Door: Rosalie Kantelberg, Sandra Monnee en Tieme Bruurs

WENEN – Wenen, de hoofdstad van Oostenrijk, is de meest leefbare stad ter wereld. Dat blijkt uit The Global Liveability Index 2019 van The Economist. Ook bij The Mercer Quality of Living Survey staat Wenen al voor het tiende jaar op rij op nummer een. Wenen scoort dus super hoog op verschillende vlakken. Maar wat is leefbaarheid precies? En geldt die leefbaarheid ook voor iedereen?

Leef·baar·heid (bijvoegelijk naamwoord, bijwoord)
1. Hoe aantrekkelijk en/of geschikt het is om te wonen/werken in een gebied of gemeenschap

Leefbaarheid is een breed begrip. Van de stoep waar je op loopt tot de aanwezigheid van scholen, ziekenhuizen en winkels. Het klinkt misschien vanzelfsprekend, maar het hebben van schoon kraanwater en een dak boven je hoofd draagt allemaal bij aan een leefbare omgeving.


Braaf, zit, af!

De eerste avond kwamen wij er al gauw achter dat leefbaarheid verschillende kanten heeft. We ontmoeten Dino, een Weense fotograaf en tevens onze Airbnb host. Een enthousiaste jonge man van een jaar of 30 verwelkomt ons hartelijk in zijn fotostudio. Wanneer we hem over zijn stad vragen, begint hij passievol te praten; hij houdt van Wenen, maar geeft vervolgens ook aan dat de stad zeker niet perfect is in zijn ogen. De inwoners van Wenen weten maar al te goed dat hun stad nummer 1 is. Dat merk je bijvoorbeeld aan de handhaving, die is namelijk heel erg streng: “Als je over de stoep fietst of door rood loopt, word je meteen boos aangekeken en worden er boetes uitgedeeld. ”Vervolgens kijkt Dino naar zijn hond Mathilde, die onder de tafel bij zijn voeten ligt te slapen. “Er zijn hier zoveel regels: Het lijkt wel alsof mensen hier worden behandeld als honden”.

Wanneer een van ons vraagt wat leefbaarheid voor hem betekent, is hij even stil en kijkt hij naar buiten. “Leefbaarheid is voor mij niet alleen statistieken en cijfers. Maar kijk op straat, hebben de mensen een lach op hun gezicht? Zijn ze wel gelukkig? Hierna zijn we allemaal even stil. Het gesprek met Dino gaf ons nog lang stof tot denken.


De Weners

Voordat we verder gaan, laten we onszelf eerst even de vraag stellen: Wie woont er precies in Wenen? Toch nog even kijken naar wat cijfers.

Loading...

Loading…

Het Rode Wenen

Honderd jaar geleden, toen Oostenrijk een republiek werd, wonnen de Sociaal-Democraten de eerste democratische gemeenteraadsverkiezingen. Dit was het begin van “Das Rote Wien” (1918 tot 1934 toen de Sociaal Democraten een absolute meerderheid hadden) – een vooruitstrevende manier om de uitdagingen van die tijd aan te gaan. Hoewel Wenen na de Eerste Wereldoorlog in slechte staat verkeerde, slaagde de nieuwe regering er in om de levenskwaliteit van de Weners flink te verbeteren. Vandaag de dag domineert de geest van het Rode Wenen nog steeds de stadspolitiek. Denk hierbij aan een sterke en structurele dienstverlening zoals handhaving en hulpverlening.

Door de ogen van Wenen

Klemens Himpele is expert op het gebied van kwaliteit van leven in Wenen. Sinds 2012 is hij hoofd van het ministerie van Economische Zaken, Arbeid en Statistiek van de stad Wenen.

Hoe gaat Wenen zijn nummer 1 status behouden?
“We zullen onze infrastructuur en onze diensten moeten behouden. In plaats van te bezuinigen, zullen we verder investeren in sociale woningbouw. Momenteel bouwen we duizenden nieuwe woningen. Ook investeren we in het openbaar vervoer, scholen en ziekenhuizen.

“Bovendien gaan we de uitdagingen van de toekomst tegemoet: klimaatverandering, digitalisering en globalisering. Deze week presenteerde ons gemeenteraadslid de nieuwe economische en innovatiestrategie van Wenen voor 2030” vertelt Himpele. “We hebben een ambitieus plan voor klimaatverandering om onze uitstoot van broeikasgassen te verminderen in overeenstemming met internationale verdragen. Ook willen we nummer 1 in Europa worden wat betreft digitalisering.”

Zijn er nog verbeterpunten voor de stad?
Dynamisch groeiende en veranderende steden zoals Wenen staan altijd voor uitdagingen: “Momenteel is het grootste probleem in Wenen de hoge werkloosheid, wat het gevolg is van zowel de economische crisis als de hoge bevolkingsgroei van de afgelopen jaren” aldus Himpele. Zoals in veel andere landen is de arbeidsmarkt een nationale beleidskwestie in Oostenrijk. “Desondanks proberen we waar mogelijk maatregelen te nemen als stad en provincie. We zijn een openbaar banenprogramma gestart voor inwoners die langdurig werkloos zijn. We hebben een overheidsinstantie voor werknemers die hen begeleid doormiddel van trainingen en omscholing. Ook proberen we aantrekkelijk te zijn voor buitenlandse ondernemingen om zo meer banen te creëren.”

