Door Wessel Sprangers en Sarah Risseeuw

In 2020 is in Engeland en Wales de hoogste stijging in alcoholdoden zichtbaar in twintig jaar. Volgens het Office for National Statistics (ONS) is er sprake van een stijging van bijna twintig procent ten opzichte van 2019. Een mogelijke oorzaak van deze toename is de coronapandemie. De sterfgevallen door alcohol namen namelijk toe tijdens de eerste lockdown in Engeland en Wales.

Hierboven is het jaarlijkse aantal alcoholdoden in Engeland en Wales zichtbaar. Tussen 2019 en 2020 is de hoogste stijging van de afgelopen twintig jaar zichtbaar, namelijk een stijging van 19,6 procent.

Hierboven zie je de redenen van alcoholsterfte in Engeland en Wales in 2019 en 2020.

Volgens Dr. Sadie Boniface van het Institute of Alcohol Studies aan King’s College Londen, waren de meeste sterfgevallen in 2020 zware drinkers. Die zware drinkers zijn tijdens de coronacrisis alleen maar meer gaan drinken. Volgens haar valt de hoge stijging in sterfgevallen te wijten aan de fysieke klachten die deze mensen al hadden zoals leverproblemen, maar vanwege het coronavirus niet naar de huisarts of spoedeisende hulp durfden te gaan. “We moeten de redenen van overlijden beter begrijpen zodat er iets aan gedaan kan worden. Als deze mensen niet naar een arts durven te gaan, lopen ze het risico ernstige gezondheidsklachten te krijgen en zelfs te overlijden.”

Impact lockdown

Terwijl de coronabesmettingen bleven stijgen in Engeland en Wales, bleef ook het alcoholgebruik toenemen. En dat is eigenlijk best gek. Restaurants, cafés en clubs gingen dicht, maar het alcoholgebruik thuis nam drastisch toe. Dit zag Richard Piper ook, CEO van Alcohol Change UK. “Toen de restaurants en andere openbare plekken gesloten werden, hadden we verwacht dat het alcoholgebruik af zou nemen. Dit is over het algemeen ook gebeurd, maar de mensen die thuis begonnen te drinken, dronken ontzettend veel.”

Dr. Tony Rao kaart precies hetzelfde aan. Hij is een consultant psychiater in Londen in het Maudsley ziekenhuis. “Wij hebben de alcoholgebruikers in twee groepen verdeeld. De zwaardere drinkers van voor de lockdown en de gemiddelde drinkers. Die laatste groep is sterk afgenomen of zelfs gestopt met drinken. De zwaardere drinkers zijn steeds meer gaan drinken en die groep is daardoor ook sterk toegenomen. Daar zit het probleem.”

Alcoholverkoop

In Nederland kon er na acht uur ’s avonds geen alcohol meer gekocht worden. “Dat is iets positiefs”, aldus Piper. “Hier in Groot-Brittannië zijn ze niet streng genoeg geweest op de verkoop van alcohol. De overheid zou strenger moeten optreden tegen het verkopen van alcohol in een mentaal zware situatie als deze. Het concept van de Nederlandse overheid vind ik ontzettend goed en simpel klinken.” Dr. Rao geeft aan dat de Alcohol Health Alliance (AHA) duidelijk aangegeven heeft dat een minimumprijs per eenheid alcohol het algemene alcoholgebruik op bevolkingsniveau zeer waarschijnlijk zal doen dalen. “Dit zou vervolgens moeten leiden tot minder alcohol gerelateerde ziekenhuisopnames en minder alcohol gerelateerde sterfgevallen.” Waarom hier nog niks mee is gedaan door de overheid weet hij niet.

Dodenaantal

Maar hoe kan het dan zo uit de hand lopen? Dr. Rao wijdt het onder anderen aan de prijzenmarkt. “Alcohol is de afgelopen decennia een stuk goedkoper geworden. Bier is twee keer zo betaalbaar en sterke drank vier keer zo betaalbaar in vergelijking met veertig jaar geleden.” Voor de jeugd van nu is het anders dan voor de mensen die tussen de 1945 en 1955 zijn geboren, oftewel de babyboomers. Dr. Rao legt uit: “Die leeftijdsgroep loopt het meeste risico, voor hen maakt alcohol deel uit van het dagelijks leven. Ouderen van deze generatie zijn niet minder gaan drinken naarmate ze ouder werden.”

Richard Piper kan niet met honderd procent zekerheid zeggen wat de precieze oorzaak is van de hoge stijging. “We weten dat zware drinkers nog meer zijn gaan drinken door de lockdown. Maar ik denk dat het dodenaantal is gestegen omdat ze niet goed naar hun lichaam luisterden en echt de grens gingen opzoeken. Dit leidt dan tot sterfgevallen aan leveraandoeningen, kanker, hartaanvallen en beroertes.”

Oplossing

Alcohol Change UK is een grote organisatie. Wat kunnen zij betekenen voor het tegengaan van dit probleem? Piper geeft aan dat hij geen knop heeft waarmee hij alles kan omdraaien, maar ze blijven doen waar ze al mee bezig zijn. “Wij produceren het bewijsmateriaal om de regering te informeren en hen te helpen de beste beslissingen te nemen voor de gezondheid van de bevolking. Op deze manier moeten we ook weer uit deze crisis zien te komen.” Daarnaast leidt Alcohol Change UK de wereldwijde Dry January-campagne, die elk jaar meer dan 100.000 mensen helpt om hun alcoholgebruik op lange termijn onder controle te krijgen. Daar blijven ze uiteraard mee doorgaan.

