Nederlandse en andere niet-Italiaanse berichtgeving over de vulkanen rondom Napels doet vermoeden dat de gemiddelde Napolitaan een doodswens heeft. Dat de huizen waarin ze wonen morgen tot as kunnen zijn verworden. Zo kopte de Volkskrant eind vorig jaar ‘Monstervulkaan bij Napels maakt zich op voor uitbarsting’. Die dreiging is echter niet zo imminent als de media doen voorkomen, en er is dan ook geen Napolitaan te vinden die bang is om morgen tot zijn knieën in de lava te staan.

De monstervulkaan die genoemd wordt is de Campi Flegrei, de onbekende broer van de slapende Vesuvius. Een bezoek aan het Osservatorio Vesuviano leert ons dat de Campi Flegrei inderdaad bedreigender is dan de Vesuvius. In het observatorium wordt alle seismische activiteit nauwkeurig gemonitord; in een ruimte met tientallen computerschermen is 24 uur per dag iemand aanwezig om eventuele veranderingen in de gaten te houden. Medewerker Stefano Carlino bevestigt dat er meer zorgen zijn over de Campi Flegrei dan andere vulkanen in het gebied, maar maakt daarop meteen duidelijk dat een uitbarsting in de nabije toekomst niet waarschijnlijk is.

Carlino hekelt de houding van veel journalisten dan ook: “Ze willen me graag horen zeggen dat de vulkaan ieder moment uit kan barsten. Dat is niet zo, het ligt veel gecompliceerder dan dat.” Er is wel wat aan het veranderen. “We zien dat de seismische activiteit sinds 2005 weer geleidelijk is toegenomen”, aldus Carlino terwijl hij naar verschuivingen op een van de vele grafieken wijst. “Maar dat heeft niet per se iets te maken met vulkanische activiteit. De bodem op en rondom Campi Flegrei is altijd in beweging. We hebben in het recente verleden al eerder een toename van de verschuivingen gezien, namelijk in 1984.” Die verschuivingen kunnen beïnvloed zijn door een zware aardbeving ten oosten van Napels, in 1980. Seismische activiteit houdt dus verband met alle trillingen in het oppervlak, en niet per se met trillingen veroorzaakt door bijvoorbeeld magmastromen.

Dat het NRC een artikel de titel ‘Deze Italiaanse supervulkaan dreigt uit te barsten’ geeft, lijkt dan ook onjuist of in ieder geval sterk overdreven. Dat is jammer, omdat het artikel verder wel ingaat op een verhaal dat eerlijker en net zo interessant is: er is nog heel veel dat we niet weten over wat er zich in de bodem van onze planeet afspeelt. Carlino legt uit: “Onze meetsystemen hebben gedetecteerd dat het gesteente ongeveer 8 of 9 kilometer onder de bodem onderbroken wordt door een ‘minder harde kern’. We kunnen vooralsnog echter onmogelijk zeggen wat er zich precies in die kern bevindt.” Het is duidelijk dat er zich magma in deze kern bevindt, maar niet hoeveel. Hoe hoger het percentage magma is, hoe meer druk er wordt opgebouwd. Dan is het risico op een uitbarsting dus groter. Carlino verwacht niet dat er zoveel magma in de kern zit dat de druk, in ieder geval tijdens onze levensduur, zo hoog zal worden dat deze zal leiden tot een uitbarsting.

Carlino’s aantekeningen geven schematisch aan wat er zich onder de bodem afspeelt

Stefano Carlino glundert als hij vertelt dat er ondanks de razendsnelle technologische ontwikkelingen en de steeds secuurder wordende meetsystemen nog genoeg is om uit te zoeken. “Er is nog zoveel onbekend over de samenstelling van de bodem en de invloed die dit op ons kan hebben. Ons werk zorgt er wel voor dat we beter zicht hebben op de eventuele risico’s.” Er is dan ook niemand in het observatorium die in paniek is, ook al is de vorige uitbarsting ‘al’ bijna 500 jaar geleden. Carlino schudt zijn hoofd: “Dat is voor geologische begrippen echt helemaal niets.”

Het wordt dus tijd voor journalisten om met een andere insteek over de vulkanen rondom Napels te schrijven. Bijvoorbeeld over de mysteries die zich ver onder onze voeten afspelen, of over de missie van wetenschappers om de soms onverklaarbare bewegingen van de aarde beter te begrijpen. Mocht het ooit misgaan is Napels voorbereid: per vulkaan is er een evacuatieplan opgezet waardoor overheden en hulpdiensten precies weten wat te doen in het geval van een uitbarsting. Vooralsnog kan de Napolitaan, die er sowieso niet om bekend staat zich snel druk te maken, nog met een gerust hart over straat.