De toerismesector aan de Keniaanse kust is zwaar getroffen sinds maart 2020. 81,3% van de bedrijven in de toerismesector heeft aangegeven mensen te moeten ontslaan. Het gemis van de toeristen heeft daarnaast grote impact op de Keniaanse economie.

Door Maria Weers en Silvijn Stokman

Door de coronamaatregelen in de rest van de wereld kwamen er nog maar weinig toeristen Kenia in. Hierdoor liep de sector inkomsten mis. De overheid nam snel actie. Nog voordat er in Kenia een coronabesmetting was vastgesteld, zette de overheid in maart 5 miljoen dollar (500 miljoen Keniaanse Shilling) apart om de toerismesector financiële hulp te bieden. Maar is dat geld wel goed terechtgekomen?

Aandeel toerisme
In Kenia maakt toerisme tot de 10 en 15 procent aandeel uit in het BNP. Eén op de veertien banen in Afrika is afhankelijk van toerisme, volgens een onderzoek van de Verenigde Naties. Het aandeel van de toerismesector in de Nederlandse economie was in 2019 4,4 procent. Als we Kenia en Nederland vergelijken, is de Keniaanse economie meer afhankelijk van toerisme

De onderstaande grafiek biedt perspectief met betrekking tot de aantallen van het toerisme in Kenia vergeleken met Nederland, in 2019 en 2020. Nederland ontvangt dus in absolute cijfers meer toeristen, maar zoals eerder al gezegd is er in Kenia een groter economisch belang.

Grote impact

De Keniaanse Joshua Wambugu is PhD-student aan de Wageningen Universiteit, heeft meer dan twintig jaar werkervaring in de toerismesector en heeft de master Tourism, Society and Environment afgerond. Hij merkt dat de coronamaatregelen in Kenia een grote impact hebben op de mensen. Wambugu: “De beperkingen maken het onmogelijk om van het ene naar het andere land te reizen, waar het toerisme afhankelijk van is. Hierdoor wordt niet de volledige capaciteit van hotels benut en hebben reisorganisaties minder klandizie: mensen verliezen hun banen.”

Joshua Wambugu
Joshua Wambugu

Er is op dit moment volgens meerdere onderzoeken een stijging te zien in de werkloosheid. Het effect op de bevolking en de economie is duidelijk te merken, zegt Wambugu. “Als je in deze sector je baan verliest, kun je je rekeningen niet meer betalen en financieel niet meer voor familieleden zorgen. Dat verandert je levensstijl compleet.”

Effect op munteenheid

De afname van toeristen uit het buitenland heeft ook effect op de nationale munteenheid, de Keniaanse Shilling. Dat blijkt uit een rapport van de Europese Commissie in 2020. De exportvraag, waar internationaal toerisme een grote rol in speelt, neemt af – en dat draagt bij aan waardevermindering. Dit beïnvloedt ook negatief het totale inkomen. Het overheidstekort neemt alleen maar toe als gevolg van lagere tariefinkomsten, inkomen en binnenlandse productie. 

Ook resorteigenaren kampen met de gevolgen van de pandemie. 

Soft loans

De overheid probeert de toerismesector op verschillende manieren te helpen. Wambugu: “Er worden soft loans uitgeleend aan hotels en de overheid heeft fondsen opgericht voor de lokale bevolking die bijvoorbeeld natuurreservaten onderhouden.” Wambugu stelt dat de overheid haar best doet om de mensen gericht te ondersteunen, maar dat het niet voldoende is om de sector volledig draaiende te houden. Wambugu: “In verhouding is de financiële steun een klein zakje geld.”

‘Zakelijk gezien doet de overheid niets’

Ook Harry Kisamwa, eigenaar van touroperator Oranjesafari in kustplaats Diani, vindt dat er voor bedrijven niet genoeg hulp is. Hij werkte onder andere voor TUI in Kenia en werkt al jaren in de branche. “De overheid heeft de zorgsector tijdens corona goed geregeld. Ik heb het virus zelf ook gehad en ik hoefde niet zoals gewoonlijk naar een privaat ziekenhuis. Maar zakelijk gezien doen ze niets, voor de bedrijven bijvoorbeeld. Alleen de hotels hebben wat ontvangen.”

De Keniaanse hotels ontvangen inderdaad steun vanuit de overheid: naar verwachting 3 miljard Keniaanse Shilling. De financiering is bedoeld om de bedrijven te helpen die economisch zwaar zijn getroffen door Covid-19. Maar het gaat hier dus alleen om hotels. De hele reis- en toerismesector is de hardst getroffen sector van vorig jaar. Zo zijn er 3,1 miljoen banen getroffen, blijkt uit gegevens van Kenya Private Sector Alliance. 

3,1 miljoen banen getroffen in de toerismesector

Maar niet alleen deze sector wordt geraakt, alles eromheen valt ook om. Kisamwa: “De mangokraam tegenover het hotel heeft ineens geen verkoop meer en de eieren op de markt verkopen minder. Toeristen kwamen wel slapen in de resorts en hotels, maar ze moesten ook eten.”

