Nederlandse jongeren zitten gemiddeld 2 uur en 20 minuten dagelijks op hun telefoon. Als diegene zich minder aan zijn andere prioriteiten houdt of op een feestje steeds staart naar zijn telefoon, dan kan dit een symptoom zijn van een sociale media verslaving. “Iemand is verslaafd als diegene de consequenties van zijn gedrag niet inziet of als zijn omgeving zich aan zijn gedrag ergert”, aldus Bjarne Timonen, gezondheidszorgpsycholoog en mediapsycholoog.

Met name mensen met een zwak zelfbeeld en weinig zelfvertrouwen kunnen zich overmatig richten op sociale media om door likes en reacties hun zelfbeeld op te krikken. Het is mogelijk dat een somber of angstig iemand sociale media gebruikt om die nare gevoelens te verminderen. Daarnaast zijn bijvoorbeeld mensen met ADHD extra gevoelig voor verslavingen en kan het dus ook voorkomen bij hen.
‘’Het is geen erkende verslaving, waardoor een opname voor een sociale media verslaving niet gauw plaatsvindt’’, zegt Timonen. Volgens hem is het juist beter om zo iemand niet op te nemen, maar juist te behandelen terwijl diegene meedraait in de samenleving. ‘’Je zou eerder diegene laten detoxen; een maand lang geen smartphone gebruiken, maar een Nokia.’’

Volgens Rob Meeuwsen, maatschappelijk werker bij Tactus Verslavingszorg, bestaat een sociale media verslaving niet. De vraag is wanneer ben je verslaafd en hoe wordt dat vastgesteld: dat wordt beschreven in DSM V. De DSM V is een boek waar alle psychiatrische aandoeningen in staan. “In de geestelijke gezondheidszorg zeggen we dat alles wat in dat boek staat, een bestaande ziekte is en alles wat er niet in staat, geen ziekte is. Sociale media verslaving staat daar niet in, daarnaast is het niet gedefinieerd. Je kan jezelf wel verslaafd vinden, maar dan ben je dat nog niet.”

Verslaving is een medische diagnose. Om een medische diagnose vast te stellen in de geestelijke gezondheidszorg, moet je behoorlijk wat geleerd hebben. “Je hebt eigenlijk een psychiater of een psycholoog nodig, om daar een diagnose op te mogen plakken”, aldus Meeuwsen.

Je kan nog niet zeggen dat iemand verslaafd is aan sociale media, maar dat kan nog wel komen. “In de loop van de jaren zie je wel dat er steeds meer in DSM V wordt toegevoegd. In 1996 is bijvoorbeeld nog de gokverslaving opgenomen.”

Symptomen

Als er al symptomen zijn, is een voorbeeld dat mensen chagrijnig worden als ze niet op sociale media mogen, of dat mensen het gevoel hebben dat ze slechter slapen. ‘’Een aantal jaar geleden bij het programma Kassa hebben jongeren een maand lang niet op internet gezeten. En die studenten hadden eigenlijk helemaal geen last van afkickverschijnselen, dat viel reuze mee. Daarmee kan je de vraag stellen dat als iemand al sociale media verslaafd is: hoe ernstig is dat dan? Het is belangrijk om te benoemen dat je er wel over kan praten, maar je praat over iets wat nog nooit is vastgesteld’’, aldus Meeuwsen.
Omdat het ook officieel niet bestaat, valt het ook niet onder je ziektekostenverzekering. ‘’Iemand met een sociale media verslaving ben ik maar één keer tegen gekomen. Ze zat de hele dag door Youtube filmpjes te kijken, dus dan kan je jezelf afvragen of dat wel onder sociale media valt. Onder gamers ken ik er wel tientallen van’’, zegt Meeuwsen.
Op de vraag of een sociale media verslaving invloed heeft op het dagelijks functioneren van iemand, zegt Rob Meeuwsen dat dit ook voor hem lastig te beantwoorden is. “Ik denk dat mensen met verplichtingen snel vastlopen, vooral als je moet werken, of voor je kind moet zorgen. Ik denk dat het niet is voor een kind, maar dat is mijn mening. Daar heb ik wel een mening over. Ik denk dat het niet goed is voor het kind, maar dat is mijn mening en dat zou je eigenlijk moeten onderzoeken. Maar dan praat je eigenlijk nog steeds over iets wat niet zo goed gedefinieerd is.’’

Sociale media verslaving from De Nieuwsredactie on Vimeo.

Bjarne Timonen spreekt wel over een gevolg van een sociale media verslaving: “Het kan bijvoorbeeld slaapproblemen veroorzaken. Vaak zitten mensen nog tot ’s avonds laat op hun telefoon en vallen niet in slaap.”
Een sociale media verslaving kan volgens Timonen aangepakt worden door cognitieve gedragstherapie toe te passen. Hierbij wordt er gekeken naar de aannames voor dit ongezonde gedrag. Daarnaast zou sporten een alternatief kunnen zijn. “De hersenen van verslaafden maken dopemine aan bij gebruik van hun telefoon. Dit is ook het geval als iemand sport, alleen blijft bij het sporten er langer dopemine aanwezig in het lichaam dan bij gebruiken van de telefoon.”