Zonder dak in de meest leefbare stad

Shades Tours in Wenen organiseert alternatieve tours door de stad over sociaal polariserende onderwerpen zoals vluchtelingen, verslavingen én daklozen. Met deze tours willen zij bewustwording creëren over deze stigmatiserende onderwerpen. Met een gids die dakloos was en nu bezig is met re-integratie in de samenleving, worden er delen van de stad bezocht die belangrijk zijn voor de levens en het sociale systeem van het land. Het concept is niet nieuw, het wordt namelijk ook in andere Europese steden gedaan zoals Amsterdam en Berlijn. In de audio spreken wij met Perrine Schrober, zij heeft de tours opgezet in Wenen.

Fotoreportage: een stadstour, maar dan net iets anders

Heldenplatz Standbeeld
Tieme Bruurs

Foto 1: Heldenplatz Standbeeld
Dit is de plek waar de tour begon. Voor ons betekende dit de ontmoeting met onze tourguide, Barbara. Zij is zelf dakloos en verzorgt de Engelstalige tours. Barbara geeft dakloosheid een ander gezicht dan de meeste mensen verwachten. Een net geklede en intellectuele vrouw verzorgde onze tour.

Parlementstuin
Tieme Bruurs

Foto 2: Parlementstuin
Bij dit punt vroeg Barbara de groep over de meest voorkomende redenen dat mensen dakloos worden in Wenen. Problemen met verslaving, geld, familie en gezondheid; het kwam allemaal voorbij. Maar de nummer een reden dat mensen in Wenen dakloos worden, is werkeloosheid. Een probleem wat al eerder in onze productie werd aangekaart door de gemeente.

In de meeste gevallen is er een combinatie van de verschillende oorzaken. Dit gold ook voor Barbara. Door borstkanker en de bijhorende zorgkosten moest zij haar eigen bedrijf opgeven. Barbara geeft aan dat ze door haar schulden waarschijnlijk nog twaalf jaar dakloos zal blijven.

Wenen Opera
Tieme Bruurs

Foto 3: Weense Staatsopera
De artiesten ingang van de Weense Staatsopera aan de Kärntner Straße. Dit is het grootste en belangrijkste operahuis van Oostenrijk en heeft wereldwijd een hoge status. Je verwacht het misschien niet, maar het operahuis heeft een diepgaande geschiedenis met dakloosheid in de stad. Sinds kort is er in Wenen een regeling waarbij alle daklozen tijdens de wintermaanden (november-april) níet op straat hoeven te slapen. Vóór deze regeling moesten daklozen zelf een plek zoeken om te overnachten. Waar de metrostations door de stad werden afgesloten, opende het operahuis juist haar deuren.

Sacher Hotel
Tieme Bruurs

Foto 4: Sacher Hotel
Het Sacher Hotel is hét bekende vijfsterrenhotel in Wenen en ligt achter de Weense Staatsopera. Het hotel is voornamelijk bekend door het beroemde chocolade taartje ´Sachertorte´. Naast het verkopen van taartjes aan hun gasten zet het hotel zich ook in voor daklozen. Vóór de winterregeling bereidden de chef koks een aantal keer per jaar diverse maaltijden. Hierbij kregen ze vaak hulp van Weners met veel affiniteit. Bijvoorbeeld bekende artiesten van de Weense Staatsopera.

Klooster
Tieme Bruurs

Foto 5: Soepbedeling
Dit klooster was het eindpunt van de tour. Deze plek is een maatschappelijk middelpunt voor daklozen in Wenen. Hier kunnen zij meerdere keren per dag komen voor een warme maaltijd. Deze worden bereid door vrijwilligers van verschillende sociale instanties. Als je zou willen zou je alle kloosters af kunnen gaan en zo 5 á 6 maaltijden op een dag eten.

LHBT+ in Wenen: “In andere landen stikt het van de regenboogvlaggen, hier niet”

Bij onderzoeken naar leefbaarheid wordt er natuurlijk gekeken naar ontzettend veel verschillende factoren. Maar voor sommige groepen mensen is het niet vanzelfsprekend dat hun leven soepel verloopt, bijvoorbeeld door hun geaardheid of genderidentiteit. Mensen uit de LHBT+ gemeenschap hebben extra zaken waar ze rekening mee moet houden, bijvoorbeeld als het aankomt op veiligheid.

Vaak zijn er in grote steden veilige plekken waar mensen uit de LHBT+ gemeenschap samen kunnen komen zonder zorgen. In Wenen is Café Savoy (sinds 1896) zo’n veilige plek, een traditioneel koffiehuis en gay bar in een. Maar laat het duidelijk zijn, de tent is niet alleen maar voor mensen uit de LHBT+ gemeenschap: iedereen is welkom. In deze audio spreken wij met Bobby, de huidige manager van Café Savoy.

