Nu de wereld te maken heeft met een pandemie raken alle andere onderwerpen op de achtergrond. Politieke partijen kunnen zich nu niet profileren met bekende stokpaardjes. Terwijl elke week de ogen op de persconferentie van het kabinet zijn gericht, moeten andere partijen zich op de een of andere manier in beeld weten te brengen.

Volgens Andrej Zaslove, associate professor politieke wetenschap aan de Radboud Universiteit in Nijmegen, moeten oppositiepartijen voorzichtig zijn met het politiseren van de pandemie. ‘’Als politieke partij wil je niet als compleet onverantwoordelijk overkomen. In Nederland zien we dat de FvD en de PVV vooral kritisch zijn op het beleid van Rutte’’. Toen de pandemie losbrak pleitte deze twee partijen voor striktere maatregelen. Nu pleitten beide partijen voor versoepelingsmaatregelen.

Toch zijn er punten die nu gepolitiseerd kunnen worden, bijvoorbeeld de voorgestelde coronabonds of eurobonds, wat inhoudt dat eurolanden hun begrotingen samenvoegen. Hoewel premier Rutte en minister van financiën Hoekstra lieten weten hier niks voor te voelen, proberen Wilders en Baudet zich hiermee te profileren door dit idee te bekritiseren. ‘‘De Finse populistische partij ‘Echte Finnen’ wisten de Noord-Zuid verdeling in Europa te politiseren. Zij zeggen: wij willen niet dat ons belastinggeld naar het zuiden gaat. Dus er is zeker potentieel om het de situatie te politiseren met rondom het Europese integratie-debat’’.

Welfare chauvinism

Er bestaat een politieke stroming die bekend staat ‘Welfare Chauvinism’, welvaarts chauvinisme in het Nederlands. Het houdt in dat je economische sociale koers combineert met chauvinistisch populisme. Het idee is dat je een verzorgingsstaat niet kan onderhouden als je te veel economisch afhankelijke immigranten binnenlaat. Maar dat geldt ook als je miljarden aan zuid Europese landen geeft. De PVV hanteert die agenda in Nederland.

‘‘Deze situatie wordt getekend door dilemma’s. Hoeveel gaan we betalen aan Zuid-Europa? Hoeveel zijn mensen bereid om te betalen aan het zuiden? Als de mainstream middenpartijen de mensen in hun eigen land niet genoeg helpen, of in ieder geval als de mensen dat gevoel hebben, kan dit zeker een kans zijn om de onvrede te exploiteren’’.

 De veilige optie

‘‘Er bestaat een gedachte, waar ook onderzoek naar gedaan is, dat als het idee bestaat onder de bevolking dat regeringspartijen niet (goed) handelen, er een vacuüm ontstaat waarin, al dan niet populistische partijen, kunnen floreren. Maar het ironische is dat als er een te grote crisis is, kiezen mensen voor de veilige optie. Dan zijn mensen eerder geneigd om voor iemand te kiezen als Rutte, dat geldt ook voor Merkel in Duitsland en Conte in Italië, mensen worden risicomijdend. Politici die zich niet echt in deze situatie hebben kunnen bewijzen, zoals een Salvini, worden dan minder aantrekkelijk’’. Dat mensen tevreden zijn met de manier hoe het kabinet met de crisissituatie omgaat blijkt uit een onderzoek van EenVandaag. In maart gaf 73 procent van de Nederlanders aan de maatregelen van het Kabinet te steunen. In de EenVandaag-peiling van 31 maart staat de VVD, de partij van premier Rutte, op 35 zetels en steekt het met kop en schouders boven de rest van de partijen uit. Terwijl bijna alle oppositiepartijen op verlies staan.

‘‘Natuurlijk is het grotendeels prematuur om te zeggen hoe de situatie precies gaat lopen, ook is de situatie in elk land anders. Maar deze situatie kan zeker gepolitiseerd worden. Veel oppositiepartijen zijn nog voorzichtig, maar er zijn al contouren zichtbaar waarmee (populistische) partijen mensen kunnen mobiliseren rondom bepaalde thema’s’’.