Op zaterdag 10 oktober is de Corona Melder gelanceerd door het Ministerie van Volksgezondheid (VWS). De app houdt via bluetooth bij of gebruikers in contact zijn geweest met iemand met corona. De app roept wel nog een aantal vragen op. Hoe effectief is de app? Hoe veilig is de app voor de persoonsgegevens van de gebruiker? En hoe betrouwbaar is een meting?

De wereld wordt al lange tijd geteisterd door het coronavirus en het aantal besmettingen schiet in een rap tempo omhoog. Afgelopen dinsdag 13 oktober werden de regels  ook nog eens aangescherpt en nu verkeert Nederland in een gedeeltelijke lockdown voor de komende vier weken. In de persconferentie van 7 april  2020  maakt minister De Jonge bekend dat het kabinet en het crisisteam bezig zijn met het ontwikkelen van een app. Met deze app kunnen gebruikers meldingen krijgen als ze in contact zijn geweest met iemand die besmet is met het virus.

Voorstellen voor de applicatie

In de week na de persconferentie van 7 april mochten bedrijven een voorstel indienen met hun plan voor een applicatie. De overheid ontving ongeveer 750 voorstellen. Van de 750 werden er uiteindelijk zeven in overweging genomen. Ongeveer anderhalve week later werden deze zeven apps gepresenteerd bij het Ministerie van Volksgezondheid. Uit de presentaties blijkt dat zes van de zeven apps, bluetooth gebruikt om zo een beveiligd systeem op te zetten. Zodat de gegevens van gebruikers niet opgeslagen kunnen worden.

De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) wordt aangesteld om de zeven apps te beoordelen. Op 20 april geeft de AP aan geen oordeel te kunnen geven omdat het Ministerie van Volksgezondheid (VWS), Hugo de Jonge, geen duidelijkheid kan geven over aan welke privacykaders de app moet voldoen. De applicaties van de zeven bedrijven worden daarom niet verder ontwikkeld.

Twee dagen hierna, op 22 april, besluit het Ministerie van VWS zelf te starten met de ontwikkeling van een eigen Corona Melder. Na de bekendmaking stellen de organisaties Bits Of Freedom, Amnesty International, Waag en Platform Burgerrechten in coalitieverband tien uitgangspunten op om te voldoen aan de vrijheden en rechten van de gebruiker. De tien uitgangspunten zijn:

Het ministerie verzekert de punten in acht te nemen, tijdens de ontwikkeling van de app.

Veldonderzoek

De Corona Melder die ontwikkeld is door het Ministerie van Volksgezondheid wordt op 8 juni voor het eerst getest. De focus ligt tijdens deze proef vooral op het testen van de bluetooth verbinding. Een maand later wordt op 8 juli de naam bekend gemaakt bij het grote publiek. In de week van 8 tot 13 juli is het eerste grote veldonderzoek. Dit onderzoek vindt plaats in Twente onder 1500 deelnemers. De app wordt gedurende de maand juli ook getest op zogenaamde penetratie testen. Dit zijn testen waarin ze hackers laten proberen in de software te komen. Ook wordt de app in diezelfde maand getest door mensen met een visuele beperking en bij mensen met een gehoorbeperking.

In augustus wordt de app geplaatst in de appstores van verschillende mobiele telefoons.De app is tot midden augustus slechts is een paar GGD-regio’s beschikbaar. Sinds 10 oktober is de applicatie beschikbaar in heel Nederland.

Volgens het Ministerie van Volksgezondheid heeft het langdurige testen ervoor gezorgd dat de applicatie goed werkt en veilig is. “De applicatie is onder meer getest door Oxford University en de Universiteit van Utrecht. Uit onderzoeken van deze universiteiten  blijkt dat als 10% van de bevolking in tijden waar andere maatregelen ook gelden – zoals nu- de app zeker effect heeft”, aldus de woordvoerder van VWS.

