Schotland zit bij tijd en wijle in een lastig ‘huwelijk’ met de andere landen in het Verenigd Koninkrijk en in het bijzonder met Engeland. Op 6 mei staan de Schotse parlementsverkiezingen op de agenda waarbij de huidige regeringspartij, de Scottish National Party (SNP), bij winst aanstuurt op een nieuw referendum over onafhankelijkheid. Door Brexit zijn veel Schotten in hun mening versterkt dat ze onafhankelijk moeten worden. De Schotten willen nu over zichzelf gaan beschikken zegt hoogleraar Schotse geschiedenis Michael Brown.

Het noordelijkste land van het VK kent een roerige geschiedenis als het aankomt op onafhankelijkheid. In 1296 brak de eerste Schotse Onafhankelijkheidsoorlog uit en de laatste grote gebeurtenis op dit gebied dateert van 2014. Toen was de laatste keer dat de Schotten in een referendum vóór of tegen onafhankelijkheid mochten stemmen. Deze ‘hunkering’ naar onafhankelijkheid beslaat nogal een periode, is dit verlangen naar onafhankelijkheid beklonken in het Schotse DNA?

Michael Brown is hoogleraar Schotse geschiedenis aan de universiteit van St. Andrews in Edinburgh en weet alles over de tijd waarin Schotland haar onafhankelijkheid verloor. In 1707 werd de ‘Act of Union’ getekend. Hierin werd beklonken dat Engeland en Schotland één werden. ‘’Voor Engeland was het een soepele overgang. Voor Schotland was deze periode controversieel, verwoestend en chaotisch’’, aldus Brown. De erfenis van die traumatische overgang werd nog ver tot in de 19e eeuw gevoeld en beschreven en heeft meerdere malen tot rellen geleid.

Tijdlijn

Toestemming van Britse premier

Schotland kan alleen onafhankelijk worden wanneer de Britse minister-president toestemming geeft voor een referendum. Onderstaande visualisatie geeft weer hoe het Schotse parlement er na de verkiezingen uit kan gaan zien en is gebaseerd op een peiling van begin maart.

SNP wil als het de grootste wordt bij de verkiezingen begin mei van dit jaar, opnieuw een referendum over onafhankelijkheid houden. Uit een peiling van 5 maart 2021, uitgevoerd door Panelbase en The Sunday Times, staat SNP bovenaan met 47 procent van de stemmen. De huidige tweede partij van Schotland, de Conservatives, staat op 23 procent en is tegen onafhankelijkheid. Op de voet gevolgd door Labour met 20 procent. Zij zullen instemmen met een referendum wanneer een pro-onafhankelijke partij de verkiezingen wint.

Young Scots for Independence

De jongerenpartij van SNP is voor onafhankelijkheid. Zij willen met een nieuw referendum de Schotten laten stemmen over de toekomst van het land.

Jongeren tegen onafhankelijkheid

Niet iedereen staat te springen om onafhankelijk te worden, zo ook de twintigjarige student Jordan Malthouse. Hij komt uit een dorp in Schotland nabij de Engelse grens.

Referendum in 2014 en de Brexit

In 2014 werd dit voor het laatst toegestaan, met de verwachting dat de Schotten massaal tegen dit voorstel zouden stemmen. ‘’Een week voor de stemming was het 50/50 in de peilingen. Door een paar beloftes die niet werden nagekomen, waarmee de Schotten meer inspraak zouden krijgen in de regering, werd een week later het referendum gewonnen door het ‘stay’-kamp met een marge van minder dan tien procent.’’ Brown benadrukt dat door de Brexit het onafhankelijkheidsgevoel van Schotland alleen maar is versterkt. Ruim zestig procent van de Schotten stemde namelijk tegen en wilde in de EU blijven. ‘’Sinds de Brexit-stemming is de roep om Schotland anders te gaan behandelen bij een groot deel van de bevolking ontstaan. Zoals dat bij Noord-Ierland ook gebeurt. Ze willen meer mogelijkheden om toegang te blijven houden tot het continent en de EU.’’

