Door Noah King, Gabriël Melching en Yann Jansen 

Woke up surprised, am I really alive? I was trying to die last night, survived suicide last night”, “fuck living, I’ma drown in my sorrow, fuck giving, I’ma take, not borrow.” Het zijn enkele lyrics uit het razend populaire muziekgenre emorap. Dit subgenre van hip-hop kenmerkt zich door emotionele lyrics in combinatie met rap en is met name populair onder Amerikaanse jongeren. Vaak bevatten deze tracks een negatieve lading doordat er gerapt wordt over liefdesverdriet, overmatig drugsgebruik en onzekerheden, maar wat is de invloed van deze lyrics op de jonge luisteraars?

De 24-jarige Axel Gestrin uit Groot-Brittanië brengt sinds een paar jaar muziek uit onder zijn artiestennaam Axelsson. Met sombere tracks zoals ‘Xanny Pain’ haalt hij tienduizenden streams binnen op Soundcloud. Axel is duidelijk geïnspireerd door Lil Peep en Mac Miller, twee iconen uit de emorapwereld, en omarmt de typische stijl die emorap eigen heeft gemaakt. Toen hij enkele jaren doorbracht in Noord-Amerika ging het minder goed met hem. Hij gebruikte regelmatig Xanax, een populaire drug. Volgens de rapper werd zijn gebruik mede veroorzaakt door de romantisering van Xanax in emorap. Inmiddels is de rapper clean en kijkt hij introspectief terug op de moeilijke tijd. 

Populariteit

Hoewel de populariteit van emorap de laatste vijf jaar enorm is gestegen, is het genre al lange tijd in de hiphopwereld aanwezig. Sinds Kanye Wests album 808s & Heartbreak uit 2008 en Kid Cudi’s Man on the Moon uit 2009 is de populariteit van emorap langzamerhand toegenomen. Volgens hiphop journalist Manny Faces worden de twee rappers gezien als de grondleggers van het emorap subgenre. “Kanye en Cudi hebben als het ware de basis gelegd voor de nieuwe stroom aan emorappers die de laatste jaren als paddenstoelen uit de grond zijn geschoten. Het duo heeft met hun muziek het taboe over mentale gezondheid binnen de hiphopcultuur doorbroken, waardoor nieuwe talenten zich nu zo kwetsbaar op kunnen stellen in hun muziek.”

Tim Dodderidge, Amerikaans muziekjournalist met een specialiteit in punk en emorap, vertelt dat de opkomst van emorap veel weg heeft van de populaire alternatieve muziekgenres van de jaren ’90 en de 2000’s. “Emorap zet de trend van punk voort. Het was – en is nog steeds een beetje – underground: een tegendraads muziekgenre dat rebellerende jeugd aanspreekt. Vaak begrijpen tieners hun ouders, gevoelens en de wereld niet. Alternatieve muziek geeft deze jongeren een uitlaatklep.” Dodderidge vergelijkt emorappers in deze context met hun voorgangers: “Greenday en Fall Out Boy zijn perfecte voorbeelden, beiden gaven zij hun generatie een stem.”

Nieuwe generatie

Ondanks dat Kanye West en Kid Cudi meer dan tien jaar geleden al de basis legde voor emorap, duurde het nog een aantal jaar totdat het genre begon op te bloeien. Faces denkt dat dit vooral te maken heeft met de toegankelijkheid van muziek en internet. “Door de technologische ontwikkelingen van het afgelopen decennium is muziek in het algemeen, maar zeker ook hiphop een stuk toegankelijker geworden. Zo kon in 2014 iedereen met een laptop bij wijze van spreken beats maken en konden artiesten binnen een paar minuten hun muziek op SoundCloud zetten en delen met de wereld.” Faces benadrukt de grote rol die SoundCloud heeft gespeeld in de opkomst van emorap. “Doordat iedereen gratis muziek op SoundCloud kan zetten, is het voor beginnende artiesten een stuk aantrekkelijker om het op die manier te doen, dan bijvoorbeeld via Spotify waarbij je geld moet betalen.” 

