Zo’n driekwart van de Nederlandse kinderen maakt zich zorgen over het
klimaat. Een derde daarvan ligt er ’s nachts wel eens wakker van. Dat blijkt uit
een onderzoek van Save the Children en kinderkrant Kidsweek in 2019. Het
doel van dit onderzoek was het testen van kennis over en betrokkenheid bij het
thema klimaatverandering. Die betrokkenheid lijkt steeds belangrijker omdat
klimaatproblemen zich blijven opstapelen.

Door Emma Bruysters en Saar Boonstra

Klimaatverandering is een voortdurend proces en is van alle tijden. De kinderen die
nu in de basisschoolbanken zitten, zullen net als de andere jongeren van generatie Z
(6-25 jaar) de gevolgen van klimaatverandering ondervinden. Zij hebben een
toekomst vol extremer weer, minder biodiversiteit en voedseltekorten. Kinderen op
jonge leeftijd bewust maken van de ernstige omstandigheden en de oplossingen
daarvan, is geen slecht idee voor de toekomst van het klimaat én de kinderen zelf.
De vraag is echter in hoeverre en in welke mate je hen hierbij kunt betrekken.

Media: boosdoener of inspiratie?

Een grote speler op het gebied van informeren is de media. Zo is de invloed van het
Jeugdjournaal op kinderen groot. Dat zij zich zorgen maken om het klimaat en er
zelfs wakker van kunnen liggen, is voor een deel te wijten aan beelden die zij op
televisie zien.
Ming Ebbinkhuijsen, docent Communicatiewetenschap aan de Radboud Universiteit,
onderzoekt de invloed van het negatieve nieuws dat het klimaat vaak met zich
meebrengt. ‘’Het is een constante discussie’’, vertelt ze. ’’De invloed die negatief
klimaatnieuws heeft op kinderen kan een oorzaak zijn van slapeloosheid omdat
kinderen heftig kunnen reageren op ernstige beelden. Anderzijds is gebleken uit
onderzoek dat wanneer je het de kinderen zelf vraagt, er naar voren komt dat ze op
de hoogte willen zijn. Zelf willen ze die informatie zodat ze weten hoe ze hun eigen
steentje bij kunnen dragen.’’

Beeld belangrijk

Wat de media laat zien, kan dus ook een positieve werking hebben op kinderen. Mits
het nieuws op de juiste manier gebracht wordt. Ebbinkhuijsen: ‘’Wanneer het
Jeugdjournaal nieuws brengt over het klimaat, moet het echt op kinderen worden
gericht. Dat betekent met een afwisseling van vrolijke items. Nieuws dat negativiteit
bevat, moet vooral met oplossingen en hoop worden gebracht. Zoals wat een kind
zelf zou kunnen doen.’’

Beeld is daarom belangrijk. Dat blijkt ook zo te zijn bij kinderfilms. Yves Eijck is onder andere consulent onderwijs bij de Filmhub Zuid en coördinator filmeducatie bij Lumière Cinema. Hij bestudeert met leerlingen hoe de vorm van een film de inhoud bepaalt: ‘’We leven in een beeldcultuur en ook kinderen kijken gewoon echt heel erg veel naar bewegend beeld, net als volwassenen. Het is de manier waarop we dingen tot ons nemen en de filmmakers sturen ons daarin.’’ Sommige kinderfilms bevatten een boodschap. In sommige films zit zelfs een les over klimaatverandering. Het is volgens Eijck interessant een film als lesmateriaal te gebruiken: ‘’Hoe een boodschap opgepakt wordt hangt af van de manier waarop het verhaal verteld wordt en welke technieken gebruikt worden. Dat beïnvloedt jou en je denken. Beelden hebben veel invloed en ik denk zelfs dat een film kijken soms meer invloed heeft dan hetgeen wat een docent in drie jaar probeert uit te leggen.’’

Een les in een kinderfilm zou dus een manier kunnen zijn om een kind bewust te
maken van klimaatproblemen. Hoe een boodschap verwerkt wordt in een film en wat
kinderen er van oppikken, luister je hier:

Het Greta Thunberg-effect

Ten slotte merkt Ebbinkhuijsen dat kinderen geïnspireerd raken door wat ze in de
media zien. Ze hebben het gevoel iets aan de problemen te moeten doen en zetten
daardoor acties op touw. Het zien van Greta Thunberg, de jonge klimaatactiviste, is
daar een goed voorbeeld van. Ze werd beroemd door haar vastheid tegenover
volwassenen over het aanpakken van klimaatproblemen.Ook de Nederlandse
kinderen nemen daar een voorbeeld aan. ‘’Thunberg is echt een rolmodel. Ze
inspireert jonge kinderen omdat zij haar bijzonder vinden. Ze begrijpen namelijk dat
het niet heel gebruikelijk is dat iemand die zo jong is, zoveel voor elkaar krijgt.’’, zegt
Ebbinkhuijsen.

Nederlandse kinderen die daar een voorbeeld aan nemen en zich dus al heel bewust
zijn van het belang van ons klimaat, zijn de Mikmakkers in de gemeente Oss. Deze
kinderen gaan op pad om op hun eigen manier een steentje bij te dragen aan het
milieu.

Er worden verschillende aannames gedaan als het gaat om klimaatverandering. Zo zijn sommigen van mening dat klimaatverandering van alle tijden is en dat het menselijk toedoen dus niet perse van invloed is. Thierry Baudet is een van die mensen die zich er op die manier over uitte. Die uitspraak zijn wij voor jullie gaan checken: