De Ierse abortuswet veranderde 25 mei 2018 drastisch: abortus werd legaal. Twee jaar na de stemming heeft Ierland kennisgemaakt met de nieuwe abortuswet. “Na de afschaffing dacht men dat het afgehandeld was. Maar er kwamen juist steeds meer barrières in de wet. Mensen vallen tussen wal en schip”, vertelt Mara Clarke van Abortion Support Network. 

Door: Demi van Opstal en Margot van de Gevel

Pro-choice en pro-lifebewegingen staan al meer dan dertig jaar lijnrecht tegenover elkaar tijdens protesten. Het referendum in 2018 zorgde voor een grote verandering in de wet. Hier stemde 66,4% van de Ierse stemmers voor. Het 8ste amendement wordt daarmee teruggetrokken. Abortus is vanaf januari 2019 legaal in de republiek Ierland, echter wel onder bepaalde voorwaarden.  

Dubbel slot 

Het 8ste amendement zorgde ervoor dat abortussen vrijwel illegaal waren in Ierland. Dat het zo lang heeft geduurd voor het is teruggetrokken heeft verschillende redenen”, vertelt de Ierse Fiona de Londras, hoogleraar Human Rights & Constitutionalism aan de University of Birmingham. “Ten eerste begon de pro-choicebeweging klein. In 2010 werd de groep veel groter en werd de eis voor verandering dwingender.”  

De politiek speelde ook een rol. “Het 8ste amendement is politiek slim opgesteld. Het heeft het parlement ‘ingesloten’. Er was veel nodig om het amendement te veranderen: een meerderheid aan politici moest een referendum willen en een meerderheid van het volk moest ‘ja’ stemmen.” Een ‘dubbel slot’ noemt De Londras het. “Een referendum neemt veel energie en tijd in de politiek in. Politici waren er terughoudend mee omdat ze niet zeker wisten of het referendum het zou halen.”  

“Een derde reden is dat Ierse politici zich niet graag inlaten met het onderwerp”, geeft De Londras aan. “Er werd lang gezegd dat het onderwerp abortus het zwaarste politieke gif was, als politicus kon je er niet over praten. De enige momenten waarop politici er wél over praatten, was wanneer er gesproken werd om de wet nog strikter te maken, of wanneer er een tragedie was gebeurd.” Verschillende gebeurtenissen leidden tot de totstandkoming van de hedendaagse Ierse wet, waarin abortus onder bepaalde voorwaarden legaal is: 

Tenslotte is het feit dat Ierland zo dicht bij een land ligt waar abortus wel legaal is, Engeland, ook van belang, benoemt De Londras. “Een groot deel van de vraag naar abortussen werd zo toch vervuld. Je had in de Ierse straten geen tienduizenden vrouwen staan die een abortus nodig hadden. Zij zaten in plaats daarvan in een vliegtuig naar Engeland.” 

De abortuswet in Ierland in kaart gebracht 

De laatste jaren is het aantal Ierse vrouwen dat naar het buitenland reist afgenomen, blijkt uit bovenstaande cijfers. Dit betekent echter niet dat er minder abortussen zijn gepleegd onder Ierse vrouwen. Zo werden er bijvoorbeeld illegaal abortuspillen gebruikt en reisden er ook in 2018 enkele duizenden vrouwen naar Engeland en Wales voor een abortus. “Zo lang de gezondheidszorg niet kan voldoen aan de behoefte naar abortussen, werkt de wet niet goed genoeg”, kaart De Londras aan.

Problemen door de wet 

De wet heeft vanaf januari 2019 voor veel verandering gezorgd in Ierland, maar daar zijn nog niet alle problemen rondom abortus in het land mee opgelostgeeft Sydney Calkin aan. Zij is hoogleraar aan de Queen Mary University in London. Samen met haar collega maakte zij het boek ‘After Repeal‘ over het 8ste amendement van Ierland. 

Tussen wal en schip 

Mara Clarke, woordvoerster van the Abortion Support Network (ASN) vertelt hoe haar organisatie omgaat met de wet en legt de gevolgen uit van de problemen die de nieuwe wet met zich meebrengt. ASN bestaat sinds 2009de Engelse organisatie helpt vrouwen om over de grens een abortus te krijgen wanneer dit niet mogelijk is hun thuisland. “Iedereen die een abortus krijgt zonder een veerboot of vliegtuig te hoeven nemen naar het buitenland is een wonder.” 

Clarke vertelt over de verandering in de media vanaf ongeveer 2012. Dat was het jaar waarin Savita Halappanavar overleed door een miskraam nadat ze geen abortus kon krijgen. Uit een framingonderzoek onder meer dan zevenhonderd artikelen van Ierse kranten van Orla McDonnell & Padraig Murphy blijkt dat een aanzienlijke deel van de artikelen, gepubliceerd rond die tijd, neutraal of vóór verandering van de wet waren. De informatie en de houding van de media kan het publieke debat ook hebben beïnvloed, zoals Clarke aangeeft.

