Door: Nick Wolters, Lucia Geelen en Sascha Verhage

Een op de vijftien mensen in Nederland identificeert zich tot de LHBTIQ+-gemeenschap. Toch valt de representatie op kindertelevisie tegen volgens een door ons uitgezette enquête. Wat gebeurt er op dit moment op de kindertelevisie met betrekking tot LHBTIQ+representatie? 

De letters van de LHBTIQ staan voor: L=lesbisch, H=homoseksueel, B=biseksueel, T=transgender, I=intersekse, Q=queer en de + staat voor al die andere mogelijke manieren waarop mensen zichzelf, dus hun gender of seksualiteit kunnen benoemen. 

Pride
Pexels

Pipi Langkous-Complex; doorbreken van stereotypes op kindertelevisie

Een meisje dat voetbal speelt en graag jongenskleding draagt, of een jongen die graag make-up op doet. Het kan allemaal in de series van regisseurs en scenarioschrijvers  Sia Hermanides en Alieke van Saarloos . Samen schreven zij de jeugdseries Voetbalmeisjes en Ninja Nanny op NPO Zapp.  

Voetbalmeisjes  

Samen werkten Sia en Alieke aan de jeugdserie Voetbalmeisjes op NPO Zapp. Dit is een serie over een multicultureel voetbalteam van stoere meiden. Sia en Alieke kozen er bewust voor om de verschillende meiden in de serie niet te laten passen in het ‘hokje’ waarvan de meeste mensen dat als vrouwelijk zouden zien. De meiden in de serie verbreken stereotypes, en volgens Alieke en Sia is dat hoognodig; ”Wij vonden altijd al dat er te weinig diversiteit was op kindertelevisie. De laatste jaren is dat wel verbeterd, maar wij merken wel dat er nog steeds weinig queer (niet-hetero) hoofdpersonen zijn. Wij merken wel steeds vaker dat een bijrol queer is, en dat is natuurlijk al een verbetering ten opzichte van vroeger, maar we zouden graag zien dat de hoofdpersonages in series vaker queer zijn. In onze serie ‘’Ninja Nanny’’ is het hoofdpersonage Hunter bijvoorbeeld een meisje dat op vrouwen valt.” En in ‘Voetbalmeisjes’ zijn verschillende meiden queer maar is dit niet onderdeel van het (hoofd) drama.

Voetbalmeisjes
BosBros

Ninja Nanny   

Sinds 2019 werken Sia en Alieke aan de martial art jeugdserie ‘Ninja Nanny’ waarvan het tweede seizoen nu net uit is.Het verhaal gaat over Hunter, een pubermeisje dat door familieomstandigheden in aanraking komt met een nanny. Wanneer Hunter erachter komt dat haar nanny een Ninja is ontstaat er een onverwachte vriendschap. De schrijfsters wilden bij het maken van deze serie de stereotyperende beelden die mensen hebben bij jongens en meisjes doorbreken. ”Het is belangrijk om de huidige gendernormen (wat mensen normaal gesproken zien als mannelijk of vrouwelijk. red.) te verbreden in de kindertelevisie. Hoe diverserere beelden we kinderen voorschotelen, hoe bekender ze raken met deze identiteiten. Dit zorgt voor zowel herkenning als acceptatie.’’  

Ninja Nanny
Storytellers Film & TV en Dinand van der Wal

Begin van de carrière  

Sia en Alieke ontmoeten elkaar voor het eerst op de Hogeschool voor de Kunsten. Ze zaten toen nog niet bij elkaar in de klas, maar ze merkten wel allebei dat hun interesses overeenkwamen. “We zaten wel eens samen in de trein en daar hadden we discussies over de diversiteit op televisie en over gendernormen in het algemeen. Al gauw kwamen we er op die manier achter dat we dezelfde interesses hadden en we beide nieuwe beelden wilde scheppen. We besloten samen te werken voor onze afstudeerfilm; een pilot over twee meisjes die verliefd op elkaar worden. Het was iets wat we niet zagen op de Nederlandse TV en we vonden dat dat genormaliseerd moest worden.” De schrijfsters vinden het belangrijk om een breder beeld van genders en seksualiteiten te creëren bij de jeugd. Dit vinden zij zo belangrijk omdat ze hier zelf ook mee te maken hadden, zegt Sia. ”Als jong meisje was ik meer een tomboy (”jongensachtig”) dan een meisjemeisje. Ik kon mij totaal niet herkennen in de vrouwelijke personages die ik op televisie zag. Ik denk dat het voor mij heel fijn was geweest als ik toen al meisjes had gezien die hetzelfde waren als ik. Daarom vinden wij het belangrijk om kinderen mee te geven dat ze zichzelf kunnen zijn. Als je op jonge leeftijd op tv iemand ziet die op jou lijkt dan heb je veel eerder het gevoel dat je jezelf mag zijn.”  

