderstaand overzicht wordt duidelijk wat er gebeurt als een graffiti-artiest de regels overtreedt.

Loading...

Loading…

Cultureel erfgoed

Het historische centrum van Bogotá, La Candelaria, is een plek die elke toerist wel bezoekt als hij of zij in Bogotá is. De oude binnenstad, met haar kleine huisjes en verschillende felle kleuren, is al jaren een toeristische trekpleister. Niettemin heeft La Candelaria de afgelopen jaren veel last gehad van vandalistische graffiti. Het Instituut voor Cultureel Erfgoed zorgt ervoor dat de historische binnenstad in waarde wordt gelaten en dat de muren en gebouwen die beklad zijn, worden schoongemaakt.

Volgens Mauricio Uribe, directeur van het Instituut voor Cultureel Erfgoed, horen tags en graffiti niet thuis in het historische centrum. “Slechts 0,06% van alle gebouwen in Bogotá zijn cultureel erfgoed. Het historische centrum en de driehonderd monumenten verspreid over de stad zijn cultureel erfgoed voor elke Colombiaan. Dat hoort simpelweg verdedigt te worden.”

Doormiddel van preventieve maatregelen probeert het instituut de vandalistische tags tegen te gaan. Zo krijgen kinderen op de lagere school al les over het verschil tussen graffitikunst en vandalisme. Daarnaast gaat men het gesprek aan met graffiti-artiesten om ervoor te zorgen dat ook zij het belang van het cultureel erfgoed inzien.

Muren die beschadigd zijn worden binnen 48 uur hersteld. Daardoor neemt in veel gevallen het vandalisme af. “Wij erkennen graffiti als kunstvorm, maar er is ook graffiti die moet worden tegengegaan. Vandalisme geeft een onveilig gevoel op straat, daarnaast maakt het de stad lelijk. We zoeken hierin de juiste balans. Een stad met graffitikunst én met een mooi historisch centrum”, legt Uribe uit.

Toekomstperspectief

In oktober van dit jaar wordt er in Bogotá een nieuwe burgemeester gekozen. Een nieuwe burgemeester kan betekenen dat er dingen gaan veranderen voor de graffiti-scène. Antonio Navaro is een linkse kandidaat voor het burgemeesterschap: ‘’Ik vind dat er op dit moment niet genoeg zones zijn waar graffiti-artiesten kunnen spuiten. We hebben grafiteros van heel hoog niveau, daar moeten we zorgvuldig mee omgaan.’’

Miguel Uribe Turbay, centrum-rechts kandidaat voor het burgemeesterschap, wil het toerisme in Bogotá een boost geven en ziet in dat graffiti daarin een grote rol speelt. “Ik wil op dezelfde voet verder met de graffiti in Bogotá, want ik zie veel voordelen voor de stad. Iedereen die zich niet aan de regels houdt moeten we echter wel de consequenties laten voelen, want dat is soms nog niet het geval.’’

Het is dus duidelijk dat de straatkunst van Bogotá niet alleen wordt gewaardeerd door de grafiteros zelf. De dood van Diego Felipe Becerra heeft daar een grote rol in gespeeld. Bogotá zal geen Bogotá meer zijn zonder haar kunstwerken. Graffiti is onderdeel geworden van de stad en zal dat ook voor altijd blijven.