Nederlandse chocolademerken zijn vaak minder duurzaam dan geclaimd wordt. Veel chocogiganten investeren in duurzaamheidscampagnes en fairtrade labels voor hun imago. De chocolade-industrie in Nederland heeft echter nog een lange weg te gaan naar een duurzaam en eerlijk productieproces.

Gemaakt door: Fenne Pistorius en Chelsey Koops

De missie van het bekende Nederlandse chocolademerk Tony’s Chocolonely is: ‘samen maken we 100% slaafvrij de norm in chocolade’. De reclame die gemaakt wordt voor dit bekende merk zorgt al gauw voor een ‘eerlijk’ imago. Maar de duurzaamheid van Tony’s is echter lastig te bewijzen omdat zij hun cacao inkopen via Belgische Barry Callebaut, één van de grootste cacao fabrikanten ter wereld. De CEO van Callebaut Chocolat, Antoine de Saint-Affrique, meldt in een artikel op VMT.nl, dat slecht 23% van de cacaobonen afkomstig zijn uit duurzame programma’s.

Labels te koop

Volgens cacaohandelaar Jack*, die werkzaam is in de cacaosector en bij een groot internationaal bedrijf werkt, is het makkelijk om certificeringen zoals ‘fairtrade of ‘organic’ te verkrijgen. “In Afrika kan je bij wijze van zelfs op straat die labels kopen”, vertelt Jack. “Vaak is het lastig om te traceren of een label ook daadwerkelijk aan de verwachtingen voldoet. Cacao van verschillende plantages komen vaak samen in één reep terecht.”

Een artikel op de website van ‘The Green Vegans’ beaamt dit: “Gecertificeerde cacao is geen garantie dat het slaafvrij is. De meeste certificaten zoals Fairtrade en UTZ Certified bestaan uit een mengsel van verschillende soorten cacao. Het is bijna onmogelijk om voor een lage prijs cacao gescheiden te houden. Wanneer een chocoladereep gemaakt is van cacaobonen die van dezelfde plantage komen, noemen ze dit een ‘single bar’. Deze repen zijn vaak duurder.
Maar de meeste chocolade met deze certificaten bestaat uit een mix van slaafvrije cacao en cacao waar wel slaven aan te pas zijn gekomen.”
Het is vaak lastig om te traceren waar chocolade vandaan komt maar er zijn bedrijven die veel moeite doen om dit mogelijk te maken. Zo’n traceerbare reep wordt ‘bean-to-bar’ genoemd. Het contact tussen de boer en de chocolademaker is zo nauw dat de garantie dan wél gegeven kan worden.

Barry Callebaut

Nederlandse chocolademakers die met de chocolade van Barry Callebaut werken, kunnen de claim ‘Onze producten worden gemaakt van duurzaam geteelde cacao’ gebruiken zonder eerst een certificaat aan te vragen.

De zoetigheid die Nederlandse chocolademaker Bart Spoorenberg verkoopt wordt deels gemaakt van Barry Callebaut chocolade. Hij vertelt echter dat de ingrediënten van Barry Callebaut allesbehalve duurzaam zijn. In de onderstaande video legt Spoorenberg uit waarom hij duurzame producten belangrijk vindt.

Prijsschommelingen van cacao

Bepaalde factoren, zoals invloeden vanuit het milieu, kunnen consequenties hebben op de cacao-oogst. “Als het nu in de Ivoorkust weinig gaat regenen dan betekent dat de wereldaanvoer van cacao veel minder wordt. Dan zie je waarschijnlijk een prijsstijging”, legt de cacaohandelaar uit. In het verleden zijn er ook jaren geweest waarin cacao in overvloed werd geproduceerd door boeren, maar toen gebeurde er vrijwel niks met de verkoopprijs van de chocolade. De prijs van de cacao ging wél naar beneden, dat is volgens de cacaohandelaar Jack het probleem van de beursgenoteerde cacao-industrie. Van de gehele chocoladeprijs wordt slecht 10 procent van de prijs bepaald door de cacaoboer, 20 procent handel en halffabrikaat, de rest door chocolademerk (35%)  en retailer (35%). Grote fabrikanten zoals Barry Callebaut kopen grote volumes voorraad cacao in die vaak voldoende zijn voor een jaar en de inkoopprijs staat hierdoor vast. Als de cacaoprijs dan na een aantal maanden ineens goedkoper of duurder mocht worden zie je er vrij weinig van terug in de prijs van de chocolade.