Ierse vrouwen die langer dan 12 weken zwanger zijn vallen nu buiten de wet en moeten daarom naar het buitenland reizen om een abortus te laten plegen. Toch heeft de discussie rondom het referendum in 2018 de mindset verandert in de Ierse samenleving, vertelt Fiona de Londras. “Dat kwam niet omdat de wet veranderde in 2019, maar door het proces van het referendum en het activisme daaromheen. Door die nationale discussie zijn meer mensen nu bereid te praten over hun persoonlijke ervaring bij het zoeken en gebruiken van de zorg rondom abortus in Ierland.” 

“Mensen durven nu over het onderwerp abortus te praten. Door bijvoorbeeld de marsen van pro-choice beseften mensen dat ze niet de enige zijn die een abortus hebben gehad”, legt de hoogleraar uit. “Die barrières zijn afgebrokkeld omdat de discussie veranderde: mensen beseften dat ze zich niet hoefden te schamen en dat ze niet alleen waren. Een abortus geheim moeten houden was niet oké, dat werd opgelegd door bepaalde verwachtingen die niemand nu meer ondertekent.” 

Het 8ste amendement zorgde voor geheimzinnigheid rondom abortus. Er is een verschil tussen een abortus privé houden en een abortus geheimhouden. Ik denk niet dat abortussen nog geheim worden gehouden, al zijn ze nog wel privé” – Fiona De Londras  

Ook is er door de nationale discussie meer aandacht gekomen voor de onlineverkoop van abortuspillen. Mara Clarke: “Sommige campagnegroepen noemden deze pillen slecht en gevaarlijk en schetsten een beeld van zielige vrouwen die al deze pillen alleen innamen.” Maar door aandacht aan deze pillen te schenken, kwamen vrouwen juist meer over ze te weten. “De onlinepillen waren hetzelfde als degene die op de World Health Organisation essentiële medicijnenlijst staan”, vertelt Clarke geamuseerd. “Er was dus bangmakerij, maar vrouwen die een abortus willen, laten zich niet tegenhouden door een beetje onrust.”

Een herziening is welkom’

In 2021 is het drie jaar geleden dat er in het referendum gestemd is voor verandering van de wet. Dan wordt er een herziening gehouden en wordt gekeken hoe de wet verbeterd kan worden. “Dherziening is erg welkom. Toen de nieuwe abortuswet geïntroduceerd werd in januari 2019 heeft dat geleid tot een enorme verandering van de gezondheidszorg”, vertelt De Londras. “We gingen van ongeveer twintig abortussen in noodgevallen naar wat duizenden abortussen zouden worden, uitgevoerd met medicatie van de huisarts tot complexe gevallen in het ziekenhuis.”   

Tekst loopt verder onder de afbeelding
Dit bericht bekijken op Instagram

Image by Anna Dryjanska. Sentiment by all of us.

Een bericht gedeeld door Abortion Support Network (@abortionsupportnetwork) op

Er is al een verandering doorgevoerd, vertelt Sydney Calkin. “Door het coronavirus zijn er progressieve veranderingen aan de gang. Zo is het nu mogelijk telefonisch met de dokter te overleggen. Mensen hoeven dan niet meerdere malen naar de dokter toe.” Verder geeft Calkin aan dat ze de drie dagen wachttijd voor een abortus graag ziet verdwijnen. “Het is medisch onnodig en de verschaffers van abortussen keuren die wachttijd ook niet goed.” 

Mara Clarke is van mening dat de abortusregels over foetale afwijkingen moet veranderen. “Om een abortus te krijgen voor foetale indicaties moeten twee dokters er verzekerd van zijn dat de baby overlijdt in de eerste 28 dagen na de geboorte.” Dit leidt tot onzekerheid bij koppels, legt Clarke uit. Ze horen eerst dat er iets mis is met de zwangerschap. Als ze voor abortus willen kiezen moeten ze dan nog heel lang wachten voor testen, om te weten of het wel ‘erg’ genoeg is.” Vrijwel geen dokter gaat dit doen, denkt Clarke. 

Het is extreem moeilijk voor dokters om te zweren dat de baby overlijdt in de eerste 28 dagen van de geboorte. Daarnaast kan er een strafrechtelijke vervolging tegen hen worden ingeschakeld als zij de wet niet streng genoeg hebben nageleefd – Mara Clarke

De Londras benoemt tenslotte die strafbaarheid van dokters in de huidige Ierse abortuswet. “Het is momenteel een misdaad een abortus uit te voeren buiten toestemming van de wet. Dokters zijn daarom erg behoedzaam wanneer ze bijvoorbeeld iets moeten interpreteren als fataal. Want als ze dat fout hebben, plegen ze theoretisch een erg serieuze misdaad. Het dwingt dokters voorzichtiger te zijn dan hun kennis toelaat.” 

In het afgelopen jaar en in de tijd tot de herziening wordt er informatie verzameld om te zien hoe de nieuwe wet werkt. De Londras: “Daar worden bijvoorbeeld onderzoeken voor uitgevoerd. Ik denk dat er zeker veranderingen zullen komen als bij de beoordelingen naar echte bewijzen wordt gekeken uit onderzoeken, en dat er niet vanuit een politiek standpunt beslissingen worden gemaakt.”