Steeds minder jongeren lezen en daardoor daalt de leesvaardigheid. Nederlandse 15-jarigen lezen zelfs minder dan andere scholieren uit de EU. Maar hoe komt het dat jongeren niet meer naar een boek grijpen?

Al een aantal jaar daalt de hoeveelheid lezende jongeren. Elk jaar wordt het onderzoek Programme for International Student Assessment (PISA) gepubliceerd, waarbij gekeken wordt naar schoolprestaties van 15-jarigen in de EU. Over leesvaardigheid kwam daar het volgende uit:

Waar komt die daling vandaan?

Niels Bakker van Stichting Lezen legt uit waardoor het komt dat er minder gelezen wordt:

“Jongeren zeggen ook vaak: ‘Ik hou niet van lezen, behalve als het een goed boek is.’ Maar dat betekent dus dat ze het wel leuk vinden, want als je een boek leuk vindt, kun je ook tien boeken leuk vinden”, zegt Kees Broekhof, onderzoeker en senior adviseur bij Sardes, een onderzoeks- en adviesbureau in de educatieve sector. 

“Het probleem ligt er dan ook bij dat jongeren de goede boeken niet kunnen vinden. Eigenlijk moet iemand vragen wat ze leuk vinden om erachter te komen wat voor boeken bij iemand passen”, aldus de onderzoeker. Dit komt mede door de toename van de hoeveelheid boeken en mogelijkheden door bijvoorbeeld de opkomst van e-books.

Gedwongen een boek lezen werkt ook demotiverend. “We merken dat als iemand bijvoorbeeld voor school verplicht boeken moet lezen er een veel lager leesplezier is dan wanneer iemand meer keuzevrijheid krijgt.”

Corrado Francke

Wat is dan het belang van lezen?

Goede lezers van tussen de vijftien en twintig jaar zijn jongeren die willen én kunnen lezen. “Als een van die twee niet gebeurt, raak je in de problemen. Als ze het niet kunnen, dan willen ze het vaak ook niet meer. Maar als ze het wel kunnen en het niet willen, gaat het niveau achteruit”, vertelt Broekhof. 

“Door te blijven lezen, onderhoud je leesvaardigheid. Dat heb je nodig in deze geletterde samenleving.” Het is belangrijk dat je langere teksten kunt begrijpen. “Voor school- en studieopdrachten, maar bijvoorbeeld ook voor brieven van de gemeente”, aldus Broekhof.

Daarnaast helpt lezen ook voor de ontwikkeling van verbeelding, volgens Bakker. Hij legt het uit in dit audiofragment.

Hoe kunnen jongeren weer meer gaan lezen?

“Of iemand op latere leeftijd een lezer wordt, hangt voor een groot deel af van hoeveel je te maken krijgt met lezen als kind. Als je bijvoorbeeld vaak voorgelezen wordt, kan dat al helpen bij het leren lezen. Daarin ligt ook een grote verantwoordelijkheid in het onderwijs”, zegt Broekhof.

Ook Bakker heeft ideeën over hoe jongeren weer aan het lezen kunnen:

Een deel van de verantwoordelijkheid ligt dus bij de bibliotheken. Jongeren zijn ook in de Zeeuwse Bibliotheek in Middelburg in de minderheid, geeft coördinator Esther van den Bosch toe. “Daarom proberen wij ze hier naartoe te laten komen door plekken in te richten om te studeren, informatie te bieden en ze al vroeg kennis laten te maken met het lezen en de bibliotheek.”

Corrado Francke

Ook het aanbieden van e-books voor kinderen is een manier om ze aan het lezen te krijgen. “En door voorleeswedstrijden en maatschappelijke projecten proberen wij hun taalvaardigheid te laten groeien. Daarmee willen we uitstralen dat de bibliotheek meer is dan alleen een gebouw waar je boeken kunt lenen”, benadrukt Van den Bosch.

De verantwoordelijkheid om kinderen al op jonge leeftijd aan het lezen te krijgen, ligt volgens consulent educatie Marjon Mutsaers bij zowel de scholen als bij de ouders. Woordenschat is hierbij erg belangrijk. “Dus op jonge leeftijd is het al van belang om voor te lezen en daarmee woorden bij te brengen: als ouder speel je daar dus een grote rol in.” 

Corrado Francke

De bibliotheek draagt hieraan bij door boeken te leveren aan basisscholen en peuterspeelzalen. “Want de kinderen die een te kleine basiswoordenschat hebben, halen die achterstand op de basisschool amper in.”

Ook zorgt dit voor moeilijkheden bij leerlingen op het voortgezet onderwijs, zo ook bij VMBO ‘t Venster in Arnhem, die ongeveer 600 leerlingen telt. “Zij lezen thuis niet veel en worden niet altijd gestimuleerd om te lezen”, vertelt docent en sectieleider Lilian Broekhuizen.

Corrado Francke

De school voert al jarenlang een uitgebreid beleid om de leesvaardigheid te verbeteren en leerlingen lezen minimaal een half uur per week. “Maar niet iedereen reageert er enthousiast op. Wel lezen wij als docenten ook tijdens dat half uur, en dan zijn veel leerlingen wel geïnteresseerd in wat wij lezen.”

Om de leerlingen enthousiast te maken om te lezen, is het volgens de docent belangrijk om het doel van het lezen te benadrukken. Ook probeert de school zo veel mogelijk aan te sluiten bij de belevingswereld van leerlingen. Er is dus geen verplichte boekenlijst en worden er activiteiten georganiseerd. “We merken als we een schrijver uitnodigen zoals Khalid Boudou van Pizza Maffia, die niet heel stoffig schrijft en raakvlakken heeft met de leerlingen, er wel enthousiast wordt gereageerd. Die vonden ze echt heel leuk, want hij sprak hen echt aan.”

Corrado Francke

Ook boekverslagen zijn op de Arnhemse school verleden tijd. “We vragen ze nu om opdrachten te maken zoals een fotoboek van de hoofdpersoon of een andere boekomslag.”

Tijdens de coronacrisis lezen jongeren volgens Mutsaers wel weer iets meer. Hiervoor was dit aantal een stuk lager. “Toch is er een bepaalde groep die het nut van lezen inziet, zij hebben er echt iets aan.” Ook Stichting Lezen verwacht een stijging.

Bij de leerlingen van ‘t Venster is dat volgens Broekhuizen wel iets anders. “Wat we daarom hebben gedaan, is korte verhalen zoeken en hier zelf vragen bij bedacht. Maar ik heb geen enkele vraag gehad van een leerling of ik nog tips had voor een goed boek die ze zouden kunnen lezen.”

Corrado Francke