De woordvoerder van het Ministerie van Volksgezondheid laat wel weten dat de omstandigheden ontzettend bijzonder zijn. “Voor ons is dit ook een bijzondere periode, hoewel we veel hebben getest is de concrete effectiviteit van de applicatie dus nog niet bekend.”

De woordvoerder laat verder weten dat het met bluetooth niet mogelijk is de exacte  locatie te ‘tracken’ van de gebruiker. “De app kan niet zien waar iemand precies is. De app maakt verbinding met andere telefoons door middel van een versleutelde code. Als hieruit blijkt dat een van de twee gebruikers corona heeft, en dit gemeld heeft bij de GGD, wordt er via de app een melding verstuurd. Deze melding wordt verstuurd naar de code van de andere gebruiker en laat weten dat hij of zij in contact is geweest met iemand die het virus heeft.”

Vraagstukken over privacy en veiligheid

Uit veel verschillende bronnen is gebleken dat er een aantal vraagstukken zijn over de privacy en veiligheid van de app.

De uitgangspunten die tijdens de ontwikkeling van de Corona Melder zijn opgesteld door de coalitie van Bits Of Freedom. Zijn volgens de coalitie niet concreet genoeg aangeduid. De coalitie heeft een analyse gepubliceerd waaruit blijkt dat aan 6 van de 10 punten nauwelijks tot niets is gedaan. De punten: 2, 3 en 4 zijn nauwelijks tot niet nageleefd. De punten: 8, 9 en 10 verkeren volgens de analyse nog niet een niet goede staat. De conclusie van de analyse is duidelijk: stop de uitrol van de Corona Melder App.

Brenno de Winter is een IT security en Privacy expert. Hij behoorde tot een van de kritikasters toen bekend werd dat er een applicatie zou komen. De Winter ondertekende daarom ook de tien uitgangspunten van Bits Of Freedom en Amnesty International. De Winter is later betrokken geweest bij de ontwikkeling van de applicatie. In dit audiofragment gaat De Winter in op hoe de software werkt en over de veiligheid van de app.

Vragen bij gebruikers

Onder een enquête die is gehouden onder 100 respondenten tussen de 15 en 65 jaar, wordt duidelijk dat ook de gebruiker haar vragen zet bij de effectiviteit van de Corona Melder. In de onderstaande  diagrammen is de reactie van de respondenten uitgewerkt.

Huisarts aan het woord

In de medische wereld liggen ook de meningen klaar over de Corona Melder applicatie. Geert Oerlemans (52) is een huisarts in het dorp Beek en Donk. Hij kijkt vanuit zijn vakgebied anders naar de situatie dan de gebruiker. Hij denkt dat het goed is dat de app is uitgebracht en hoopt dat gebruikers de meldingen ook serieus nemen.

Zo kan volgens hem het aantal besmettingen worden teruggedrongen. Oerlemans denkt dat er wel een probleem kan ontstaan door de applicatie. Als mensen de meldingen serieus nemen en zichzelf laten testen dan kan er een tekort ontstaan aan testen. Oerlemans denkt dat de applicatie pas echt effectief kan werken wanneer én de gebruiker de melding opvolgt én er genoeg testcapaciteit wordt geregeld vanuit de overheid.

Conclusie

Er zijn nog veel bedenkingen over de Corona Melder. Bij de gebruiker liggen de vragen vooral rondom de effectiviteit van de app en de veiligheid omtrent privacy. De deskundigen daar in tegen leggen de vragen niet bij de applicatie, maar het gevolg van de melding die de gebruiker krijgt. De deskundigen zijn bang dat er te weinig testen zijn en dat de teststraten overbelast raken. Om de app zo effectief mogelijk te laten werken moet volgens deskundigen de testcapaciteit omhoog. Toch zal volgens deskundigen Nederland in de maanden november en december in het bezit zijn van voldoende testcapaciteit, waardoor de app dus effectief genoeg is om het virus onder controle te houden.