Nederland staat op de vierde plek van rijkste landen per inwoner, dat blijkt uit onderzoek van verzekeringsmaatschappij Euler Hermes. Toch zijn de verschillen in inkomen groot. De kloof tussen de armste en rijkste Nederlander is zo groot dat wij op plek zes staan van de landen met de grootste vermogensongelijkheid. 

Door Pascal Lenstra en Pim Takkenkamp

In het jaar 2000 stond Nederland nog op de zevende plek van rijkste landen per inwoner. De gemiddelde Nederlander wordt dus rijker, maar dat geldt niet voor iedereen. De prijzen van bijvoorbeeld huur, energie, benzine en de producten in de supermarkt stijgen fors en zijn voor mensen met een laag inkomen niet tot nauwelijks te betalen. Nederland staat mede door deze prijsstijgingen op de zesde plek van landen waar de verschillen tussen arm en rijk het grootst is. “Bij de energiestijging is de oorzaak vrij simpel. De vraag is erg hoog en er is amper aanbod, waardoor de prijzen stijgen. Op korte termijn kun je niet veel meer doen dan een vorm van inkomenspolitiek. Dus je zou mensen met lage inkomens een toeslag moeten geven, zodat de prijzen weer betaalbaarder zijn. Mensen met een hoger inkomen merken natuurlijk ook dat de prijzen stijgen, maar zij kunnen dit opvangen”, aldus Maarten Lindeboom, Hoogleraar algemene economie aan de Vrije Universiteit Amsterdam. 

Vermogensongelijkheid
De financiële ongelijkheid is in Nederland groot. Net zoals in de meeste Europese landen zijn ook hier de verschillen tussen rijken en armen aanzienlijk. De enorme schuld op een huis die de gemiddelde Nederlander heeft zorgt daarentegen wel voor een versterkt contrast tussen arm en rijk”, zegt Johan Geeroms, Risk Director bij Euler Hermes Nederland. In gemeenten met een gemiddeld hoog inkomen, zoals Laren, Wassenaar en Blaricum, ligt de inkomensongelijkheid ver boven de landelijke inkomensongelijkheid. Niet alleen in rijke gemeenten, maar ook in studentensteden lopen de inkomens vaak erg uiteen. In gemeenten waar relatief veel ouderen wonen, liggen de inkomens juist dicht bij elkaar. Zo hebben vergrijsde gemeenten in de regio Parkstad Limburg, zoals Brunssum, Landgraaf en Kerkrade, een naar verhouding kleine ongelijkheid. Ook in andere gemeenten zoals Pekela en Stadskanaal is de ongelijkheid om die reden beperkt, blijkt uit een onderzoek van het CBS. “De vermogensongelijkheid is er gewoon. Wat je in ieder geval niet moet hebben is dat het makkelijker wordt voor mensen om bijna geen belasting betalen, omdat ze hun vermogen op een slimme manier wegzetten. Hierdoor moeten de mensen die ‘gewoon werken’ relatief veel belasting betalen”, vertelt Lindeboom.

Op sociaal vlak is vermogensongelijkheid ook een probleem. Dat stelt hoogleraar sociologie Sjoerd Beugelsdijk van de Rijksuniversiteit Groningen. “In samenlevingen die ongelijker zijn, zijn mensen ook ongelukkiger. Als de verschillen heel groot zijn krijg je groepen in de samenleving waarbij mensen alleen nog maar iets willen doen voor de groep waartoe ze behoren maar niet voor de gehele samenleving”, vertelt Beugelsdijk. 

De overheid heeft een belangrijke rol in het tegen gaan van vermogensongelijkheid. “Dat heeft alles te maken met onze verzorgingsstaat”, zegt Beugelsdijk. “Sociale woningbouw, huurprijzen en de energierekening. Het zijn allemaal kosten die de overheid moet reguleren. Door middel van overheidsingrepen kan je ervoor zorgen dat de ongelijkheid wordt recht getrokken. Dat is de enige manier waarop je dat kan doen.” 

Een kijkje in een wijk waar de verdeeldheid aanwezig is:

  • De wijk Jeruzalem in Tilburg is een gemixte wijk met huur en koopwoningen. Als je de buurt binnenkomt zie je enkel rijtjeshuizen.
  • In dezelfde straat worden deze woningen gerenoveerd en de zwarte strepen op de straat laten zien dat er al veel auto’s overeen hebben gereden. Een bewoner vertelt dat straten niet of nauwelijks worden onderhouden.
  • Verderop in deze buurt tref je een winkelwagen aan. Half op de stoep en half in een tuin.
  • Van oudbouw naar nieuwbouw. Het contrast is groot.
  • Ingebouwde zonnepanelen, onderhouden straten en meer ruimte voor auto’s. De nieuwbouwbuurt met veelal koopwoningen ziet er verzorgder uit.
  • Bij het verlaten van deze wijk is het contrast groot. Van grijze rijtjeshuizen naar kleurrijke nieuwbouwwoningen en een klein park.

De bewoners vertellen hoe ze het verschil tussen arm en rijk ervaren.

Nadelen
Het probleem van ongelijkheid is dat er altijd een groep de dupe van is. In dit geval zijn dat de mensen met een laag inkomen. “Het verschil tussen de levensverwachting van armen en rijken is acht jaar. Daarnaast zijn mensen met een lager inkomen veel gevoeliger voor ‘schokken’. Als iemand bijvoorbeeld zijn of haar baan verliest of ze kunnen hun rekeningen niet meer betalen”, vertelt Lindeboom. Maar ook voor kinderen uit een arm gezin zijn er nadelen. “Zij hebben niet altijd een eigen computer, een eigen kamer, begeleiding van hun ouders met huiswerk of de financiële middelen om huiswerkbegeleiding te betalen”, aldus Lindeboom.