Een andere, en vrij logische reden, is dat er gewoon veel vraag was naar deze specifieke soort van muziek. De populariteit van hiphop in het algemeen groeide rond 2014 heel erg snel, vooral onder jongeren. Toch was de emorap-wereld nog relatief klein in die tijd. Faces: “Het genre begon pas echt te groeien toen Lil Peep en Juice WRLD in 2017 en 2018 doorbraken op SoundCloud. Hun muziek kwam bij de mainstream hiphop-fans terecht, die het vervolgens massaal gingen luisteren.”

Dit zorgde ervoor dat emorap langzamerhand een prominent plekje kreeg in de mainstream muziekwereld. Zo heeft de in 2019 overleden Juice WRLD nog steeds 31 miljoen maandelijkse luisteraars op Spotify en heeft hij liedjes met meer dan 1,5 miljard streams. Niet alleen Juice WRLD is na zijn dood ontzettend populair gebleven, ook Lil Peep blijft een van de supersterren uit de scene. De in 2017 overleden emorapper heeft vier jaar na zijn dood nog steeds 12 miljoen maandelijkse luisteraars en miljarden streams op Spotify. 

Hoewel Juice WRLDs muziek meer streams pakt dan die van Lil Peep, wordt de laatste gezien als de absolute superster van de emorap. Lil Peep was voor velen het antwoord wanneer men zich afvraagt waarom emorap zo relevant en interessant is voor deze generatie: “Lil Peep was enorm eerlijk over zijn depressie, drugsmisbruik en suïcidale gedachten,” vertelt Dodderidge. “Wat hij zong was echt. Ook voor luisteraars die geen dergelijke problemen hadden was het herkenbaar. Als je het aan mij vraagt is Lil Peep de Kurt Cobain van deze generatie jongeren.”

Zelfmoorden

Het is belangrijk om te weten wat voor effect emorap heeft op het jonge publiek. De Verenigde Staten kampt namelijk met torenhoge zelfmoordcijfers onder jongeren en volgens Pew Research Center zijn ook depressieklachten in tien jaar met 59 procent gestegen. Tegelijkertijd blijkt uit onderzoek van Alex Kresovich, platinum producer en psychologisch onderzoeker, dat ook het aantal referenties naar mentale problemen flink is gestegen in rapnummers. “Het is niet gek dat deze toename vooral in rapmuziek te zien is. Rappers gebruiken muziek vaak als een uitlaatklep om hun persoonlijke problemen, of de problemen van mensen om hun heen, te delen.”

Positief effect

De vraag is of de toenemende populariteit van emorap komt doordat Amerikaanse jongeren steeds meer mentale problemen hebben, of dat die mentale problemen mede veroorzaakt worden doordat emorap depressie en drugsgebruik romantiseert.

Faces, Dodderidge en Kresovich denken alledrie dat emorap zowel een positief effect als een negatief effect heeft op de luisteraars. Faces: “Het feit dat emorap vaak over mentale problemen gaat, zorgt ervoor dat de luisteraars zich kunnen vinden in wat de rapper zegt. Doordat jouw idool of favoriete artiest open is over zijn of haar problemen, wordt het ook makkelijker om over je eigen problemen te praten. Dat breekt het taboe als het ware.”

Dodderidge ziet emorappers een beetje als de vertegenwoordigers van de huidige generatie jongeren. Volgens hem voelen zij  zich niet gehoord en daarom laten ze de rappers voor hen spreken in hun muziek. “Emorap is de moderne versie van Nirvana. Doormiddel van deze muziekstijl kunnen jongeren hun stem laten horen, net zoals Nirvana deed in de 90’s.”

Ook Kresovich ziet wel degelijk positieve kanten aan emorap. “Het heeft het stigma rond mentale gezondheid verminderd.” Volgens hem is dit vooral in de Afro-Amerikaanse cultuur belangrijk, omdat daar nog altijd veel taboe heerst op mentale problemen. Ook kan emorap ervoor zorgen dat jongeren eerder aan de bel trekken met hun problemen. “Soms hebben jongeren helemaal niet door hoe erg hun klachten zijn. Als ze zichzelf vervolgens herkennen in de problemen die emorappers aankaarten, kan dat een wake-up call zijn om hulp te zoeken.”