Bron: BBC (Brexit stemming), BBC (referendum 2014), The Herald Scotland (onafhankelijkheidspeiling)

Politiek gaat over mensen dus er komt ook sentiment bij kijken. ‘’In Engeland en Wales hebben ze sympathie voor de wens van Schotland om betrokken te blijven bij de EU. Maar er bestaat ook wel degelijk vijandelijkheid tegenover deze wens, dit was ook het geval in 2014. De Schotse regering heeft altijd benadrukt dat de wens naar onafhankelijkheid niet voorkomt uit ‘haat’ jegens de Engelsen of iets dergelijks.’’ De Schotten willen gewoon beschikken over hun eigen land en zelfstandig besluiten maken.

Paralellen met het verleden

Brown ziet paralellen tussen de gebeurtenissen uit het verleden en de huidige roep naar onafhankelijkheid: ‘’Het komt voort uit twee dingen: Schotland is beperkt in het onderhouden van contacten met andere landen en Europese landen in het bijzonder. Zo kunnen ze niet besluiten over hun eigen middelen en liggen fundamentele besluiten over bijvoorbeeld de economie in Engelse handen.’’

Daarnaast vloeit de gedachte naar onafhankelijkheid voort uit de geschiedenis die het land nu eenmaal heeft, het is bijvoorbeeld een land met duidelijke geografische grenzen. Als Schotland onafhankelijk wordt is het makkelijker om deze grens te realiseren dan de grens die tussen Noord-Ierland en Ierland ligt. Het gebied tussen Schotland is namelijk erg dunbevolkt en kent weinig wegen. Dit versterkt het gevoel dat Schotland een apart gebied is met zijn eigen identiteit.

Tegenstanders onafhankelijkheid

Er zijn overigens genoeg Schotten die zichzelf identificeren als Brits. Als je naar de leeftijd kijkt van de groep die dit zo het meest voelt, zie je dat het vooral ouderen zijn. ‘’Een verklaring hiervoor zou kunnen zijn dat deze mensen de Tweede wereldoorlog hebben meegemaakt. Het Britse sentiment voert bij hen de boventoon en de tijd na de oorlog heeft hen als onderdeel van het VK welvaart gebracht’’, zegt Brown. ‘’Onafhankelijkheid is in geen geval een gelopen race en zal altijd een beetje blijven schommelen rond die 50/50 verdeling. De vraag is dan, net zoals bij de Brexit, wat ga je zeggen tegen die minderheid, die in werkelijkheid bijna de helft van het aantal stemmers beslaat.’’

Eisen aan EU-lidmaatschap

Als ze onafhankelijk willen worden zal er eerst een nieuw referendum moeten komen. Dit referendum zal moeten worden goedgekeurd door de premier van Groot-Brittannië Boris Johnson. De kans dat hij goedkeuring geeft lijkt vrij klein, Johnson zou volgens de BBC herhaaldelijk hebben gezegd dat wat hem betreft er de komende veertig jaar geen referendum zou moeten worden gehouden. Verder is het zo dat als Schotland onafhankelijk wil worden ze ook een deel van de staatsschuld op zich zouden moeten nemen. Dit zou dan in overleg gaan met de andere landen uit het Verenigd Koninkrijk. Daarnaast moet Schotland zich ook opnieuw kandidaat stellen om lid te worden van de EU en de NAVO. Om lid te worden van de EU zullen ook richtlijnen en regels van de EU gehandhaafd moeten te worden.

Ze moeten voldoen aan de volgende vier richtlijnen:

1. stabiele instellingen hebben die de democratie, de rechtsstaat, de eerbiediging van de mensenrechten en respect voor minderheden waarborgen.

2. een goed draaiende markteconomie hebben en opgewassen zijn tegen de concurrentie van de EU.

3. de verplichtingen van het lidmaatschap op zich nemen, de gemeenschappelijke wet- en regelgeving van de EU overnemen en implementeren, en de verschillende doelstellingen van de Europese Unie ondersteunen.

4. Toetreding van een land mag het effectief functioneren en het zich ontwikkelen van de EU niet onder druk zetten.

Als ze aan deze richtlijnen en regels voldoen moet er daarna nog volop onderhandelt worden om uiteindelijk lid te worden. Het is ook de vraag of het land onder het bewind van de koningin van Groot-Brittannië blijft of dat dit dan ook verandert gaat worden. En er zullen grenscontroles moeten komen om naar Schotland te reizen vanuit de naburige landen.

Bron: Criteria van Kopenhagen