Door Sarah Risseeuw & Wessel Sprangers

Jonge meisjes en vrouwen die bestempeld worden als ‘hoer’ of ‘slet’ door hun acties en gedrag op social media, ook wel bekend als slutshaming. De discussie over de risico’s en gevaren van social media laaide hevig op nadat acteur, zanger en rapper Bilal Wahib live ging op Instagram en daarin een twaalfjarige vroeg zijn geslachtsdeel te laten zien. Een mogelijk gevolg van online naaktbeelden maken en versturen is slutshaming. Wat zijn de gevolgen hiervan en hoe wordt het aangepakt? 

De 23-jarige Robin Griffin is fotografe en student aan The Royal Academy of Art in Den Haag. Ze werd slachtoffer van slutshaming toen ze zeventien jaar oud was. Haar hoofd werd op een naaktfoto gephotoshopt en vervolgens doorgestuurd. Mensen dachten onterecht dat zij het was, met alle gevolgen van dien.

Wie komt er op voor de slachtoffers?

Jacqueline Kleijer is deskundige op het gebied van (online) seksualiteit, identiteit en beïnvloeding bij Bureau Jeugd & Media. Volgens haar zijn er veel verschillende soorten sexting. Sexting is het overkoepelende woord voor het verspreiden en delen van seksueel getinte berichten, foto’s en video’s. Een paar voorbeelden zijn ‘gewone sexting’, ‘shamesexting’, ‘exposen’ en ‘slutshaming.’ “De side-effects van slutshaming en exposen zijn het heftigtst wanneer een slachtoffer geen goede omgeving heeft die hem of haar opvangt. Dan wordt de situatie alleen maar moeilijker voor het slachtoffer omdat er niemand is om op terug te vallen. Het kan zijn dat de reacties uit de omgeving van het slachtoffer erg negatief zijn of dat die mensen zelf ook beginnen met slutshamen van het slachtoffer. Het is belangrijk dat slachtoffers in dat geval hulp vinden bij hulpverleners. Een hulpverlener moet er écht voor iemand zijn wanneer iemand dit meemaakt.”

De dader is lang niet altijd een bekende van het slachtoffer, volgens Kleijer. “Er zijn namelijk mensen die bewust op zoek zijn naar voornamelijk meisjes en vrouwen die ze kunnen exposen. Daar hoeft verder geen relationele sfeer mee te spelen zoals een liefdesrelatie. Een voorbeeld hiervan is Instagrammer Youness Ouaali. Hij exposed (jonge) vrouwen op zijn Instagram door middel van het delen van video’s. Als het slachtoffer wél een bekende is van de dader gaat het vaak om wraakacties. Denk hierbij bijvoorbeeld aan een jongen die is afgewezen door een meisje en daar niet mee om kan gaan. Ik zie in veel gevallen dat de jongen zich tegen het meisje keert en haar aan de schandpaal nagelt.”

Op social media kun je een melding maken van een account of post. Kleijer ziet dat mensen dit regelmatig doen wanneer er iemand wordt ge-exposed op bijvoorbeeld Instagram. “Mensen worden opgeroepen om op te komen voor het slachtoffer, maar dit werkt ook vice versa. Een exposer, oftewel de dader, roept mensen op om beelden te verspreiden en iemand aan de schandpaal te nagelen.” Volgens Kleijer wordt de vraag ‘wat is de rol van techgiganten als Instagram in dit verhaal’ steeds vaker gesteld. Wat is hun verantwoordelijkheid? “Er zijn ontwikkelingen op dit vlak. Instagram en Tik-Tok worden bijvoorbeeld regelmatig op het matje geroepen. Ik hoop dat dit iets uithaalt en voorkomt dat er mensen slachtoffer worden van bijvoorbeeld slutshaming. Ik vind ook dat er vanuit de overheid actie moet worden ondernomen. Een ministerie voor digitale zaken dat zich hier hard voor gaat maken, zou een goed begin zijn, want ik vind dat het echt niet goed wordt opgepakt door de overheid.”

Hieronder zijn de meest recente cijfers over slachtofferhulp bij zedenmisdrijven die betrekking hebben tot slutshaming zichtbaar.

Wie zijn verantwoordelijk?

Slutshamen komt op allerlei soorten manieren voor. Een paar vormen van slutshaming zijn het verspreiden van naaktbeelden, het stiekem filmen van seksuele handelingen en verspreiden van deze beelden en het uitschelden of bedreigen van vrouwen die zichzelf ‘te sexy en te bloot’ laten zien op social media. Maar wie zijn nou de verantwoordelijken achter dit soort acties en wat vinden zij van hun acties?

Youness Ouaali

Olaf*

Hoe wordt slutshaming aangepakt?