Stereotypes   

De schrijfsters willen meer aandacht besteden aan personages die queer zijn, of personages die de gendernormen doorbreken. ”Vroeger keken wij naar Pipi Langkous, en dat is een heel stoer en avontuurlijk meisje. Wij noemen dit het Pipi Langkous-complex, omdat wij meer van dit soort meisjes willen zien, die de stereotypes doorbreken. Het is toch niet altijd makkelijk om stereotypes te vermijden. Vooral als fictieschrijver is dat lastig omdat je dingen voor de serie graag dramatiseert. Toch proberen wij hier wel op te letten, en om het er niet te dik op te leggen. Het moet wel realistisch blijven.” Ook vinden de schrijfsters het belangrijk om dit onderwerp niet louter te presenteren als een probleem. Het is gewoon aanwezig. ”Het is in het echt ook niet altijd een probleem, en mensen zijn meer dan alleen hun gender of hun geaardheid.”  

 Confrontatie  

Sia en Alieke vinden dat je niet te vroeg kan beginnen met de representatie van de LGBTQ+ community op kindertelevisie. ”Als je vindt dat je jonge kinderen daar te vroeg mee confronteert dan ga je er dus eigenlijk vanuit dat het feit dat iemand queer is een probleem is. Wij zien dat helemaal niet zo. Mijn dochter is nu twee jaar oud, en ze leert nu al door alle dingen om haar heen dat een man met een vrouw hoort. ” Zegt Alieke. Door het maken van queer jeugdfilm en TV hopen Sia en Alieke hier verandering in te brengen! 

Draagvlak

Om het draagvlak voor LHBTIQ+ gemeenschap in kaart te brengen heeft de redactie een enquête uitgezet. In onderstaande tool ziet u de meningen van ouders.  

luciageelen

Valkuil

Kinderpsychologe en gedragstherapeute Selda Ozcan vindt dat er een valkuil zit in de representatie van de LHBTIQ+-community op kindertelevisie. Ze vertelt dat als je kinderen vanaf een jonge leeftijd betrekt bij het kennismaken met de queer community, je wel een soort normaliteit naar die groep mensen toe creëert. Pas als je ouder wordt, word je hier bewuster van. Maar Selda vertelt dat het zien van de representatie van de ‘regenboog community’ op kindertelevisie voor kinderen juist verwarrend kan zijn. ‘’Er zijn kinderen die heel kwetsbaar en beïnvloedbaar zijn voor de dingen die ze zien op televisie. Soms hebben die kinderen geen mogelijkheid om hun gevoelens en bevindingen met ouders of vrienden te bespreken. De kinderen kunnen kopieergedrag gaan vertonen. Vooral als ze als ze iets ouder zijn, in de fase komen waarin de identiteit wordt gevormd.’’ 

Is er genoeg representatie van de queer community op kindertelevisie? 

Er werd lang gespeculeerd over de seksualiteit van Bert en Ernie. De figuren zouden namelijk meer zijn dan huisgenoten. De schrijver van de verhaallijnen over Bert en Ernie, Mark Saltzman, onthulde dat de verhaallijnen die hij schreef, gebaseerd waren op zijn relatie met zijn mannelijke partner. Representatie van de LHBTIQ+-gemeenschap op kindertelevisie kan dus heel subtiel zijn. Deze queer jongvolwassenen vertellen wat zij meekregen qua representativiteit in hun kindertijd.  

