Soja is een veelgebruikte vleesvervanger, maar allesbehalve duurzaam. Grote hoeveelheden tropisch bos worden gekapt voor de productie van de peulvrucht. Volgens Greenpeace is Nederland de grootste soja-importeur van de EU, met als gevolg een grote ecologische voetafdruk voor Nederland. Er zijn duurzamere vleesvervangers dan soja, maar waarom worden die niet vaker gebruikt?  

Volgens Greenpeace voerde Nederland tussen 2010 en 2018 jaarlijks gemiddeld 8,1 miljoen ton soja in. “Sojateelt en import leidt tot grootschalige ontbossing en natuurverwoesting. Hierbij gaat het om grote monotone velden waarbij veel landbouwgif wordt gebruikt”, aldus Carin van Gaalen, persvoorlichter Bossen en Landbouw Greenpeace. “Bedrijven in Nederland verdienen er goed aan en willen alleen de lusten, maar niet de lasten. Dat houdt de soja-import in stand.” De soja import is een milieuprobleem vanwege het verdwijnen van tropisch bos en de hoge CO2-uitstoot door de im- en export per vliegtuig.

What to do?

Van Gaalen ziet als enige échte oplossing dat de vraag naar soja extreem moet dalen. “Nederland moet veel minder soja importeren en gaan zoeken naar alternatieven. Een eigen en zelfvoorzienende teelt in soja is onrealistisch in Nederland doordat het landbouwoppervlak te klein is voor de Nederlandse vraag naar soja. De productie van vlees en zuivel moet fors omlaag want hiervoor wordt veel soja gebruikt. Wanneer dat gebeurt zal de vraag naar de peulvrucht afnemen en is er ruimte voor alternatieven die duurzamer zijn. Ook voor alternatieve vleesvervangers waar geen soja voor gebruikt wordt.”

Alternatieve opties

Volgens de Consumentenbond zijn er een hoop duurzame vleesvervangers. Neem bijvoorbeeld algen, insecten en kweekvlees. Voor deze alternatieven is nauwelijks landbouwgrond voor nodig en is ontbossing ook geen issue. Ook kosten deze alternatieven minder (schoon) water dan de productie van vlees en soja. Een andere positieve factor is de gezondheid van deze vleesvervangers; ze bevatten namelijk veelal dezelfde voedingswaarden als vlees. Helaas worden deze vleesvervangers nog niet erg vaak gebruikt omdat de productie nog op kleine schaal plaatsvindt.

Een Nederlandse sojavervanger

Volgens Marieke Laméris, eigenaar van ‘Lekker Lupine!’ is de peulvrucht lupine een gezond en duurzaam alternatief voor soja. “Lupine is een peulvrucht die biologisch en biodynamisch geteeld wordt in Nederland. De teelt van lupine is goed voor de bodem en de biodiversiteit; zo halen ze stikstof uit de lucht, waardoor ze geen kunstmest nodig hebben en daardoor blijft de grond goed. Met als gevolg dat het gewas dat erna groeit ook geen kunstmest nodig heeft. Het Nederlandse klimaat en de bodem zijn gunstig voor de groei van lupine. Doordat het kan groeien in Nederland is de CO2-uitstoot veel lager, want het hoeft niet geïmporteerd te worden vanuit de andere kant van de wereld.” De voedingsstoffen in lupine zijn bijna gelijk aan die van soja. ‘Ze zijn beiden extreem hoog in voedingswaarden’, aldus Laméris. “Lupine en soja zijn de gezondste opties als je kijkt naar plantaardige gewassen en zeer geschikt voor humane consumptie. Deze twee steken echt met kop en schouders boven de rest uit.” Volgens Laméris wordt lupine op een duurzame manier geteeld in Nederland voor humane consumptie. “Daardoor is het een goed alternatief voor soja.”

Lupine is bruikbaar voor allerlei soorten eten. Denk aan smoothies, hummus, curry’s of groenteburgers bijvoorbeeld. Ondanks de bruikbaarheid is lupine nog vrij onbekend, concludeert Laméris. “We schalen de teelt van lupine nu langzaam op, in lijn met de vraag, want de vraag naar plantaardige eiwitten voor de traditionele vleesvervangers en alternatieve zuivelproducten is booming.” Laméris denkt dat soja nu een makkelijkere optie is als ingrediënt voor de traditionele vleesvervangers omdat de eiwitextracten makkelijker uit de sojaboon gehaald kunnen worden dan uit de lupineboon. “Hierdoor is lupine een minder bekende vleesvervanger en dat is zonde, want het is een allrounder in de keuken.”

Hieronder vindt je een overzicht van duurzame vleesvervangers die de Consumentenbond benoemt.