Auteur Lale Gül trad afgelopen zaterdag in het tv-programma Buitenhof naar buiten met het bericht dat ze is bedreigd na het kritisch schrijven over de islam in haar boek Ik ga leven. Dreigementen na het kritisch schrijven over de islam komen vaker voor. Hoe groot is dit probleem onder schrijvers?
Daan Boeren, 30-03-2021

De Auteursbond, de Nederlandse beroepsorganisatie voor schrijvers, geeft aan dat er geen meldpunt is voor dit soort gevallen. “Wij houden daar geen administratie over bij”, aldus Noor van der Heijden, communicatiemedewerker van de schrijversbond. “Mocht een bedreigde schrijver zich bij ons melden, bijvoorbeeld voor juridische hulp, zullen wij daar ook niet over naar buiten treden.”

Een dergelijk punt is bij de zuiderburen ook niet opgezet. “Bij ons zijn weinig gevallen bekend en wij krijgen hier ook geen meldingen over”, aldus Matthijs de Ridder, voorzitter van de Vlaamse Auteursbond. “Het is hier naar mijn weten ook nog niet in zo’n extreem geval voorgekomen. Ik kan me wel voorstellen dat het een fenomeen is dat gaat komen, het is een trend die je overal ziet. Er zijn laatst journalisten bij kerken aangevallen en er heerst de laatste tijd ontevredenheid en intolerantie tegenover elkaar.” Ook wijst de voorzitter op complotdenkers die in hun eigen waarheid geloven. “Ik kan me dus voorstellen dat literatuur en schrijvers op een gegeven moment ook meer doelwit worden van bedreigingen.”

Geen alarm
Volgens auteur Said El Haji is er geen reden voor paniek. Ook hij heeft kritisch over de islamgemeenschap geschreven. “Je moet elk dreigement aan elke schrijver individueel bekijken. We leven in een tijdperk waarin online bedreigingen gemakkelijk zijn: het is anoniem en zo gepiept. We moeten het niet voor lief nemen of accepteren: voor je het weet is het de norm en dat is ook zeker niet goed. Maar ik denk dat we ons ook niet gek moeten laten maken, van ‘waar gaat het heen met de wereld?’. Dat vind ik weer iets te hysterisch.”

El Haji heeft zelf ook nooit zo’n last gehad van bedreigingen. “Toen ik debuteerde was het tijdperk van de online bedreigingen er nog niet. Er gingen wel geruchten rond. Zo kreeg ik ‘via via’ te horen dat ik mijn bek moest houden ‘of anders’.” El Haji debuteerde in 2001 met Dagen van Sjaitan, een boek dat gaat over de kloof tussen een vernederlandste jongen die zich tegen de islam afzet en zijn Marokkaanse gezin. “Er werd ook een roddel verspreid dat ik op een zwarte lijst stond van een of andere moslimgroep in Jordanië. Ik heb ook geen idee waarom Jordanië!”
De auteur is van Marokkaanse afkomst en groeide op in Nederland. De islam speelt geen rol meer in zijn leven. El Haji: “Ik sprak me toen ook duidelijk uit dat ik ex-moslim ben. Dat vinden mensen blijkbaar niet kunnen.”

Islam
Volgens El Haji is dat ook de reden van de bedreigingen richting Gül. “Het is niets nieuws, we kennen het mechanisme. We weten dat als je, zeker als vrouw, kritisch bent op de islam, je gehaat zal worden. Dat is nu eenmaal de culturele norm binnen de islamitische gemeenschap. Dat weten we al heel lang.” Volgens El Haji was het dan ook naïef van Gül om te denken dat er geen reactie zou komen. “Er zijn vele mensen haar voorgegaan en die hebben dat ook ondervonden.”

Dit is een gegeven dat volgens de auteur nog wel even zal blijven. El Haji: “Het is goed dat zij dit doet. Elke migrantengemeenschap heeft zijn eigen vrijdenkers nodig, maar dat gaat niet zonder slag of stoot. Je zult echt niet meteen omarmd worden als je buiten de norm denkt. Het heeft tijd nodig.”