Volgens Piper heeft de overheid zelf ook een grote rol in het vinden van een oplossing. “De regering moet controle nemen over de regelgeving inzake marketing en het labelen van alcoholproducten. De alcoholindustrie moet een democratische controle krijgen, met name beperkingen op de marketing voor kinderen en jongeren en er moeten duidelijke waarschuwingen komen op alcoholverpakkingen. De overheid moet de prijs van de sterkste en goedkoopste alcohol flink verhogen. En ze zouden veel meer middelen moeten uittrekken voor de financiering van alcoholbehandelingsdiensten.” Wanneer dit gebeurt, zullen er volgens Piper echt veel dingen veranderen.

‘It’s an alcoholculture’

Phil Cain is een Engelse journalist en werkt voor mediabedrijven zoals de BBC en CBC. Hij heeft verschillende boeken geschreven over alcoholgebruik, specifiek gericht op het Verenigd Koninkrijk. Wij spraken onder anderen met hem over het binge-drinken onder jongeren en de impact van de alcoholcultuur in Engeland en Wales.

Verslaafd zijn

De 54 jarige Mike* is IT-medewerker en woont in Wales. Hij was een van de vele alcoholverslaafden die Wales kent. Hij groeide op in een gezin met veel verslavingsproblematiek en raakte uiteindelijk zelf verslaafd aan alcohol. Van zijn zestiende tot zijn veertigste was hij afhankelijk van alcohol. Tijdens de ergste periodes dronk hij tussen de zes en tien liter bier per dag. Sinds zijn veertigste is hij volledig gestopt met het drinken van alcohol.

‘Ik ben groot geworden met alcohol’

Mike groeide op in een gezin met vier kinderen. Zijn ouders scheidden toen hij negen jaar was. “Ik heb eigenlijk geen herinneringen aan een stabiele thuissituatie. Mijn ouders hadden vaak ruzie toen ze nog samen waren en dronken beiden veel alcohol. Mijn vader gebruikte daarnaast ook drugs. Hier kwam ik pas later achter, maar verslavingsproblematiek heeft dus altijd een rol gespeeld in mijn jeugd.” Zijn eerste biertje dronk hij toen hij een jaar of twaalf was. Het was vrij normaal om als kind af en toe een glas bier te drinken tijdens gelegenheden. “Ik ben groot geworden met alcohol. In mijn gezin en in de sociale kring van mijn ouders was alcoholgebruik echt heel normaal. Er was niemand die geen alcohol dronk.”

Volgens Mike is het überhaupt sociaal geaccepteerd om van jongs af aan alcohol te drinken in Wales. “Zeker in de lagere sociale klasse wordt veel gedronken. We woonden in een achterstandswijk waar veel armoede was. Veel mensen waren werkloos en school was niet heel erg belangrijk. Ik ging vanaf mijn vijftiende met vrienden bier drinken in de kroeg. Dat was in mijn omgeving normaal vanaf die leeftijd. Ik was erg gevoelig voor groepsdruk en aangezien iedereen het deed, wist ik niet beter.” De alcoholverslaving begon toen Mike zestien was. Hij dronk steeds vaker en meer. “Toen ik vroeg in de middag begon te drinken en me fysiek slecht voelde wanneer ik niet dronk, wist ik dat het foute boel was. Ik ben erg verslavingsgevoelig en binnen no-time was ik afhankelijk van drank.”

De Britse cultuur

“Ik heb meerdere keren geprobeerd om te stoppen met drinken. De langste periode was een halfjaar toen ik een jaar of 34 was. Ik heb toen twee maanden in een afkickkliniek gezeten en daarna vier maanden bij een vriend gewoond. Toen ik terugkeerde naar mijn eigen appartement ging het binnen een paar dagen fout.” Mike wist niet goed hoe hij op eigen benen moest staan en zijn sociale kring accepteerde zijn keuze om te stoppen met drinken niet. Volgens hem speelt de Britse cultuur een grote rol in zijn alcoholverslaving. “Het is normaal om veel en vaak alcohol te drinken. Zeker op jonge leeftijd. Je hoort er eigenlijk niet bij als je dat niet doet. Dat maakte het voor mij extra lastig om te stoppen.”

Mike vindt dat de ontwikkelingen er somberkleurig uitzien. “Die stijging van twintig procent ten opzichte van vorig jaar is problematisch. Ik denk dat er weinig veranderd is sinds ik jong was. De jeugd drinkt nog steeds op jonge leeftijd en het aantal alcoholverslaafden en doden blijft hoog.” Volgens hem speelt de coronacrisis een grote rol in alcoholmisbruik. “Als ik zelf nog zou drinken dan was het waarschijnlijk alleen maar verder bergafwaarts gegaan tijdens de lockdown. Ik zou mezelf van eenzaamheid en ellende nog meer gaan bezatten en ik denk dat dat voor veel verslaafden geldt in deze periode.”

‘Het heeft me wat gekost’

Mike is na jaren verslaving eindelijk definitief gestopt met drinken, maar daarvoor heeft hij veel moeten doen. “Ik heb heel veel sociale contacten afgebroken en mijn leven rigoureus om moeten gooien om van mijn verslaving af te komen. Mijn vaste vriendenkring heb ik niet meer en dat is maar goed ook. Zij konden mijn keuze om te stoppen met alcohol niet accepteren.” Na jaren clean zijn volgt hij nog steeds therapie. “Van deze verslaving zal ik nooit meer volledig afkomen, maar ik ben blij dat ik niet meer drink en mijn leven op de rit heb.”

*Mike wilde niet met zijn eigen identiteit in het artikel verschijnen. Zijn echte en volledige naam is bekend bij de redactie.