Negatief effect

Helaas zit er ook een negatieve kant aan het genre. Emorappers beschrijven drugsgebruik vaak als een manier om aan je problemen en struggles te ontsnappen. “Dat is gewoon heel erg jammer”, vertelt Faces. “Veel emorappers kampen zelf ook met mentale problemen en zijn ook met zichzelf in gevecht. Ze nemen zelf drugs als oplossing op de korte termijn, maar raken eigenlijk alleen maar dieper in de put.” Dit was ook het lot van Lil Peep en Juice WRLD die in 2017 en 2019 beiden overleden aan een overdosis.

Ook Kresovich maakt zich zorgen over de romantisering van drugs. “In de muziekwereld is er veel sprake van copycat-gedrag, tussen artiesten en hun fanbase. Fans willen vaak gewoon hetzelfde zijn als hun idool met als gevolg dat zij bijvoorbeeld ook depressief willen zijn of ook Xanax gaan innemen om aan hun problemen te ontsnappen.” Kresovich benadrukt dat uit eerder onderzoek ook is gebleken dat wanneer een artiest bijvoorbeeld zelfmoord pleegt, sommige diehard fans dit ook doen. Of dit ook met emorap het geval is, moet nog onderzocht worden. “Maar ik denk dat het zeker een belangrijke factor is.”

Correlatie mentale problemen en muziek

Emorap heeft dus zowel positieve als negatieve invloed op haar luisteraars, maar wat is het resultaat daarvan? Volgens Faces heeft hiphop altijd een rol aangenomen als een muziekgenre dat verslag doet van wat er in de samenleving speelt en gebeurt. “Toen N.W.A. in de jaren ‘90 begon te rappen en er een nieuw subgenre genaamd ‘gangsta rap’ ontstond, dachten mensen dat er enorm veel geweld, drugs en moord te zien was in de straten van L.A.. Dat was ook zo. Hiphop heeft deze problemen niet veroorzaakt, hiphop deed simpelweg verslag. Mensen begonnen destijds niet massaal drugs te dealen of elkaar te vermoorden. Natuurlijk zijn er jongeren geweest die besloten de rappers te imiteren, maar gelukkig was dit een heel klein percentage.”

Die verslaggevende rol van rapmuziek is ook in emorap aanwezig. “Depressie en drugsgebruik is een groot probleem onder jongeren en de artiesten vertalen dit in hun muziek”, vertelt Faces. “Ook zonder hiphop zouden die mentale problemen er zijn. Ik geloof dus niet dat jongeren depressief worden en drugs beginnen te nemen door de muziek die zij luisteren. Ik denk wel dat wanneer je eenmaal verslaafd bent, je er moeilijker vanaf komt doordat drugs geromantiseerd worden. Sommigen zullen daarom emorap gebruiken als uitweg in plaats van op zoek te gaan naar professionele hulp. Ze zullen in hun eigen sombere bubbel blijven hangen en zo in een neerwaartse spiraal terecht komen.” 

Kresovich is het eens met de blik van Faces. Hiphop doet verslag van de werkelijkheid. “Het is niet iets dat we zouden moeten censureren. Juist de sombere gedeelten van de muziek maken het echt en herkenbaar voor jongeren. Het zal daarentegen wel een invloed hebben, zowel positief als negatief.” elukkig kan het effect ook enorm positief zijn.

Dat emorap ook een positief resultaat kan boeken, weet Faces als geen ander. Zijn zoon kampte zelf een tijdje met mentale problemen. Dit liet aan Faces zien hoe positief het effect van emorap op jongeren kan zijn. “Hij herkende zichzelf in de artiesten die hij luisterde. Iemand die zich zoals hem voelt, er hetzelfde uitziet en dezelfde meningen heeft. Door de muziek realiseerde hij zichzelf dat het niet goed was hoe hij zich voelde en dit overtuigde hem om hulp te zoeken. Uiteindelijk is alles goed gekomen, maar ik geloof dat emorap hem wel degelijk een zetje in de goede richting heeft gestuurd.”

