29 november 2020 – Anouk Bosselaar en Hannah Jimmink

Stel, je woont in Oost-Duitsland. Je familie heeft moeite met rondkomen. Politieke partijen lijken geen oog te hebben voor jouw gebied en de armoede waarin je leeft; veel van de dingen waar ze over praten spelen zich niet eens in Oost-Duitsland af. Om je heen zie je dat er steeds meer islamitische mensen komen wonen. Ze spreken je taal niet en begroeten je niet op straat, je voelt een vervreemding en geeft de politiek de schuld: waarom laten ze al deze vreemde mensen binnen? ‘Al die vluchtelingen,’ denk je, ‘ik kom zelf al nauwelijks rond’. Je denkt dat ze de banen voor je neus wegkapen. Je doet een keer mee aan protesten bij asielzoekerscentra, maar die helpen niks. De tijd verstrijkt en de frustratie groeit. Op internet vind je in fora gelijkgestemden die je opstoken en jij hen. Tot je op een nacht zo boos bent dat je met wat eensgezinde mensen bij elkaar komt en brandsticht bij of in een asielzoekerscentrum.

Brandstichting bij een azc wordt gezien als een misdrijf met rechtsextremistisch motief. In Duitsland nemen deze misdrijven de laatste jaren steeds meer toe. Volgens een rapport van de Duitse veiligheidsdienst, Bundesamt für Verfassungsschutz, is het totaalaantal rechtsextremistische misdrijven in 2019 met 9,6 procent gestegen naar ruim 21 duizend ten opzichte van het voorgaande jaar. Zo werd begin oktober bekend dat er sinds 2017 meer dan 400 rechtsextremismeschandalen aan het licht zijn gekomen binnen de Duitse veiligheidsdiensten.

De cijfers van 2018 en 2019 vergeleken staan hieronder visueel. Ze geven de trend helder weer:

89 maatregelen
D
at rechtsextremistisch geweld in Duitsland zo een groot probleem is, blijkt uit de reactie vanuit de regering. Als reactie op twee recente aanslagen in Halle en Hanau presenteerde de Duitse regering op 26 november 89 maatregelen ter bestrijding van rechtsextremisme en racisme. De precieze maatregelen moeten door het kabinet nog worden goedgekeurd, maar zodra dat is gebeurd zal er ruim een miljard euro beschikbaar gesteld worden voor een periode van vier jaar (2021 tot 2024). Eén van de doelen is een betere integratie van mensen met een migratieachtergrond. Met dit project hoopt Duitsland het rechtsextremistische geweld en het racistische geweld onder controle te krijgen.

Rechts, maar niet extreemrechts
Volgens Marja 
Verburg, medewerker van het Duitsland Instituut in Amsterdam (DIA), zijn er veel verschillende degradaties binnen de rechtspolitieke stroming. Het is vooral belangrijk om een onderscheid te maken tussen rechtspopulisme, -nationalisme of -conservatisme en rechtséxtremisme. Van rechtsextremisme is alleen sprake als er een gevaar is voor de democratie en de rechtsstaat; als mensen ondemocratische doelen nastreven, daarvoor ondemocratische middelen gebruiken. Lees: geweld, aanslagen. Bij beide is er wel sprake van vreemdelingenhaat.

Dat de verschillende soorten rechtse uitlatingen niet altijd goed geïnterpreteerd worden, weet Edwin wagensveld. Edwin is Nederlands maar woont in Duitsland en is vooral bekend van zijn felle antiislam protesten. Hij wordt vaak direct in het hokje ‘rechtsextremist’ geplaatst, maar is dat niet. Dit komt doordat hij zijn punt slechts duidelijk maakt via democratische middelen: met woorden en demonstraties, maar niet met geweld.

Politiek extremisme
Het Duitse politieke landschap werkt anders dan die in Nederland. Zo werken ze bijvoorbeeld met ‘’voormannen’’ van sectoren die belangrijk zijn voor de economie
. Sebastian Frankenberger heeft lange tijd voor de Ökologisch-Demokratische Partei (ÖDP) in de politiek gezeten. In 2014 stopte hij hiermee, maar hij bleef wel actief als voorman van de toerisme-industrie. In de volgende audio vertelt hij wat hij politiek ziet gebeuren als het om extremisme gaat en vertelt hij over zijn bevindingen rondom de coronacrisis.