In deze audio hoort  u Jesse Verdonk (20) en Sidney Fijten (19). Twee jongvolwassenen die verschillend kijken naar de representatie van LHBTIQ+. Sidney vindt dat het beter kan. Jesse vindt het wel best zo.  

Naar welk ‘queer karakter’ keek je vroeger op in kinderseries/films?

Karakters zoals Bert en Ernie kunnen wellicht een voorbeeld zijn voor kinderen. Jonge LHBTIQ+ers vertellen naar welk queer karakter ze vroeger opkeken in kinderseries en -films.

Ilse Disco (21): Ik zou niet zeggen dat ik opkeek naar iemand, maar ik vond bij Spongebob Sandy altijd cool omdat ze praktisch het slimste is daar, en heel goed kan vechten met haar karate shit. En dat is niet vaak bij vrouwelijke karakters in kinderseries.” 

Sidney Fijten (19): ”Dat was Aang van de serie Avatar The Last Airbender. Aang was een heel ander persoon dan hoe tegenwoordig het stereotype van een man zich gedraagt. Hij was heel zacht en heel wijs. Heel lief en totaal niet stoer op dat gebied. Dus dat was heel anders dan hoe mannen tegenwoordig gezien worden.” 

Fabienne Cornelder (19): Sowieso Spongebob zelf want hij is niet de mannelijke standaard. En BMO van Adventure Time want hij is genderless. 

NickWolters

Goede zaak?  

De representatie van de LHBTIQ+-community in kindertelevisie is erg belangrijk volgens Laila Hassouna Jansen, coördinator en oud-voorzitter bij de belangenorganisatie van LHBTIQ+-community, genaamd COC Tilburg-Breda. ”De kinderen van nu zijn de nieuwe generatie en het is belangrijk dat kinderen vanaf een jonge leeftijd leren dat je kan zijn wie je bent en dat je op televisie rolmodellen hebt.” Dat is volgens Laila fijn voor mensen die tot de ‘regenboog community’ behoren, maar ook voor mensen die daar niet toe behoren. Zo krijgt iedereen het idee van normaliteit mee.  

Kinderen met LHBTIQ+ ouders  

Vooral de kinderen die LHBTIQ+ ouders hebben, vinden volgens Laila steun in de dingen die ze zien op televisie. Zo zien de kinderen bijvoorbeeld twee vrouwen als ouders of twee mannen. Maar ook voor kinderen die geen twee mama’s of papa’s hebben, zien zo dat dit niet gek is. ”Het wordt dan de norm in plaats van het klassieke beeld van de mama en de papa. Op tv zie je vaak duidelijke man-vrouwrollen en ideeën over gedrag.”  

Te vroege blootstelling?  

Laila heeft een sterke mening over of kinderen niet te vroeg worden blootgesteld aan het aandeel LHBTIQ+ op kindertelevisie. ”Het is heel kwalijk dat ouders dat zo zien want de mensen die behoren tot die community worden gewoon zo geboren. Het is geen keuze. Het beeld wat kinderen ontwikkelen wanneer ze mensen zien die anders dan zichzelf of hun omgeving, wordt zo inclusiever en normaler. Ouders hebben daar moeite mee en dat vind ik heel jammer.”  

Voorlichtingen op basisscholen  

Het COC Tilburg-Breda geeft voorlichtingen op basisscholen. De workshops worden gegeven aan de laatste klassen van de basisschool. ”We zorgen ervoor de kinderen zo vroeg mogelijk in contact te brengen met niet-hetero normaliteiten. Ons doel is om de emancipatie te bevorderen. Tijdens de voorlichtingen stelt het COC vragen zoals: hoe zou je het vinden als je broertje homo is?” En: mag je er mee schelden? Voorlichters vertellen hun eigen coming-outverhaal omdat dat het beste aanslaat. Tijdens de voorlichtingen wordt er ook aandacht besteed aan het normaliseren van ‘jongens en meisjes dingen’. ”Op jongere leeftijd kun je wat mij betreft al beginnen met open te stellen met genderneutrale kleding en dat jongens ook met poppen, en meisjes met autootjes kunnen spelen”, zegt Laila.  

Laila Hassouna
Laila