Na meerdere negatieve rapporten over de invloed van Tata Steel op milieu, klimaat en volksgezondheid is het eindelijk zover: afgelopen week maakte het bedrijf bekend in de komende tien jaar af te willen koersen op een productieproces dat draait op waterstof. De Tweede Kamer en Tata Steel omarmen beiden een plan onder de naam ‘Zeester’, met als einddoel een groen Tata Steel in 2030.
Door: Kaylin Cligge en Guus Krijnen

Het plan Zeester is een denktank die werkt aan een poging om Tata groen te maken, om zo de toekomst van het bedrijf, maar ook de toekomst van regio IJmond, veilig te stellen. Het voorzitterschap van plan Zeester wordt gedragen door oud-Tatadirecteur Piet Joustra. De rest van de organisatie bestaat uit andere oud-directeuren van Tata Steel of de voorgangers van Tata (Hoogovens en Corus) en wetenschappers uit verschillende werkvelden zoals strategie, technologie en duurzaamheid.
Een van de leden van Zeester is Peter Zonneveld, voormalig directeur Hoogovens. “Wij zagen met pijn in de ogen dat het bedrijf verder afgleed naar een filiaal van het moederbedrijf in India. In een poging om Tata Steel IJmuiden te helpen met het maken van de juiste keuzes, zijn wij de Zeester Groep gestart”, vertelt hij.

Subsidies
Met behulp van milieuorganisaties en FNV is, aan de hand van een plan met groene waterstof, Tata overtuigd om een nieuwe modus operandi te gaan hanteren. Die plannen van Zeester dragen dan misschien hoop met zich mee voor de regio, maar de vraag blijft in hoeverre die plannen daadwerkelijk iets gaan veranderen. De Nederlandse overheid steunt Tata Steel immers al jaren, ook nu vraagt de grootste vervuiler van ons land om subsidies.

Geschiedenis van vervuiling
De vervuiling die Tata Steel veroorzaakt is al sinds de oprichting van haar voorloper Hoogovens aanwezig. Maar pas sinds het einde van de vorige eeuw werden omwonenden er aantoonbaar de dupe van. Steeds meer mensen in de regio IJmond (IJmuiden, Wijk aan Zee en Beverwijk) kregen klachten aan hun longen en ogen. En ook heden ten dage zijn deze klachten overduidelijk bij de bevolking van de regio. Luc van Kouteren, huisarts in IJmuiden, bevestigt deze klachten tegenover Hart van Nederland. “Het staat vast dat de uitstoot van Tata Steel bijdraagt aan het hoge aantal gevallen van longkanker in de regio IJmond. In vergelijkbare plaatsen, die ook aan scheepvaartroutes liggen, als Moerdijk en Terneuzen heb je die hoge percentages niet.”

In 2007 was Tata Steel toe aan een revisie van haar vergunningen. Rond die tijd kreeg Linda Valent uit Wijk aan Zee een concept onder haar neus van hoe de nieuwe vergunningen er uit zouden gaan zien. Haar reactie hierop was om zich direct aan te sluiten bij de lokale dorpsraad. Nu, 13 jaar later, vertelt zij over hoe het concept een wolf in schaapskleren was. “Op het eerste gezicht leken er verbeteringen aan te komen voor onze regio. De maximale staalproductie zou bijvoorbeeld naar beneden gaan van 9 naar 8 miljoen kilo staal per jaar. Echter produceerde Tata op dat moment al jarenlang niet meer dan 7 miljoen kilo staal”, vertelt Valent. Volgens haar was dat niet het enige wat ronduit shockerend was aan het concept dat later werkelijkheid werd. De vergunning ging namelijk ruimte bieden aan exorbitante hoeveelheden uitstoot van fijnstoffen, die bijproduct zijn van de staalfabrieken. “De staat gaf Tata een vergunning voor de uitstoot van 28 duizend kilo lood per jaar. Dat is meer dan de rest van Nederland bij elkaar. Tata en politici die niet goed in het dossier zitten, roepen tevreden dat Tata ruim binnen de vergunning blijft en dat er niks aan de hand is. Het trieste feit is dat de inwoners van de IJmond meer kans hebben om ziek te worden dan elders, zelfs in vergelijking met andere industriegebieden”, aldus Valent. De vergunningen die in 2007 zijn afgegeven zijn volgens Valent de reden dat er nu zo extreem ingegrepen moet worden. ‘Voorkomen is beter dan genezen’, zou voor iedereen de voorkeur gehad hebben. Maar de regering besloot samen met Tata anders destijds.

Toekomstbeeld
Met het vooruitzicht op de klimaatdoelen die Nederland moet halen, is Tata nu echter genoodzaakt om groener te gaan produceren. De dwangsommen die het bedrijf anders van de overheid opgelegd zou kunnen krijgen als grootste vervuiler zouden het bedrijf namelijk de kop kunnen kosten. Tata heeft geen andere opties, het moet naar ‘groen staal’ toe. De enige manier waarop groen staal haalbaar lijkt, zonder de waardevolle staalproductie te verliezen, lijkt te liggen bij het gebruik van waterstofgas als brandstof. Waterstof wordt namelijk met elektriciteit gewonnen uit water, en mits deze elektriciteit op een schone manier is opgewekt (wind- of zonne-energie) is het volledige proces CO2-Neutraal.


Het winnen van waterstofgas is echter een taak die enorm veel energie nodig heeft. Onderzoeksbureau CE Delft verwacht dat voor de waterstofplannen ongeveer vier keer zoveel groene stroom nodig zou zijn dan het totale elektriciteitsverbruik in Nederland op dit moment. Dit roept vragen op over hoe realistisch de plannen van Tata Steel nu daadwerkelijk gaan zijn. Want zelfs met de geplande aanleg van een windmolenpark voor de kust van Wijk aan Zee lijkt het er op dat Nederland over een aantal decennia niet evenveel groene stroom op zal kunnen wekken als het nodig heeft.