Inmenging voorkomen of dekmantel om pers te controleren

Dat bedrijven overgenomen worden is iets van alledag en is niet per definitie opmerkelijk te noemen. Dit is wel zo wanneer uitgever Polska Press, een grote uitgever voorheen in Duitse handen, wordt overgenomen door oliebedrijf PKN Orlen waarvan de staat de grootste aandeelhouder is. De beweegredenen van de Poolse overheid hiervoor zijn niet geheel duidelijk.

Wie de ontwikkelingen in Polen het afgelopen jaar gevolgd heeft, Weet dat er een harde politieke strijd gaande is. Afgelopen juli zijn er presidentsverkiezingen gehouden waarbij de liberale kandidaat nipt verloor van zittend president Andrzej Duda. Het politieke landschap in Polen is volgens Hans Kardol van de website Polen in Beeld, sterk verdeeld. Het conservatieve platteland en de progressieve steden staan tegenover elkaar in deze kwestie. Bij deze verkiezingen speelde de media een duidelijke rol. Als je naar de schermtijd kijkt die elke kandidaat kreeg in de aanloop van de verkiezingen, was deze duidelijk in het voordeel van Duda. Overname van deze uitgever van kranten, tv-zenders en nieuwssites ligt in de lijn van de koers die de huidige regering wil varen om haar macht te vergroten.

Persvrijheid

Vrijheid van pers is een groot goed in een democratische rechtstaat en door deze overname worden er vraagtekens gezet bij hoe vrij de pers daadwerkelijk is in Polen. Volgens Oost-Europa correspondent Arnout Le Clercq bestaat er na deze overname nog steeds persvrijheid in Polen. Er zijn onafhankelijke tv-zenders, kranten en radio. Wel noemt hij de overname alarmerend maar voegt daar aan toe: ‘’Het zal nog lang duren voordat de overheid mij als correspondent een strobreedte in de weg zal leggen’’. De Poolse regering wil al langer een grotere invloed uitoefenen op de media in het land. Met de overname van Polska Press door Orlen is daarin een belangrijke stap gezet, die met regionale bladen, weekbladen en nieuwssites een publiek van 17 miljoen mensen bedient. Dit bereik beslaat bijna de helft van alle inwoners van Polen.

Europese Unie

Wat kan Brussel doen om deze koers tot een halt te roepen? Volgens Kardol niet zoveel: ‘De Polen zullen zeggen dat dit strikt een zakelijke transactie is en dat ze inmenging van buitenaf willen voorkomen.’ Hij gaat verder: ‘Dat de uitgever nu in Poolse handen is, zal in de media waarschijnlijk gevierd worden als een overwinning.’ Overigens heeft de Europese Unie voor dit voorval, Polen al op de vingers getikt voor het niet naleven van de waarde die geacht nageleefd te worden in een rechtstaat. Polen blokkeerde vervolgens samen met Hongarije de begroting van de EU met een veto. Polen is inmiddels ingebonden en zegt mee te willen werken aan een compromis, want door het vetoën van deze begroting loopt Polen zelf veel geld mis.

Toekomst

De huidige regering zal nog dik drie jaar aan de macht zijn. Verwacht wordt dat ze in de loop der jaren nog meer grip willen op het land. Bij de volgende verkiezingen is het nog maar de vraag of de liberale partij gaat winnen. Mocht dit het geval zijn dan zullen ze zoveel mogelijk van de wijzigingen die nu doorgevoerd worden, terugdraaien. Toch staan er ook veel mensen achter de plannen van de regering. Het conservatieve en gelovige platteland staat voor het grootste gedeelte achter Duda. Wil de progressieve kandidaat ook die kiezersgroep aanspreken, dan zal hij of zij het land moeten verenigen.