Onderzoekers binnen Facebook, het platform dat ook Instagram beheert, onderzoeken al jaren de schadelijke impact van Instagram op jonge gebruikers. Facebook hield dit onderzoek onder de pet en beweert dat deze negatieve effecten niet makkelijk aan te pakken zijn. De Amerikaanse krant The Wall Street Journal wist toegang te krijgen tot het intern onderzoek en publiceert hierover.

Sinds 2019 bestuderen onderzoekers van Facebook het effect van Instagram op het welzijn van jonge gebruikers. Dit interne onderzoek wijst herhaaldelijk uit dat het gebruik van de app een slechte invloed heeft op het zelfbeeld van voornamelijk tienermeisjes. Deze tieners vergelijken zichzelf constant met andere gebruikers die, net als zij, vaak de neiging voelen om alleen de leuke momenten en de mooie foto’s te delen. In 2019 gaf Facebook een besloten presentatie om enkele van haar recente ondervindingen uit dit onderzoek te delen. The Wall Street Journal was hierbij aanwezig en las op een dia uit deze presentatie de volgende quote: “Voor een van elke drie tienermeisjes met een laag zelfbeeld maken wij die problemen erger.”

Impact op mentale gezondheid

Het onderzoek, dat in totaal achttien maanden duurde, bestond uit gesprekken met tieners uit verschillende focusgroepen, enquêtes en inzage van dagboeken. De observaties wijzen er onder andere op dat 32 procent van de onderzochte meisjes heeft gezegd dat Instagram zorgt voor verslechtering van hun zelfbeeld.  Dat werd in maart 2020 op een presentatie, waarbij The Wall Street Journal opnieuw aanwezig was, bekend gemaakt.

Meer dan 40 procent van de Britse en Amerikaanse gebruikers die zich al langer ‘onaantrekkelijk’ voelden hebben aangegeven dat deze gevoelens begonnen op te spelen toen zij Instagram gingen gebruiken. Ook zou de app voor tieners erg verslavend zijn. Door deze verslavende werking zouden tieners te veel berichtgeving waarnemen die een negatieve impact op hen heeft. Hierdoor kunnen zij mogelijk eetstoornissen, angsten of depressies ontwikkelen. Van de focusgroep tieners die kampte met suïcidale gedachtes noemden 6 procent van de Amerikaanse en 13 procent van de Britse gebruikers Instagram als een van de redenen voor deze gedachtes.

De oorzaak die Facebook zelf geeft over het feit dat Instagram meer negatieve effecten zou hebben dan andere sociale media is dat Instagram meer draait om vergelijkingen. Gebruikers plaatsen foto’s van de mooiste plekken die ze bezoeken, hun lange dagen in de sportschool en bikinifoto’s op het strand. Er is altijd wel iemand die vaker nog verder gaat dan jij.

Geen zelfbeheersing

Wat de onderzoekers opviel is dat mensen die kampen met de negatieve psychologische effecten van het platform vaak de app niet afsluiten of verwijderen. Tieners zouden vaak de zelfbeheersing missen om een dergelijke app daadwerkelijk weg te halen, omdat de sociale druk zo hoog is. The Wall Street Journal meldt dat één van de onderzoekers hier het volgende over zei: “Jongeren vertelden ons dat ze het niet fijn vinden hoeveel tijd ze, na aanleiding van hun schermtijd, op Instagram spenderen. Aan de andere kant hebben ze het gevoel dat ze iets missen als ze nieuwe posts niet goed genoeg bijhouden.”

Tegenstrijdige reacties van Facebook

Mark Zuckerberg, CEO van Facebook, meldt in maart 2021 tijdens een hoorzitting van het Amerikaanse Congres iets opvallends. Hij vertelt dat een ander onderzoek dat hij heeft gezien erop zou wijzen dat het gebruik van sociale media, waaronder ook Instagram, juist positieve effecten heeft op de mentale gezondheid. Volgens The Wall Street Journal had hij in 2020 echter inzage in het onderzoek van Facebook dat laat zien dat Instagram slecht is voor het zelfbeeld van tieners.  Het effect van de app is ook volgens de baas van Instagram, Adam Mosseri, niet zo groot op het welzijn van tieners. Dat vertelde hij verslaggevers in mei dit jaar.

Jonathan Haidt, sociaal psycholoog aan de Universiteit van New York, maakte zich al langer zorgen over het effect van sociale media op tieners. Hij sprak in 2019 tweemaal met Zuckerberg over het effect van apps als Facebook en Instagram op tieners. Zuckerberg vertelde toentertijd dat hij geen concreet onderzoek had gezien dat aan kon tonen dat er negatieve effecten aan de apps zaten.

In 2020 nodigde Facebook Haidt uit om hem te laten zien dat Instagram bezig is met het verlagen van sociale druk en het bestrijden van pesterijen op het platform. Volgens Haidt waren deze ‘pogingen’ oprecht en lofwaardig, maar niet goed genoeg om het gehele probleem tegen te gaan. “Ik kreeg niet het idee dat ze toentertijd onderzoek deden naar het probleem”, vertelt Haidt aan The Wall Street Journal. “Sommige onderzoekers vertelden dat het een ingewikkelde zaak was om andere onderzoekers over hun ondervindingen uit te horen.”

In plaats van te refereren naar haar eigen data, haalde Instagram gegevens aan uit onderzoeken van bijvoorbeeld Oxford. Een van de hoofdonderzoekers van Oxford, Andrew Przybylski, vertelt dat Oxford nooit gefinancierd is door Facebook voor het gebruik van deze gegevens en vindt dat bedrijven zoals Facebook opener moeten zijn over hun onderzoeken. “De data zijn er gewoon; andere onderzoekers zouden toegang tot deze data moeten krijgen om daadwerkelijk een oordeel te kunnen vellen. Mensen praten soms over Instagram alsof het een drug is. Tegelijkertijd kan men geen onderzoek doen naar de kern van het probleem omdat de gegevens niet openbaar zijn”, aldus Haidt.

Project Daisy

Eén van de functies waar Instagram dit jaar mee experimenteert is het verbergen van het aantal likes onder een post. Tieners zouden namelijk hebben aangekaart dat het aantal likes dat zij of anderen behalen hen onzeker maakt. Eerder startte Instagram ‘Project Daisy’ waarin het aantal likes voor iedereen verborgen werd. Dit zou echter niet hebben bijgedragen aan het welzijn van tieners. Sinds mei 2021 heeft iedere gebruiker de optie om het aantal likes te verbergen of te weergeven. Zuckerberg gaf eerder aan dat ‘Project Daisy’ erg positief werd ontvangen door pers en ouders en dat het een positief effect had op gebruikers. Echter erkende Adam Mosseri, hoofd van Instagram, publiekelijk dat de nieuwe functie helemaal geen effect had op het welzijn van de gebruikers.

Facebook zal meer openheid moeten geven om onduidelijkheden over het onderzoek te verminderen of zelfs te laten verdwijnen.