Het is alweer dertig jaar geleden toen de Berlijnse muur viel en Duitsland een geheel werd. Toch zijn er tot op de dag van vandaag nog verschillen te zien tussen Oost- en West- Duitsland. Uit de onderzoeken van Leibniz-Institut für Wirtschaftsforschung Halle en Bundesagentur für Arbeit blijkt dat er op politiek en economisch gebied ook nog verschillen te zien zijn. Wouter Zwart, NOS-correspondent in Berlijn, vertelt hierover.

9 november was het dertig jaar geleden dat de Berlijnse muur viel. Leeft dit onderwerp en deze gebeurtenis nog erg in Duitsland onder de inwoners zelf? Of wordt het meer geleefd door het aantal toeristen die naar Berlijn komen?

‘’Het wordt nog geleefd onder de inwoners zelf. Ik denk dat het dit jaar heel erg geleefd wordt door de onvrede in het Oosten. Men herinnert zich nog heel erg die gescheidenheid van dertig jaar geleden. Er zijn onlangs verkiezingen geweest in Brandenburg, Saksen en Thüringen. In alle drie de Oost- Duitse deelstaten heerst er ontevredenheid over hoe hun er op dit moment bij liggen ten opzichte van verenigd Duitsland. Er is onvrede over de politieke en economische situatie. Eigenlijk over hun eigen thuissituatie. ‘’

Uit een studie van het Leibniz-Institut für Wirtschaftsforschung Halle blijkt dat een meerderheid van de Oost- Duitsers ontevreden is over de democratie. (57%) Waar kan dat aan liggen?

‘’Dat ligt voor een deel aan de feiten en voor een deel aan het gevoel. Feitelijk zie je dat de afgelopen decennia er door verenigd Duitsland ontzettend veel is geïnvesteerd in Oost- Duitsland. Om ervoor te zorgen dat zij hetzelfde economische pijl zouden bereiken als West- Duitsland. Toch zie je ook dat er vooral in de eerste jaren veel beloftes zijn gedaan aan het Oosten, maar het moeilijk was om die na te komen. Dat merk je nu nog steeds en daarom zijn de Oost- Duitsers ontevreden. De uitstraling van het oosten wordt heel mooi gemaakt, maar in de portemonnee van de Oost- Duitsers wordt het niet beter.

In 2015 was de grote migratiecrisis. Er kwamen meer dan een miljoen immigranten naar Duitsland toe. Mevrouw Merkel heeft toen gezegd: ‘Wir schaffen das’. We gaan ervoor zorgen dat al deze mensen een plekje krijgen. Dat zijn we verplicht als machtig Duitsland. Dat bleek heel moeilijk. In Oost- Duitsland waren ze niet blij, omdat zij na dertig jaar nog niet lekker zitten. Er moet nog meer in geïnvesteerd worden, maar toen werd er geïnvesteerd om alle immigranten te helpen. Alles bij elkaar heerst er veel ontevredenheid.’’

Er zijn verkiezingen geweest en daaruit blijkt dat de Alternatieve für Deutschland (AFD), een Duitse rechts-populistische politieke partij, in Brandenburg, Saksen en Thüringen grote winsten heeft geboekt. Hoe kan het dat deze partij op dit moment zo opkomend is?

‘’De AfD speelt erg in op de ontevredenheid in Oost-Duitsland. De AfD is behoorlijk anti- migratie. Dat geeft een grote basis voor populistische partijen. Ze zeggen bijvoorbeeld: ‘’Wij zijn tegen de overheid, kom bij ons.’’ Andere uitspraken zoals: ‘’De schuld ligt bij de buitenlanders en bij de overheid’’, zonder dat ze daar echte oplossingen voor aandragen. Dat scoort enorm bij mensen in Oost- Duitsland. Dat wil niet zeggen dat ze allemaal extreemrechts zijn, maar deze mensen zijn boos en gefrustreerd en willen verandering zien.’’

Kan de opkomst van de AfD ook negatieve gevolgen hebben voor West- Duitsland?

 ‘’Ja, want het is wel een partij waarbij veel intolerantie naar voren komt over andere bevolkingsgroepen. Je ziet meer intolerantie in de samenleving ontstaan. Extreme uitspraken worden weer normaal en dat is niet goed. Dat kan gevolgen hebben voor de rest van Duitsland. De AfD doet het goed in de Oost- Duitse deelstaten. De percentages verschillen van 24%, 25% en 27%. Dat is een behoorlijk percentage, maar ze zijn niet de grootste partij. Ze zijn overal de tweede partij. Als je kijkt in het Westen, zijn ze veel minder sterk. Dan zie je 9% en als je naar het hele land kijkt, heeft de AfD zo’n 13% van de stemmen. Dat is zorgwekkend, maar nog niet zo erg. ‘’

Uit de twee onderzoeken kwam ook naar voren dat de afgelopen 10 jaar Oost en West wel naar elkaar toe gegroeid zijn en een goede verhouding hebben met elkaar. Wat zou daar een reden van kunnen zijn? Want op veel gebieden heerst er nog een kloof en onenigheid tussen de twee delen van het land.

 ‘’Er gebeurt steeds meer in beide regio’s, omdat je wel ziet dat economisch gezien beide regio’s wel meer naar elkaar toegroeien en dat er nog steeds investeringen naar Oost- Duitsland gaan. Je ziet bijvoorbeeld meer fabrieken in het Oosten en bepaalde steden in het Oosten die steeds hipper beginnen te worden.

Dertig jaar na de val van de muur hebben wij veel mensen geïnterviewd. We hebben mensen gesproken die nu kinderen hebben. Mensen rond de veertig zijn nog ontevreden, maar je merkt dat hun kinderen er niks van weten. Die zijn niet eens meer opgegroeid met het idee dat er ooit een Oost en West was. Geef het een paar generaties en dan is de verdeling tussen Oost en West voorbij.’’