De cacaoboeren

De cacaohandel begint bij boeren die hun oogst voor een door de regering vastgezette lage prijs per kilo doorverkopen aan chocogiganten zoals Barry Callebaut en Hershey Co.
De Cacao Barometer  stelt dat consumenten de keurmerken op chocoladerepen niet al te serieus moet nemen. “Geen enkele standaard van deze keurmerken heeft veel kunnen bijdragen aan een leefbaar inkomen voor de boeren. Het gemiddelde inkomen van de gecertificeerde cacaoboeren ligt weliswaar ietsje hoger, maar de totale impact is relatief klein. De gemiddelde gecertificeerde cacaoboer blijft arm”, vermeldt het rapport.

Cacao is een wereldhandelproduct en veel mensen vinden chocolade lekker, maar de productie ervan gebeurt vaak onder armoedige omstandigheden. Tijdens de productie van cacao komt slavernij en kinderarbeid vaak voor, blijkt uit een artikel van website ‘thegreenvegans’. Zelfs wanneer een reep een slaafvrij keurmerk heeft kan geen enkele standaard hiervan bijdragen aan een leefbaar inkomen voor de boeren.

Lage chocoladeprijzen

Een groot deel, zo’n 40% van alle cacao, is afkomstig uit de Ivoorkust. Met een wereldwijde omzet van 100 miljard euro per jaar is de cacao-industrie één van de rijkste industrieën ter wereld. Wij Nederlanders kunnen al voor 40 eurocent een reep scoren bij supermarkten zoals de Lidl.

Verschillende factoren spelen een rol tijdens de prijsvorming volgens cacaohandelaar Jack. De lage verkoopprijs wordt deels veroorzaakt door het valutaverschil. In landen waar cacaobonen vandaan komen is de euro meer waard, waardoor er meer cacaobonen ingekocht kunnen worden. De kwaliteit van de chocolade speelt overigens ook een grote rol. In producten zoals melkchocolade en witte chocolade zit veel melkpoeder verwerkt. Deze bevatten minder cacao dan bijvoorbeeld een reep pure chocolade en zijn dan ook goedkoper. Dit zie je alleen niet terug in de supermarkt. Momenteel ligt de inkoopprijs van cacaobonen rond de 2,14 euro per kilogram. “Omdat het in hele grote volumes wordt verhandeld is de inkoopprijs relatief laag”, vertelt de cacaohandelaar.

Op weg naar duurzame chocolade

In 2014 werd er door verschillende media gezegd dat cacao onbetaalbaar zou zijn in 2020.
Volgens een onderzoek vanuit ABNAMRO is de chocolade in sommige gevallen inderdaad duurder geworden. Dit komt omdat er duurdere chocoladeproducten op de markt zijn gekomen waarbij geïnvesteerd is in duurzamere ingrediënten die meer kostten.

In Nederland zijn tegenwoordig ook een aantal duurzame chocoladewinkels te vinden, de eigenaren hiervan hebben een passie voor chocola en willen iedereen de mogelijkheid geven om goede duurzame chocolade te kunnen proeven. Zo organiseren zij vaak ook workshops en andere leuke activiteiten waarbij er veel chocolade geproefd kan worden. Een voorbeeld hiervan is het cacaomuseum in Amsterdam, eigenaar Henkjan Laats verkoopt hier duurzame chocolade en daar is hij trots op.


*De naam van Jack is door privacy redenen gefingeerd. Contact-en-bedrijfsgegevens zijn bekend bij de nieuwsredactie.