Potentie

Hoewel de positieve en negatieve effecten van emorap vrijwel evenredig verdeeld zijn, zien Faces en Kresovich enorm veel potentie om rap te gebruiken op een positieve manier. Faces denkt namelijk dat rap door heel veel kinderen en jongeren gebruikt wordt om zichzelf te uiten. “Ik hoor van verschillende GGZ-werkers dat hiphop heel goed gebruikt kan worden bij het oplossen van mentale problemen. Zo kunnen therapeuten beter met hun cliënt een rap schrijven over hoe diegene zich voelt, dan in een grijze en saaie therapiekamer onpersoonlijke vragen stellen. Vaak durven jongeren zich meer open te stellen als muziek een rol speelt.”

Volgens Kresovich zou het een goed idee zijn om populaire emorappers in te zetten bij campagnes voor bewustwording van mentale problemen. “Deze artiesten hebben een doelgroep en fanbase met jonge mensen die soms ook mentale problemen hebben. Door deze artiesten in te zetten bij campagnes kun je daadwerkelijk de groep bereiken voor wie bewustwording over mentale gezondheid het allerbelangrijkste is.”

Drugsgebruik

Naast het toenemende aantal verwijzingen naar zelfmoord, depressie en angst, zijn ook verwijzingen naar drugs prominent aanwezig in hiphop. Drugs speelden altijd een rol in hiphop. Artiesten rapten in de jaren ’80 en ’90 al regelmatig over wiet- en alcoholgebruik. Later in de jaren ’90 kwamen harddrugs in het spel. Echter was de gouden regel: ‘Never get high, on your own supply.’ Links en rechts doken er rappers op die geen drugs gebruikten, maar het verkochten. Hiermee ontstond een geheel nieuwe generatie aan rappers die bekend stonden om hun ‘coke rap’ of ‘cocaine rap’. Jay-Z en The Notorious B.I.G. zijn schoolvoorbeelden uit de jaren ‘90, het fenomeen leeft door in recentere artiesten zoals Pusha T en Freddie Gibbs. Echter zijn zij lang niet zo populair als emorappers.

De tijdsgeest lijkt op zijn kop te zijn gedraaid: terwijl het verkopen van drugs in de jaren ’90 een leidende draad in hiphop was, is tegenwoordig het gebruiken van drugs populairder in songteksten. Nummers als Lean Wit Me (Juice Wrld) en Mask Off (Future) hebben songteksten waarin drugsgebruik constant wordt aangehaald: ‘Lean with me, pop with me, get high with me if you fuck with me,’ zingt Juice Wrld.  Future rapt herhaaldelijk: ‘Percocets, molly percocet,’ in zijn refrein op Mask Off. Er zijn een aantal drugs die populair zijn onder zowel rappers als luisteraars zoals: Percocet (combinatie van Oxycodon en Paracetamol), Codeïne (lean), MDMA (molly) en vooral Xanax.

Xanax behoort tot benzodiazepinen en lijkt het meest te worden gebruikt onder emorappers. De toegenomen interesse in Xanax vanuit de hiphopcultuur weerspiegelt wat er in de gehele Verenigde Staten gebeurt. Het gebruik van Xanax neemt drastisch toe. National Institute on Drug Abuse (NIDA) meldt dat er in 1999 iets meer dan 1100 mensen stierven aan de gevolgen van een benzodiazepine overdosis, In 2017 meet de organisatie ruim 11.500 doden. (Bron 1)

Vooral bij jongeren is de drug populair wanneer het aankomt op recreatief gebruik. Volgens cijfers van het National Survey on Drug Use and Health (NSDUH) gebruikten in 2015 en 2016 meer dan 10% van de Amerikaanse jongeren tussen de 18 en 25 jaar oud benzodiazepinen. Iets meer dan 5% hiervan gebruikte benzodiazepinen zonder een doktersvoorschrift hiervoor te hebben ontvangen. De drugs werden vaak verkregen via een vriend of familielid. (Bron 2)

Het drugsgebruik stijgt dus, de populariteit van de drugs stijgt tegelijkertijd onder rappers. Is er een correlatie? Volgens een onderzoek dat werd uitgevoerd onder 2500 scholieren van 27 verschillende Poolse middelbare scholen wel. Marek A. Motyka (Rzeszów University) en Ahmed Al-lmam (University of Baghdad) publiceerden de resultaten online.