Vooral naar de kust

De verdeling in Kenia is duidelijk. Tourism Finance Corporation, die mede de soft loans verstrekt, laat weten dat zestig procent van het geld naar de kust gaat, waar meer dan vierhonderd sterrenhotels staan. De meeste (inter)nationale toeristen gaan ook voornamelijk hier op vakantie. De financiering is bedoeld om de hotels te helpen bij het besparen van de belangrijkste operationele kosten. Daarnaast is het geld ook gericht op het verbeteren van hernieuwbare energie, afvalbeheer en recycling. 

Woordvoerder van TUI en vaste toerist Roel Roeten vertellen over hoe een vakantie in Kenia er normaal gesproken uitziet. 

Lokale toeristen

De Keniaanse toerismesector hangt echter niet alleen van internationale toeristen af. Zo zegt Wambugu dat de lokale bevolking haar eigen toerisme goed ondersteunt: “Vooral aan de kust wordt er veel ondersteund door Kenianen zelf. Ze komen voornamelijk uit het binnenland, vaak uit de hoofdstad Nairobi.” De Kenianen zijn wel nog altijd sterk afhankelijk van de Europese, Amerikaanse en Chinese toeristen. “Maar dat betekent niet dat de lokalen hun eigen toerisme niet helpen.”

Binnenlands toerisme maakt meer dan de helft van het BBP uit

In december 2020 plaatste Business Daily Africa een artikel waarin de positieve kanten van lokaal toerisme beschreven staan. Zo laat het financiële medium weten dat lokaal toerisme de grootste vorm van al het Keniaanse toerisme is. Het maakt meer dan de helft van het BBP uit. Behalve de financiële effecten van toerisme in eigen land, kaart het artikel ook aan dat vakanties burn-outs kunnen voorkomen.

Maatregelen

Net als in Nederland, waren er in Kenia coronamaatregelen die de bevolking ervan weerhield om in het binnenland te reizen wanneer dit niet noodzakelijk was. “Dat was natuurlijk ook een tegenvaller voor de sector. Tijdens de lockdowns werd het alsmaar lastiger om van provincie naar provincie te reizen.” De bevolking die in het binnenland woont, kan dan niet zo snel meer op vakantie naar de kust, vertelt Wambugu.

Op dit moment is er geen lockdown meer en de reisrestricties zijn dus ook opgeheven. Wel is er nog een avondklok van kracht in het land. Om 22.00 uur moet de bevolking binnen zijn en de horeca is tot 19.00 open. Wambugu: “Er zijn veel Kenianen die het liefst in de avond of nacht reizen. Van Nairobi naar Mombasa gaat er maar één nachttrein. Met de huidige restricties kunnen mensen hier dus ook geen gebruik van maken.” 

Vaker getroffen

Ondanks de negatieve gevolgen, is er nog wel vertrouwen in het herstel van de economie. Wambugu: “Het toerisme is erg seizoensgebonden en de toerismesector is wel vaker getroffen door bepaalde omstandigheden, zoals terrorisme, ebola of instabiliteit tijdens verkiezingen. De mensen hier geloven dat de coronamaatregelen weer opgeheven worden en dat de sector er weer bovenop komt. Misschien worden er zelfs wel meer baanmogelijkheden gecreëerd, als mensen weer mogen reizen.” 

Voor elke dodelijke terroristische aanval krimpt het bezoekersaantal met 2.508

Steven Buigut, Professor of Economics, bracht resultaten van een onderzoek (2019) naar buiten over de schade van terrorisme op het Keniaanse toerisme. Tussen 2011 en 2017 waren er in Kenia jaarlijks zo’n zestig terroristische aanvallen per jaar. In 2014 alleen al waren er bijna honderd incidenten. Voor elke dodelijke terroristische aanval krimpt het bezoekersaantal ongeveer met 2508, blijkt uit het onderzoek. Dit vertaalt zich financieel in een verlies van zo’n 157,1 miljoen Keniaanse Shilling (1,5 miljoen Amerikaanse dollar) per dodelijke aanval. De langetermijneffecten, zoals gemiste groeimogelijkheden, zijn hier niet in meegerekend. 

Hoop

De Keniaanse toerismesector is tegenslagen dus wel gewend. Wambugu: “Je moet altijd hoop houden. Als je geen hoop hebt, heb je ook de toekomst niet. Tot nu toe heeft de sector zich telkens kunnen herpakken.” Wambugu vertelt dat hoe sneller er vaccinaties voor iedereen zijn, hoe sneller toerisme weer zoals voorheen wordt.

Kisamwa kijkt ook uit naar de komst van zijn internationale gasten: “Ik mis de Nederlanders enorm: en vooral de stroopwafels die ze meenemen.”

In de tool hieronder is te zien hoe de toerismesector er in Kenia voor corona uitzag.