Bron foto: ANP/Marco de Swart

In Rotterdam hebben de winkeliers besloten Black Friday te verdelen over vijf dagen. Ze willen hiermee voorkomen dat de stad dicht moet door de overweldigende drukte, zoals in 2020 gebeurde. “Hetzelfde plan ligt op tafel bij dertien grote steden”, zegt Samantha van Rooij, regisseur Binnenstad Tilburg. De vraag blijft of dit effect heeft en hoe ver we willen gaan voor de ‘koopjesgekte’.

Door: Rens Schuit en Ylva Verbeek

Spreiding

Van Rooij hoopt op een spreiding, al is ze niet bang dat het in Tilburg zo druk wordt als in Rotterdam. “We zijn voorbereid op een drukte en we hopen die in goede banen te leiden. Ik weet niet of het nut heeft, want het heet natuurlijk Black Friday. Daarnaast is er de angst voor verhoging van de coronabesmettingen. Mensen raken er snel van in paniek. Maar ook die angst hebben wij niet. We hebben geen zin in dezelfde scenario’s als vorig jaar.”
De oplossing ligt niet bij één aanpak volgens professor Kitty Koelemeijer van de Nyenrode Business Universiteit. “Ik snap heel goed dat mensenmassa’s vermeden willen worden. Maar als iets beperkt beschikbaar is, komt iedereen daar alsnog op af. Daarom moet je ook de aanbiedingen zélf doseren, zodat mensen gerichter kopen en binnen hun budget blijven”, aldus Koelemeijer.

Schijnaanbiedingen?

Er wordt vaak gedacht dat de prijzen van winkels in een tijd voor Black Friday omhoog gaan, zodat het later een aanbieding lijkt, terwijl dit niet zo is. Ook Tilburgse ondernemer Harry Broers is hier van overtuigd: “Ze gooien er nu geld op, terwijl het dan tijdens Black Friday in verhouding slechts een paar euro goedkoper is”, zegt hij. Verschillende onderzoeken wijzen erop dat hier geen bewijs voor is. “Het is onwaarschijnlijk dat dat gebeurt, want dat zou bedrog zijn”, zegt Koelemeijer. “Er worden wel producten speciaal voor Black Friday op de markt gebracht. Binnen de consumentenelektronica bestaan ook veel verschillende types van een product. Dit komt door technologische ontwikkelingen. Maar ook om ervoor te zorgen dat de transparantie wegvalt; het maakt de vergelijkbaarheid van prijzen erg moeilijk.”

Wat is Black Friday eigenlijk?

Op 26 november is het Black Friday. De oorsprong ligt in Amerika, waar het altijd op de vrijdag na Thanksgiving plaatsvindt.
Sinds 2014 is het ook een fenomeen in de Nederlandse consumentencultuur. Het sluit aan bij de tijd waarin al veel cadeaus worden gekocht voor Sinterklaas en Kerst.
Volgens een onderzoek van Markteffect in 2020, wist toen 80% van de Nederlanders wat dit koopjesfestijn inhoudt. Tegenwoordig wordt er steeds vaker gesproken van Black Friday weekend.

We hebben een enquête onder jongeren rond laten gaan over Black Friday. 55 jongeren reageerden op deze enquête, dit zijn de resultaten:

Consumentengedrag en druk

Zoals uit de enquête blijkt, ervaren consumenten op verschillende manieren druk om iets te kopen. “Hier spelen de winkels uiteraard op in. Het heeft vooral te maken met de emotionele kant. Menselijke gedragingen zijn soms sterker dan rationele beslissingen. Mensen willen slimmer zijn dan een ander, vertonen kuddegedrag en willen ergens op jagen. Op het moment dat er zo’n koopjesfestijn is, treedt er FOMO op. Hier geldt de wet van de schaarste”, zegt de professor. “De tijdsdruk zorgt ervoor dat mensen bang zijn om een voordeeltje mis te lopen, want dan voelt het als een verlies. Zeker als het om een bedrag gaat wat je kunt betalen, zijn dit soort factoren heel krachtig. Als die meespelen, is iets snel gekocht”, aldus Koelemeijer.

Nicole Froeling is hier niet gevoelig voor. Sterker nog: ze krijgt ‘de rillingen’ van Black Friday. Luister hier waarom:

Duurzaamheid versus koopdrang

Froeling pleit, samen met vele anderen, voor bewuster koopgedrag. Er zijn klimaatprotesten en er wordt ook al een aantal jaar tegen Black Friday geprotesteerd, waaronder door Extinction Rebellion. Waarom doen we massaal mee aan dit ‘overconsumeren’? “De tegengeluiden zijn goed, die zorgen ervoor dat retailers bewuster omgaan met duurzaamheid en hogere eisen stellen voor de fabrikant,” zegt Koelemeijer. “Je kunt mensen echter geen koopverbod opleggen, of koopjes afschaffen. Het gros van de consumenten vindt duurzaamheid zeer belangrijk, maar op het moment dat ze voor een koopje staan, vergeten ze deze overweging soms. Er moet zeker vooruitgang geboekt worden op dit gebied. Het is belangrijk om deze verantwoordelijkheid niet geheel bij de consument te leggen.”

Concurrentie

Volgens Marlon Maes, van de Ondernemersvereniging Tilburg, heerst er binnen de vereniging veel verdeeldheid onder de winkeliers, vooral met het oogpunt op de grote ketens. “Als je als kleine onderneming aan het grote publiek wil verkopen, ben je hier in het nadeel: er is geen toegang tot grote partijen van een bepaald product”, merkt Koelemeijer op. “Mensen hebben vaak een budget waar ze zich aan houden. Het is de kunst om daar zo snel mogelijk een zo groot mogelijk deel van binnen te halen. De enige manier om te antwoorden op de concurrentie is om samen te gaan werken, bijvoorbeeld door inkoop te bundelen. Ook kan een winkel in een niche gaan zitten en iets aanbieden wat niet zo snel in een Black Friday-aanbieding terugkomt.”

Boeken vallen binnen deze categorie; de prijs hiervan wordt namelijk bepaald door de uitgever. Marlous Mutsaers, eigenaresse van boekenwinkel Gianotten Mutsaers en voorzitster van de winkeliersvereniging in Tilburg, doet nooit mee aan Black Friday.

Volgens de Consumentenbond duurt Black Friday niet alleen steeds langer, er zijn ook meer aanbiedingen. Zij geven nog enkele tips:

  • Pas op voor nepwebshops: deze zijn zeer actief rondom Black Friday
  • Kijk niet naar de korting, maar naar de eindprijs van het product
  • Vergelijk aanbiedingen: welke is écht het goedkoopst?

content