Harde cijfers over slutshaming zijn er niet in Nederland, volgens Dik Advocaat, woordvoerder Politie Zeeland-West-Brabant. Slutshaming valt namelijk onder smaad en laster, waardoor het te tijdrovend is om per incident te bekijken of er sprake is van slutshaming. “Slutshaming is een enorm brede term en bestaat niet enkel en alleen uit het verspreiden van naaktbeelden. De verspreiding van naaktbeelden zien we uiteraard voorbij komen als het gaat om dit soort zaken.” Volgens Advocaat gaat de politie zowel preventief als repressief te werk. “Er zijn chats waarin mensen vragen kunnen stellen aan de politie die betrekking hebben tot bijvoorbeeld slutshaming. Ook gaat er vaak een preventieve boodschap uit vanuit de politie door middel van voorlichting.”

“Als je aangifte wilt doen van verspreiding van naaktbeelden, is het verstandig om het verwijderen van de foto of video in overleg met de politie te doen. Wanneer het materiaal al verwijderd is voordat je aangifte hebt gedaan, is namelijk ook een belangrijk deel van het bewijsmateriaal verdwenen.” Volgens Advocaat kun je het beste bewijsmateriaal verzamelen vanaf een laptop of computer. Dat komt omdat bij screenshots vanuit een app de URL vaak ontbreekt. Die URL is uniek en dus van cruciaal belang. “Als het onderzoek is afgerond, zal het worden voorgelegd aan de officier van justitie. De officier van justitie gaat over de afdoening van de strafzaak.” Wanneer een social mediaplatform een rol speelt in een strafzaak, neemt de politie dit mee in het onderzoek, aldus Advocaat. Er wordt dan contact gelegd met het desbetreffende platform.

Hieronder zijn de meest recente cijfers over zedenmisdrijven die betrekking hebben tot slutshaming zichtbaar.

De politieke agenda

De onafhankelijke jongerenorganisatie van Groenlinks is DWARS. Deze politieke jongerenpartij heeft veiligheid op social media hoog in het vaandel staan, aldus Sabine Scharwachter, voorzitter DWARS. “Slutshaming en verspreiding van naaktbeelden is onderdeel van een verkrachtingscultuur. Het is een vorm van geweld, met name tegen vrouwen. Dit is onderdeel van een veel groter probleem. Deze onderwerpen leven binnen onze partij en worden veelal besproken.” Volgens Scharwachter valt er op juridisch vlak nog een hoop te verbeteren voor de slachtoffers van bijvoorbeeld slutshaming. “Mensen die aangifte doen worden in veel gevallen niet serieus genoeg genomen of worden niet snel genoeg geholpen. De beelden zijn al doorgestuurd en verspreid en hier kan vaak weinig aan gedaan worden.” DWARS vindt het belangrijk dat de hulp voor slachtoffers wordt uitgebreid. Zij moeten sneller en beter worden opgevangen door slachtofferhulp.

Daarnaast speelt educatie ook een grote rol, aldus Scharwachter. “Jongeren weten vaak niet wat ze aanrichten met het doorsturen van naaktbeelden. Educatie is hier een groot onderdeel van en dit is een belangrijke topic bij DWARS. Seksuele voorlichting op scholen gaat vaak over het biologische gedeelte van seks, maar niet over het mentale gedeelte. En dat is minstens zo belangrijk. Wij vinden als partij ook dat er op scholen meer aandacht moet zijn voor de digitale leefwereld zodat jonge mensen goed leren omgaan met privacy en dergelijke zaken.”

Scharwachter vindt de rol van social mediaplatforms ook zeker niet onbelangrijk als het gaat om slutshaming en de verspreiding van naaktbeelden. “Ik denk dat er nog een hoop verbeterd kan worden als het aankomt op de regelgeving van social mediaplatforms. Deze social media bedrijven hebben de belangrijke taak om verspreiding van ongewenst beeldmateriaal zoveel mogelijk te voorkomen. Het is wel erg moeilijk om vanuit de politiek een controlerende functie te vervullen als het aankomt op bedrijven als Instagram en Facebook. Hier gelden namelijk internationale regels en wetten voor.” Wanneer er echt iets veranderd moet worden binnen grote social media bedrijven, moet dit binnen de Europese Unie geregeld worden, volgens Scharwachter. 

De social mediaplatforms

We hebben geprobeerd de woordvoerders van Instagram, Twitter en Facebook te bereiken om met hen te praten over de (preventieve) aanpak van slutshaming. Dit is niet gelukt. Voor meer informatie hierover zie:

De site voor vragen en tips over sexting, slutshaming en dergelijke zaken is www.vraaghetdepolitie.nl

*Naam is bekend bij de redactie.