Door Noah King en Yann Jansen

Hoewel graffiti al tientallen jaren populair is in stedelijke gebieden, ziet de Nederlandse ‘grafscene’ de populariteit sterk toenemen tijdens de coronapandemie. Dat ziet ook de 24-jarige Uran*, die als ex-graffitispuiter actief is geweest in de Leidse grafscene. “Het begon me vanaf het begin al op te vallen: steeds meer graf.”

* Dit is een fictieve naam om de identiteit van de bron te beschermen

In de eerste maanden van de coronapandemie meldden regionale dagbladen al dat er in steden als Maastricht en Hengelo steeds meer graffiti in het straatbeeld opdook. Zo werd afgelopen december over de situatie in Maastricht gezegd dat het ‘dweilen met de kraan open’ zou zijn en ook in Hengelo zou sprake zijn van ‘een explosie aan graffiti sinds de coronamaatregelen’.

Vrijheid

Volgens Uran is dat niet alleen in Maastricht en Hengelo het geval, hijzelf – en veel oude contacten uit de graffitiwereld – zien ook in Leiden steeds meer graffitiwerken opduiken. “Je merkt meteen wanneer een werk door een beginner is gezet en daarom krijg je een goed beeld van het aantal mensen die aan het starten zijn.” De ex-graffitispuiter vindt het niet gek dat de populariteit juist in deze tijd lijkt toe te nemen. “Als je vrijheid wordt ingeperkt, ga je vaak naar andere manieren zoeken om die vrijheid terug te nemen en om je gevoelens te uiten. Zo gebruiken sommige mensen graffiti uit protest tegen het coronabeleid door protestteksten te spuiten.”

Toch denkt Uran dat het terugnemen van vrijheid niet de voornaamste reden is dat mensen graffiti gaan spuiten. Volgens hem is het ook een vorm van vermaak. “Als bijvoorbeeld de kroegen en restaurants dicht zijn, gaan mensen ook opzoek naar andere manieren van vermaak.”

Geen cijfers

Hoewel de Leidse grafscene ziet dat hun cultuur aan het groeien is, merken de gemeente en de politie vrij weinig van deze trend. “Wij zien in ieder geval geen toename in het aantal meldingen”, vertelt een woordvoerder van de gemeente Leiden. “Daar zit wel een kanttekening aan, want zeker niet alle meldingen komen bij ons binnen. Het zou zomaar kunnen dat de meldingen niet toenemen, maar dat er op de achtergrond iets anders gaande is.”

Volgens de gemeente zouden de meeste meldingen binnen moeten komen bij de politie, omdat het spuiten van graffiti een strafbaar feit is. Een woordvoerder van politieregio Den Haag, waar Leiden onder valt, vertelt echter dat ook zij geen cijfers over graffitioverlast hebben.

Gevelreinigers

Ook gevelreinigingsbedrijven uit Leiden merken weinig van de toenemende populariteit. De meeste ondernemers denken niet dat het komt doordat er minder graffiti gespoten wordt; volgens hen is er namelijk een andere reden. “Ik zie steeds meer reinigingswagens van gemeente Leiden rondrijden”, vertelt een werknemer van ASL Totaal. Hij denkt dat de gemeente steeds vaker zelf graffiti verwijdert en dat gevelreinigers daarom geen toenemende drukte zien.

Daarnaast gooit de avondklok roet in het eten van de graffitispuiters. “Ze werken het liefst in de nacht, omdat het zicht dan minder goed is”, vertelt een werknemer van DCA. “Wij merken daarom ook dat het grootste deel van de mensen ’s ochtends belt, omdat ze dan pas zien dat hun eigendom is beklad. De avondklok maakt het moeilijker voor graffitispuiters om ’s nachts toe te slaan. Dat wil echter niet per sé zeggen dat er minder gespoten wordt. Het kan best zijn dat er door de lockdown meer graffitispuiters zijn begonnen maar dat de avondklok ervoor zorgt dat zij minder vaak de straat op gaan.”

Straatbeeld

Doordat zowel bij politie en gemeente cijfers over graffiti ontbreken, is het moeilijk om vast te stellen hoe sterk de populariteit toeneemt. Eén ding dat wel vast staat,  is dat graffiti een prominente plek heeft in het straatbeeld van Leiden. Vooral gemeente eigendom staat in het vizier van de graffitispuiters. Zo worden (fiets)tunnels, elektriciteitshokjes en zelfs muren in de historische binnenstad vaak gebruikt als openbaar canvas. “Graffitispuiters kiezen vooral gebouwen of structuren die verder geen echte betekenis hebben”, vertelt Uran. “Een elektriciteitshokje staat daar maar, net zoals een muur. Het is leuk en uitdagend om zulke saaie dingen te versieren met graffiti. Er is een ongeschreven regel in de graffiticultuur dat je niet op persoonlijke eigendommen van mensen spuit, maar sommige artiesten hebben daar geen respect voor. ”