UPDATE 25/04/2020: Tilburg Law School heeft als eerste afdeling van de Universiteit van Tilburg besloten géén gebruik te maken van Proctorio voor het afnemen van (online) tentamens.

Door de coronapandemie kunnen er voorlopig geen grote groepen meer bij elkaar komen. Voor studenten op universiteiten en hogescholen is dat niet anders. Dat betekent ook dat veel tentamens voorlopig niet kunnen worden gehouden, althans niet op de traditionele manier.

Geschreven door Thijn Beijer en Kaylee Noteboom

Sommige onderwijsinstellingen zijn al bezig met het geven van online tentamens. Studenten kunnen thuis achter een computer inloggen met een programma dat als het ware de computer overneemt. Via de webcam en eventueel je microfoon word je, zolang je bezig bent met je toets, in de gaten gehouden om te kijken of je niet spiekt. Hoewel dit een handige manier kan zijn om te voorkomen dat studenten zo geen studievertraging oplopen, brengt dit tegelijkertijd ook problemen met zich mee. Hoe weten studenten dat hun privacy gewaarborgd wordt? Of beticht worden van fraude als ze even uit het raam kijken? Of gelijk een onvoldoende hebben als de wifi het begeeft?

Bij een tentamen is het normaal dat je een deel van je privacy opgeeft, je moet jezelf kunnen identificeren en je wordt in de gaten gehouden door een surveillant. Volgens Danny Mekíc, innovatie- en techondernemer, gaat het bij online toetsing een stap verder. ‘‘Onderwijsinstellingen kunnen vragen of ze de kamer waar je je bevindt wil filmen.’’ Daarom zijn onderwijsinstellingen verplicht aan te tonen dat die privacybeperkingen noodzakelijk zijn, die privacy waarborgen en zo nodig, alternatieven aanbieden.

De Nederlandse Vereniging van Universiteiten (VSNU), laat weten dat de software wordt gecontroleerd op de eisen van de AVG (Algemene Verordening Gegevensbescherming). De AVG-wet is een Europese privacywet die sinds 2018 van toepassing is. Het komt er op neer dat bedrijven en organisaties geen gegevens van jou mogen verzamelen zonder je toestemming. De zorg bestaat dat nu er opeens een grote vraag bestaat naar deze software, het niet zou voldoen aan de Europese privacystandaarden. Maar deze software bestaat al langer, het wordt alleen op grotere schaal gebruikt. Daarnaast laat VSNU weten dat er met het softwarebedrijf afspraken zijn gemaakt dat het bewaren van de persoonsgegevens beperkt wordt tot het surveilleren tijdens de afname van de tentamens en dat die gegevens niet langer opgeslagen worden dan nodig is.

“Hoe algoritmen van deze software precies weten, wordt vaak niet bekend gemaakt. Als softwarebedrijven dat wel zouden doen, kan hun technologie makkelijk nagemaakt worden door concurrenten en maakt het valsspelende studenten makkelijker om niet gedetecteerd te worden”, aldus Mekíc. Ook zegt hij dat die programma’s onder meer kijken of je geen andere software opent of tweede tabblad op je browser hebt openstaan. Of dat niemand anders je computer overneemt om je opdrachten te maken en het programma kijkt of je niet spiekt door je webcambeelden in de gaten te houden.

De Universiteit van Tilburg stuurde haar studenten vorige week een mail waarin werd besloten met Proctorio te werken: één van de bovengenoemde programma’s. Proctorio krijgt volledige toegang over je laptop en analyseert al je bewegingen om te zien of je fraude pleegt. Even plassen tussendoor, dat is er niet bij. Maar ook als je naar links of naar rechts kijkt kan Proctorio je punten geven voor fraude. Als je veel fraudepunten scoort, kunnen docenten de opname terugkijken om te besluiten of zij dit ook zien als fraude. Niet heel privacygevoelig dus.

Eén van de studenten die het niet eens is met het besluit van de universiteit is Naomi de Leng, studente psychologie. Na de mail die alle leerlingen kregen ontstond er veel onrust tussen de studenten en Naomi besloot een petitie te starten: ‘’Ik zei tegen een vriend van me dat ik met ongeveer honderd handtekeningen wel naar de uni kon, maar inmiddels is de petitie zo’n vierduizend keer getekend.’’ Volgens Naomi wordt de petitie veel doorgestuurd in groepsapps en is het bereik daarom zo groot. ‘’Dat de petitie in de media kwam gaf natuurlijk ook wel een boost’’, aldus Naomi.

Waar zit voor Naomi dan het pijnpunt? ‘’Als eerste het feit dat de universiteit geen alternatief biedt: we moeten gewoon het programma Proctorio gebruiken. Dat programma neemt heel je laptop over, ziet al je bewegingen, wat je met je ogen doet. Maar dat kan alleen met een laptop met microfoon en webcam, dus als je die niet hebt moet je die kopen of lenen. Maar wie leent er nou weer een laptop uit voor zo’n heftig programma? Je moet zelfs een scan van je kamer maken.’’ aldus Naomi. En die kamerscan, daar is student sociologie Sander van de Woestijne het ook niet helemaal mee eens: ‘’Ik woon nog bij mijn moeder thuis en de universiteit heeft er echt geen drol mee te maken hoe mijn kamer er uit ziet. Daarnaast heb ik in mijn kamer geen bureau, dus moet ik die tentamens dan in mijn bed gaan maken?’’

Studente rechten Nienke Biemans besloot het er net zoals Naomi niet bij te laten en plaatste een comment onder een Facebookbericht van Metro: ‘’Normaal ben ik niet zo actief op Facebook, maar ik zag iedereen in de comments negatief naar ons doen, zo van, zeur niet zo en wees blij dat je je tentamens kan maken. Maar dat pik ik niet. Ik heb iedereen uitgelegd wat er precies mis is aan Proctorio en hoop dat mensen dat ook begrijpen.’’

Nienke vindt het vooral vervelend dat ze in de gaten gehouden wordt. Maar ook is de stabiele wifi verbinding een probleem voor haar: ‘’Ik woon in een huis met vijf mensen en we zijn allemaal bezig met school via het internet. Met zijn vijven tegelijk een Teams gesprek doen is al lastig, maar als je wifi dan even wegvalt is er niks aan de hand. Als je wifi wegvalt tijdens het tentamen doen via Proctorio heb je meteen een één. Dat wil ik gewoon niet laten gebeuren.’’

Maar wat is een goed alternatief? Dat weten Naomi, Sander en Nienke wel. Naomi gaat voor een meerkeuzetentamen, een openboektoets of een essay. Sander sluit zich aan bij het schrijven van een essay of een uitgebreide opdracht. ‘’Dan doe je veel meer met de stof in plaats van een snel tentamen’’ licht hij toe. Nienke is voor een take-home-exam, waarvoor je 24 uur de tijd hebt.

Eén van de studenten die de dans ontspringt is Deborah, die rechten studeert aan een andere Nederlandse universiteit. Zij maakt nu tentamens in sets van twee vragen. Het is lastig om te frauderen of samen te werken, want eer dat je weet bij welke vraag je klasgenoot is, is het tijdslimiet al om. Zo’n tentamen kan ook een optie zijn bij de universiteit van Tilburg. Maar tot het zover is hopen Naomi, Sander en Nienke gewoon op een mail van de universiteit met daarin een alternatief.