Door Irene van Oosten, Gwyneth Oomens, Emma Roelse

Tijdens rellen in Noord-Ierland raakten negentig agenten gewond. Jongeren gooiden vuurwerk, brandbommen en stenen. In totaal verrichtte de politie dertig arrestaties. Hiervan waren twaalf relschoppers minderjarig. Wat drijft deze jongeren de straat op?

De rellen begonnen naar aanleiding van de Brexit, die een grote impact op Noord-Ierland heeft (zie onderstaand kader voor uitleg). Lisa Claire Whitten, onderzoeker van Queen’s University Belfast, onderzoekt de lange termijnimpact hiervan op Noord-Ierland. “De gevolgen voor jongeren zijn indirect, maar wel van lange duur”, vertelt ze. “Door de verdeeldheid over de Brexit komen problemen als ongelijkheid in het onderwijs, jeugdzorg en huisvesting aan de zijlijn te staan. Dat zorgt voor spanningen. Op die manier heeft de Brexit geen directe impact, maar een zeer reëel indirect effect.”

De Brexit en Noord-Ierland: hoe zit het?
Noord-Ierland maakt deel uit van het Verenigd Koninkrijk en hoorde tot de Brexit bij de Europese Unie. De Brexit zorgde ervoor dat er geen controles meer zouden zijn bij de grens tussen Ierland en Noord-Ierland. De grens ligt in plaats daarvan nu in de zee tussen Groot-Brittannië en Noord-Ierland.
De extra controles die de Brexit met zich meebrengt, leveren problemen op in de handel. Zo komen sommige pakketjes niet meer aan en wordt een aantal producten niet meer geleverd in de supermarkt.
De nieuwe regels zorgen voor onrust onder de bevolking in Noord-Ierland. Hierdoor vinden er rellen plaats tussen de unionisten en de nationalisten. De unionisten willen bij het Verenigd Koninkrijk blijven horen en de nationalisten streven naar onafhankelijkheid. Unionisten zijn bang dat ze door de zeegrens minder bij het Verenigd Koninkrijk horen.

Aanhoudende onrust
Brian Tierney, burgemeester van grenssteden Derry en Strabane, sluit zich aan bij Whitten. ”In Noord-Ierland hebben we te maken met verschillende sociale problemen, zoals ongelijke kansen in het onderwijs. Wat de relschoppers noemen als redenen om de straat op te gaan, zijn vaak geen standpunten voor of tegen de Brexit. Het zijn onderliggende problemen die al jaren spelen.”

In Derry vonden verschillende rellen plaats. Burgemeester Brian Tierney legt in onderstaande video uit wat Derry en Strabane doen om de rellen in de toekomst tegen te gaan.

Jim McBride, secretaris van de History Teachers’ Association of Northern Ireland, begrijpt dat de situatie voor onrust zorgt: “Derry en Belfast kennen al honderd jaar rellen en onrust. Deze rellen hadden verschillende oorzaken. Nu heeft de Brexit impact op de grens met de Ierse Republiek”, zegt McBride. “Zo is het lastig om pakketjes vanuit Europa te bestellen, doordat we niet met de euro betalen. Daarnaast duurt de levering door nieuwe handelsverdragen langer. Dat heeft weer effect op de economie in Noord-Ierland.”

The Troubles
Een eeuw geleden hield de burgeroorlog The Troubles Noord-Ierland in zijn greep. Sommige deskundigen en inwoners uit Noord-Ierland vergelijken die tijd met de huidige situatie in het land. Maar volgens McBride is die gelijkenis niet volledig terecht: “De Brexit is een proces dat tot nu toe enkele jaren duurt. Het conflict over onafhankelijkheid suddert al honderd jaar voort. Zoals in Derry en Belfast. Zo nu en dan laait dat weer hevig op. Eerdere rellen gingen over langdurige culturele verschillen, zoals het verschil in geloof. Nu draait het conflict om de mate waarin we door Brexit nog onderdeel zijn van het Verenigd Koninkrijk.”

Bron: Gareth Rodgers Gareth Rodgers

Toch ziet deze historicus ook overeenkomsten tussen The Troubles en de Brexitrellen. Zo komen beide groepen relschoppers uit de zogenaamde ‘working class’: een groep die voortkomt uit sociale onrust. Dat valt ook Whitten op: “We zien dat er vooral in achterstandswijken rellen plaatsvinden. Voor specifiek jonge mensen uit de wijken rondom de muur die de nationalisten en de unionisten scheidt, is een beperkte arbeidsmarkt. Ook het secundair onderwijs wordt daar maar beperkt aangeboden. Het gaat dus om jongeren die weinig toekomstperspectief hebben. Dat verklaart waarom een groot deel van de relschoppers minderjarig is.”

In onderstaande tool is een overzichtelijke weergave gemaakt van de rellen per stad in Noord-Ierland.


Rellen uit verveling

Volgens McBride komen de rellen voor een groot gedeelte voort uit verveling: “Sommige jongeren rellen, omdat ze leven met sociale problemen. Een ander deel weet misschien niet eens waarom ze rellen. Sinds corona hebben ze genoeg tijd om de straat op te gaan, vanwege de gesloten scholen en het beperkte sociale leven. Rellende jongeren, trekken anderen daar weer in mee.”

Volgens Whitten komen de rellen ook voort uit politieke aspecten: “De jongeren voelen zich niet gehoord in Noord-Ierland. Daarnaast hebben ze last van sociale problematiek. Geweld kan nooit goed gepraat worden, maar ik vind het tragisch dat jongeren het gevoel hebben dat rellen hun beste optie is. Dat dit de keuze is die ze maken, toont de imperfectie van de vrede hier.”

Toch verandert niet alles voor de jonge bewoners in Noord-Ierland sinds de Brexit. “In Noord-Ierland is geregeld dat studenten nog steeds mee kunnen doen in het Erasmusprogramma. Daarnaast kunnen jonge mensen uit Noord-Ierland een Iers paspoort aanvragen, waarmee ze nog steeds Europees staatsburger zijn en vrij kunnen reizen en studeren door Europa. De regering subsidieert dat”, aldus de onderzoeker van Queen’s University Belfast.

In onderstaande audio vertellen jongeren uit Noord-Ierland over hun ervaringen met de rellen.


Einde in zicht?

Noord-Ierland heeft politiek leiderschap nodig om de rellen te stoppen, zo vindt Whitten: “We hebben nog geen één vertegenwoordiger gehad die opstond en verantwoordelijkheid nam voor de spanningen. Er is eerlijkheid nodig tegenover de Noord-Ierse bevolking over de gevolgen van de Brexit.” Volgens McBride zullen de rellen pas stoppen zodra mensen inzien dat protesteren niks oplevert: “Het zal niet in één avond opgelost zijn. Maar als we kijken naar de rellen in de geschiedenis, zien we dat ze in de loop van de tijd afnemen en uiteindelijk verdwijnen. Dat zal in dit geval ook gebeuren.”