De ondervraagde scholieren werden onderverdeeld op basis van hun muziekvoorkeuren: neutrale muziek (waaronder pop, soul, jazz, etc.) en de door de onderzoekers benoemde ‘drugs muziek’  (waaronder hiphop, gangsta rap, house, techno, psycho rap, etc.). Onder de respondenten die een voorkeur hadden voor een genre dat valt onder ‘drugs muziek’ beschouwt 37% illegale drugs als veilig, onder de liefhebbers van neutrale muziek lag het percentage aanzienlijk lager met 13%.

Hoeveel van deze scholieren gebruikten dan ook daadwerkelijk illegale drugs? Onder luisteraars van ‘drugs muziek’ lag dit percentage op 55%. Onder luisteraars van neutrale muziek lag het percentage op 18%. Er lijkt wel degelijk een verband te zijn. (Bron 3)

Emorap trok miljoenen luisteraars tijdens haar hoogtepunt van populariteit in 2016, 2017 en 2018. Rappen over drugs speelde hierin een grote rol. Nu – na de dood van Lil Peep en Juice WRLD – de populariteit enigszins is gaan liggen klinken er kritische geluiden vanuit de industrie. Zo bleek uit een artikel gepubliceerd door DAZED: ‘Xanax: the drug that defined the decade and changed rap’. In het artikel reageert de Amerikaanse rapper en zanger JAYLIEN op de vele hiphopnummers over drugs: “Er komt de laatste tijd verandering in, vooral in de laatste zes tot 12 maanden. Voor mijn gevoel is het rappen over drugs enorm verminderd. Je hoort nog steeds wat teksten over molly (MDMA) of cocaïne, maar het wordt niet langer geromantiseerd sinds het overlijden van verschillende emorappers.”

Ook de Amerikaanse rapper Chris Crack reageert: “Deze periode van hiphop zal zo veel mogelijk vergeten willen worden. Net als hoe mensen niet langer praten over de flamboyante kleding van rappers in de jaren ’80. De belachelijke ‘zombie rappers’ die Xanax nemen worden waarschijnlijk uitgelachen. Het is niet meer ‘cool’. De rappers die het wel blijven doen durven waarschijnlijk niet toe te geven dat ze een verslaving hebben.” (Bron 4)

Met deze woorden op zak is het goed om nog eens te kijken naar de eerder aangehaalde cijfers over illegaal benzodiazepine gebruik onder jongeren tussen de 18 en 25 jaar oud in de Verenigde Staten. Iets meer dan 5% van hen gebruikte benzodiazepinen zonder doktersvoorschrift in 2015/2016. Inmiddels zijn er cijfers bekend over de volgende jaren. Het percentage jongeren dat benzodiazepinen gebruikten zonder doktersvoorschrift daalde van 5.2% in 2015/2016 naar 3.8% in 2019. Dit is een afname van zo’n half miljoen jongeren. (Bron 5)

Of de afname te verklaren is door de dalende populariteit van emorap staat ter discussie. Wellicht heeft emorap jongeren zelfs gedemotiveerd benzodiazepinen te gebruiken tussen 2015 en 2019. Het is moeilijk een conclusie te trekken op basis van de gegeven cijfers. De tijd en toekomstig onderzoek zal aantonen hoe drugsgebruik en verwijzingen naar drugs in muziek in verband staan. Voorlopig heeft een focus op het terugdringen van benzodiazepinegebruik prioriteit. 

Discussie

Er blijven veel discussiepunten over. Gabriël Melching, Yann Jansen en Noah King delen hun kennis over dit onderwerp. Gabriël verdiept zich al jaren in de hiphopcultuur en volgt de ontwikkelingen op de voet. Hetzelfde geldt voor Noah King en Yann Jansen, die beiden werkzaam waren voor prominente Nederlandse hiphop platforms zoals Hiphopinjesmoel en NPO FunX. De podcast haalt nieuwe fragmenten aan uit de interviews met Faces, Dodderidge, Kresovich en Axelsson. Beluister de podcast via de onderstaande player.