Door: Denise de Koning en Dominik Morawiak

Terwijl iedereen zich in Nederland nog druk bezig houdt met het coronavirus, ontwikkelen de eerste processierupsen op dit moment brandharen en vormen ze nesten. Dat meldde Nature Today in een persbericht. Zij verwachten dat met name in juni, als het aantal nesten het hoogst is, het beestje voor de meeste problemen zal gaan zorgen. 

Bultjes, jeuk en alle mentholzalfjes uitverkocht bij de apotheek. Vorig jaar hadden flink wat mensen te maken met de eikenprocessierups. 85 op de 100.000 Nederlanders ging naar de huisarts met klachten die waren ontstaan door de brandharen van de rups. Alhoewel het aantal Nederlanders met klachten vorig jaar dus al erg groot was, wordt er gewaarschuwd dat de kriebelrups dit jaar nog wel meer schade aan zal richten. Maar, wat gaan we er allemaal aan doen?

Op internet is veel informatie te vinden over het beestje. Dit zijn de belangrijkste punten op een rijtje:

Loading...

Loading…

Gratis rupsen

Dat de rups een hoop problemen met zich mee kan brengen, weet de Udense Inez Frijns alles van. Zij heeft namelijk de beruchte eikenbomen, waar de beestjes zich in nestelen, in haar voortuin staan. De eikenbomen uit haar tuin halen kan niet, omdat de gemeente dat verboden heeft. ,,Toen we hier anderhalf jaar geleden kwamen wonen werd ons verteld dat de bomen moesten blijven staan zodat het groen in Uden kon worden behouden’’, vertelt ze. ,,Prima, dachten we. Maar we waren even vergeten dat we daar de processierups gratis bij kregen.’’

Vorig jaar heeft ze zelf met haar man geprobeerd te rupsen weg te halen. ,,We spoten de nesten dan in met lijm. Als dat was opgedroogd trokken we ze met handschoenen eruit en gooiden ze in een vuilniszak weg. Gelukkig worden de bomen dit jaar preventief bespoten door de gemeente.’’ En dat is maar beter ook, want het gezin heeft het hele jaar last van de rups. ,,Iedereen zit onder de bultjes. Afgelopen jaar was dat natuurlijk het ergst, maar er zitten nu nog steeds oude nesten in de bomen. Als we niet opletten zit iedereen weer compleet onder.’’

De eikenbomen bij Inez Frijns in de tuin. Denise de Koning

Preventie is dus echt nodig. Niet alleen in de tuin, maar ook op openbare plekken zoals bossen, parken en langs wandel- en fietspaden. Maar hoe ga je de overlast die de kriebelende beestjes veroorzaken te lijf? Gemeenten maken zich op voor een nieuw ‘jeukseizoen’, en hier zijn verschillende manier van preventie voor bedacht. 

Koolmezen

Natuurlijke vijanden zijn je beste vrienden tegen de eikenprocessierups. Zo zorgen sluipwespen dat rupsen in een vroeg stadium doodgaan en smullen koolmezen van eikenprocessierupsen. Ook diverse andere dieren lusten de rupsen zoals mussen, kauwen, kevers, lieveheersbeestjes en vleermuizen.

Entomoloog – een wetenschapper op het gebied van insecten – Silvia Hellingman is het daar mee eens, maar je moet wel met een aantal dingen rekening houden. ,,De omstandigheden zijn heel belangrijk. In een woonwijk waar de vogelstand niet in orde is, kun je niet verwachten dat die vogels alle rupsen gaan opeten. De gemeenten moeten een weloverwogen keuze maken. Daar waar weinig mensen komen, kiezen voor een natuurlijke methode. Daar waar echt niets anders kan, toch preventief iets doen.” 

In een woonwijk waar de vogelstand niet in orde is, kun je niet verwachten dat die vogels alle rupsen gaan opeten

Een andere milieuvriendelijk methode zijn rupsenvallen, maar daar is Hellingman niet heel erg over te spreken. Ze vindt namelijk dat de vallen ver van het gewenste effect dat de gemeenten willen zien liggen. ,,De meerderheid van de rupsen komen niet naar beneden. Soms wel als het warm wordt omdat het lager koeler is. Ze worden soms ook weggewaaid en daardoor komt een deel in zo’n val, maar ze weten toch een weg naar buiten te vinden. Mensen kunnen het proberen, maar je moet er niet veel van verwachten.”

Nematoden

Preventief kunnen gemeenten spuiten met insecten, zoals nematoden (kleine rondwormen die parasiteren op dieren of planten). ,,Nematoden zijn effectief als je ze heel vroeg in het seizoen spuit als de eikenprocessierups nog geen haartjes heeft. Dat is begin april als het eiken nog geen bladeren heeft. De eikenprocessierups is de enige rups in Nederland die niet afhankelijk is van bladgroen om uit te komen. Die komen massaal als eerste uit het eiken dat nog niet open is. Andere rupsen zijn daarentegen wel afhankelijk van het bladgroen. De nematoden worden gespoten als de vogels nog niet aan het broeden zijn.”

Maar spuiten met nematoden is niet de enige oplossing die er is. Sinds kort wordt er van een nieuwe bacterie gebruik gemaakt. De xentari, een onzichtbare bacterie, wordt de aankomende weken in verschillende gemeenten op de eikenbomen gespoten. Met name Rotterdam maakt er veel gebruik van. In onderstaande video wordt uitgelegd wat de bacterie precies inhoudt en wat ermee gedaan wordt. 

Weerstand

Maar niet iedereen is het eens met deze manier van preventie. In steeds meer gemeenten ontstaat weerstand tegen het gebruik van het bacteriepreparaat, zo ook in Apeldoorn, meldt De Stentor. Verschillende partijen willen dat de gemeente per direct stopt met het inzetten van het middel xentari. “Eigenlijk moet je durven zeggen: we hebben een paar jaar wat meer last van de eikenprocessierups, en dat is vervelend. Maar daar kan je ook wel weer mee omgaan. Misschien juist nu, nu we toch minder de deur uitgaan”, zegt raadslid Maaike Moulijn van de Partij voor de Dieren tegen de krant.

Eigenlijk moet je durven zeggen: we hebben een paar jaar wat meer last van de eikenprocessierups, en dat is vervelend. Maar daar kan je ook wel weer mee omgaan

De buurgemeente Epe heeft vorige week bekendgemaakt per direct met xentari te stoppen. Roel van Vemde, woordvoerder van gemeente Apeldoorn, zegt tegen De Stentor dat de gemeente niet zo’n acute stap zal zetten, maar dat ze er wel naartoe werkt. Zo zijn er bepaalde bloembollen geplant en nestkastjes opgehangen. In de tussentijd bekijkt de gemeente of er een volledig onschadelijk alternatief voor het middel te vinden is.

Als de rups niet tegengegaan kan worden, kun je hem het beste mijden. Dat is het idee van een groep vrienden uit Deventer. Zij hebben de app Plaagradar ontwikkeld. Plaagradar laat op de kaart zien waar de eikenprocessierupsen zitten en je kan ze zelf ook melden. Yorinde Zomer, psycholoog met specialisatie in mens en systemen, is een van de bedenkers van de app. Zij vertelt meer over het initiatief in de onderstaande audio.