Als we de Estse overheid mogen geloven werkt haar digitale samenleving allemaal perfect, maar kan een systeem echt onfeilbaar zijn? Activist Märt Põder van de Estse Piratenpartij zet daar zijn vraagtekens bij. “Estland lijkt heel open met data, maar in de praktijk moet je er voor vechten.”

In Estland kan bijna alles digitaal. Je identiteit, je medische gegevens, je stem uitbrengen: nooit zul je voor deze zaken naar een gemeentelijke instantie hoeven gaan. Al deze data is bovendien transparant én versleuteld. Je kan als burger zelf nakijken wanneer en door welke instantie jouw gegevens geraadpleegd zijn. De Estste overheid is behoorlijk trots op deze digitale samenleving en noemt het project liefkozend ‘E-Estonia’.

Controleurs

“Een digitale pionier, zo zou je ons land kunnen noemen”, vertelt Põder, “Maar dat perfecte verhaal naar de buitenwereld? Dat is slechts schijn.” Als activist en lid van de ‘Eesti Piraadipartei’ maakt hij zich hard voor een transparanter, beter en veiliger systeem. “Het systeem dat we nu hebben is verre van feilloos. Sterker nog: onafhankelijke controleurs uit het buitenland hebben negatieve adviezen uitgebracht op meerdere punten, maar de overheid negeert dit grotendeels.”

Märt Põder

Pöder haalde in 2015 het landelijk nieuws toen hij de betrouwbaarheid van het elektronisch stemmen (E-voting) ter discussie stelde. Pöder voerde, zonder enige hackingsoftware, zijn stem in met een niet-bestaand kandidaat-nummer. Het leverde hem voornamelijk kritiek op en hij werd door enkelen zelfs beschuldigd van (Russische) spionage. Concrete veranderingen of maatregelen na zijn actie bleven volgens hem uit.

Halve waarheid

De situatie met E-voting is volgens de activist exemplarisch voor een groter, onderliggend probleem met het datasysteem zelf. Gebruikers van de digitale services van het land staan namelijk grote hoeveelheden gegevens af. Die data is volgens E-Estonia secuur en veilig versleuteld middels Blockchain-technologie’. “Dat is slechts een halve waarheid”, werpt Põder tegen. “De beveiliging is er wel, maar de onderliggende systemen zijn verouderd en dienen gemoderniseerd te worden. Pas dan voldoen we in Estland aan de Europese eisen op het gebied van data-encryptie.”

Volgens Põder ligt los van de beveiliging ook het gevaar voor misbruik van gegevens op de loer. “De Estse regering heeft grote hoeveelheden informatie verzameld over haar inwoners, maar regeringen zijn niet statisch. Nieuwe bestuurders met autoritaire trekjes kunnen dit in potentie misbruiken en dat is wellicht minder ver weg dan we denken.” Hij doelt daarbij op de opkomst van de jonge, rechtse partij ‘Eekre’ die tijdens de laatste nationale verkiezingen zetels veroverde en tot op heden niet bepaald de meest stabiele ministers leverde.

Immuun

Pöder vindt in zijn oproepen voor meer transparantie en veiligheid m.b.t. digitale data slechts geringe steun in Estland. Naast de Piratenpartij, die politiek gezien niet meer actief is, zijn er nog de techneuten van Open Knowledge Estonia, maar daar houdt het dan ook wel zo’n beetje bij op. “Ik ben inmiddels immuun voor teleurstelling, omdat ik het verwacht”, vertelt hij enigszins terneergeslagen.”De meeste mensen vertrouwen de overheid en houden zich hier niet mee bezig, dat is de realiteit.”

E-Estonia was niet bereikbaar voor commentaar.