Cafe Savoy
Tieme Bruurs

Nog steeds vechten voor LHBT+ rechten

Naast veilige plekken als cafés en bars zijn er natuurlijk ook organisaties die vechten voor emancipatie van de LHBT+ gemeenschap. In Wenen zijn er verschillende organisaties, maar de oudste is HOSI Wien. Sinds 1979 zetten zij zich in voor de gemeenschap. Daarbij moet je vooral denken aan politiek lobbyen. HOSI Wien heeft sinds het begin al een tijdschrift, Lambda. Het magazine wordt vooral gebruikt om informatie te delen die niet behandeld wordt in de mainstream media, iets wat zeker in de vroege jaren cruciaal was. Sven Mostböck (46) is sinds vorig jaar vrijwilliger bij Lambda. Wij spreken hem in het hoofdkantoor van HOSI Wien over het leven van de LHBT+ gemeenschap in Wenen.

Volgens Mostböck is het lastig om te zeggen hoe het gaat met de LHBT+ emancipatie in Wenen. “Sommige delen zijn wat conservatief, andere juist progressief.” Een voordeel is dat Wenen als stad over het algemeen heel veilig is. Daarom vindt eigenlijk niemand het erg om ’s avonds over straat te lopen. Iets wat best uniek is voor zo’n grote stad. Het grootste nadeel voor de LHBT+ gemeenschap is dat Oostenrijk als geheel soms conservatief kan zijn. “In vergelijking met andere westerse landen lopen we vaak een beetje achter.” Het is dan ook pas sinds dit jaar mogelijk voor twee personen van hetzelfde geslacht om te trouwen. Ook mogen bedrijven service weigeren aan LHBT+ mensen, gewoon omdat ze dat willen. Dit is een goed voorbeeld van iets waar HOSI Wien en andere organisaties nog steeds voor vechten.

Deze zomer werd naast de jaarlijkse Regenboog Parade (Vienna Pride) ook Europride in Wenen georganiseerd. Europride is dé grote Europese Pride die ieder jaar in een Europese stad wordt georganiseerd die belangrijk is voor de LHBT+ gemeenschap. Volgens Mostböck is het fijn dat er een keer jaar een Pride is, maar verder is er volgens hem weinig ‘pride’ te zien. “In andere landen stikt het van de regenboogvlaggen, hier niet.” Hij noemt als voorbeeld Café Savoy, waar zoals wij gehoord hebben er specifiek gekozen wordt om geen regenboogvlaggen te hebben. Volgens Mostböck vat dit wel een beetje samen hoe de LHBT+ gemeenschap en Oostenrijk samen gaan; er is geen serieuze dreiging, maar er valt ook niet super veel te zien. Mostböck denkt dat de meerderheid van de Oostenrijkers LHBT+ mensen accepteert. “De meeste Oostenrijkers maakt het niet veel uit wat je doet, zolang zij er maar geen last van hebben.”


Het Weense openbaar vervoer: too good to be true?

Tram 2 naar halte Brunnengasse, Volkstheater en Karlzplatz. Metro U6 naar Florisdorf en Westbahnof en lijn U3 naar Simmering. Deze routes konden wij na één week dromen. Dat was in het begin wel anders; bij aankomst was het hele metro en tram systeem in Wenen één groot doolhof voor ons. Niet zo gek natuurlijk, als je gewend bent aan de NS en het Nederlandse openbaar vervoer.

Wij hadden vooraf al veel goede verhalen gehoord over het Weense openbaar vervoer. Het zou duidelijk, snel, schoon én goedkoop zijn. ‘Too good to be true’ – dachten wij. Maar het bleek toch zo te zijn. Het wás ook goed. In de ochtend onderweg met de metro naar een interview of ’s avonds gezellig met de tram naar de stad; het Weense openbaar vervoer bracht ons elke dag weer.


Wenen: ook voor jonge mensen?

Wenen kan soms een oudbollig imago hebben; denk aan de opera en alle klassieke gebouwen. Toch zijn er ook veel jonge mensen te vinden in de stad, waaronder internationale studenten. Sinds september dit jaar zit er ook in Wenen een campus van CEO (Central European University), hiervoor alleen in Boedapest. In de video spreken wij vier internationale studenten over hoe zij Wenen ervaren als jong persoon.

Conclusie

Wenen is een leefbare stad, voor oud én jong. Dat merk je als je op straat loopt; de schone stoep, het snelle openbaar vervoer, verschillende soorten mensen en ontzettend veel voorzieningen. Maar wanneer er dieper gegraven wordt, ontdek je dat de stad niet perfect is. Zo kampt Wenen met een werkeloosheidsprobleem en voelen sommige mensen zich onderdrukt door de misschien té strenge handhaving. De LHBT+ gemeenschap wordt niet serieus bedreigd; wel zijn ze nog steeds bezig met het krijgen van gelijke rechten. Ook is Wenen niet de meest ideale uitgaansstad voor jongeren. Wenen heeft wat voor iedereen, maar niet iedereen heeft wat met Wenen.