Op woensdag 22 december maakte het Openbaar Ministerie bekend dat ze een levenslange gevangenisstraf eisen voor de verdachten van het neerhalen van de MH17 op 17 juli 2014. Het OM wil dat de vier verdachten levenslang de gevangenis ingaan. Dat zei de officier van justitie (OvJ) op 22 december in het Justitieel Complex Schiphol.

Terug in de tijd:

Het MH-17 Proces

“De passagiers maken geen schijn van kans”

Van maandag 20 december tot en met woensdag 22 december werd het requisitoir van de MH17-zaak behandeld. Alle feiten worden op tafel gelegd door het OM en ze eindigde met de strafeis. Het verslag behandeld de eerste zittingsdag en de strafeis op woensdag.

De rechtbank begint door in te gaan op de schriftelijke slachtofferverklaringen. In de schriftelijke verklaringen staan bijzondere verhalen die een lach en een traan opwekken volgens de rechter. Hij dankt de schrijvers van de brieven.

Daarna gaan ze in op de verzoeken die de verdediging heeft gedaan. De verdediging verzoekt twee dingen aan de rechter:

  1. Openbaarheid van alle (relevante) stukken
  2. Opzetten nauwkeurige proces-verbaal

De verdediging beweert dat er belemmering is van het doen van hun ambt en ze vragen zich af of alle relevante stukken wel beschikbaar zijn gesteld aan de verdediging. Dat de vraag terecht is betekent volgens de rechters niet dat zij ook vinden dat alle stukken relevant zijn voor de verdediging. De opsomming van de stukken wordt te ruim gevonden. “De relevantie van stukken moet op basis van inhoud worden bepaald”, concludeert de rechter.

De rechtercommissaris zegt dat alle relevante stukken aan de verdediging zijn verstrekt. De rechters vinden dat er vertrouwen moet worden gesteld in het Openbaar Ministerie. De rechtbank oordeelt dat er onvoldoende gronden zijn om aan het verzoek te voldoen. Ook het tweede verzoek loopt op niks uit. “Uit niets blijkt dat de rechtercommissaris stappen heeft gezet om de verdediging in het opzetten van het proces-verbaal heeft tegengewerkt. De rechtbank wijst dit verzoek daarom af.”

Het OM begint:

De officier van justitie (OvJ) begint met een verhaal over de vlucht MH17 die naar Kuala Lumpur zou vliegen. Hij vertelt over de opgetogen sfeer van de Nederlanders die op vakantie gaan. De OvJ vervolgt door te vertellen over wat er op de grond gebeurt:

“Duizenden kilometers verderop in het oosten van Oekraïne bereiden de vier mannen die hier terecht staan zich voor op een dag vol geweld. In een gewapend konvooi bevindt zich onder camouflage een bukraket. Vandaag hebben separatisten hun troef gevonden.”

“Op 13:22 UTC, 16:20 Oekraïense tijd werd het contact verloren met de vlucht. De Bukraket boort zich links in de cockpit. Het vliegtuig breekt in meerdere delen en valt uit de lucht. De passagiers maken geen schijn van kans. De separatisten juichen van blijdschap. Ze hebben het vliegtuig van de vijand neergehaald. Een strijd die nu nog voortgaat en al 13.000 mensen het leven heeft gekost. Het OM betreurt alle slachtoffers van de strijd in Oekraïne. Maar we staan hier voor de 298 slachtoffers van MH17. De rechtbank moet vaststellen hoe dat is gebeurd en of de vier verdachten schuld dragen.” De opening wordt geëindigd met de woorden: “Het OM staat hierin met een warm hart maar met een koel hoofd.”

Escalatie oorlog in Oekraïne

Verloop opsporingsonderzoek:

Het opsporingsonderzoek is begonnen vlak na de ramp bij de MH17 in samenwerking met het Joint Investigative Team (JIT). Het JIT bestond uit de vijf landen die met de ramp te maken hadden: Nederland, België, Maleisië, Oekraïne en Australië.  De OvJ geeft complimenten aan de andere landen over de samenwerking omdat de juridische obstakels die er lagen – zoals de doodstraf die in Maleisië kon worden opgelegd – goed zijn opgelost.

Zij hebben onder andere onderzoek gedaan met camera’s van het KNMI. Zo konden ze erachter komen of het weer overeenkwam met beelden van die streek in Oekraïne vanwaar de raket zou zijn afgeschoten. Op deze manier hebben ze een locatie kunnen vaststellen. Het OM: “Als die verschillende bewijsbronnen onafhankelijk worden beoordeeld sluiten ze opvallend goed op elkaar aan. Dat gaat het OM proberen te bewijzen.” Daarnaast is er onderzoek gedaan hoe het vliegtuig tot ontploffing is gebracht. Alle scenario’s leiden naar het afschieten van een bukraket in de buurt van de stad Pervomaisky.

Russische tegenwerking

Het OM zegt dat de Russische inlichtingendienst valse informatie heeft verstrekt over satellietbeelden. Het ESA en KNMI hebben onderzocht dat de Russische beelden die ze hebben verstrekt niet op die dag kunnen zijn gemaakt omdat het weerbeeld heel anders was.  Op vragen geven de Russen geen antwoord, bijvoorbeeld over de verblijfplaats van de bukraket die meermaals op beeld is vastgelegd. Zij zeggen dat de beelden van 17-7-2014 vervalst zijn. “Het Russische bewijs moet behoedzaam worden beoordeeld maar zit wel in het dossier” legt de OvJ uit.

Ook hebben de Russen getuigen geïntimideerd door te zeggen dat ze ‘groen licht hebben om vanuit Moskou zo iemand neer te schieten’ en bracht het Russische ministerie van Defensie vals bewijs dat een Oekraïens gevechtsvliegtuig MH17 zou hebben neergeschoten.

Daarnaast heeft het JIT gesprekken gevoerd over vanuit welk land ze de verdachten moeten veroordelen. De JIT-landen wilden een speciaal VN-tribunaal. Rusland blokkeerde dit als permanent lid van de VN-Veiligheidsraad. Deze landen hebben een vetorecht waardoor de Russen dit konden blokkeren.

De zaak werd in Nederland vervolgd om twee redenen. Ten eerste omdat Nederland de meeste slachtoffers had. Ten tweede omdat het Nederlandse recht zo in elkaar zit dat een misdaad tegen een Nederlander in het buitenland via het Nederlandse recht berecht kan worden. De verdachten worden vervolgd voor het zijn van ‘functioneel medepleger.’ Ze hebben niet zelf op de knop gedrukt maar ze hebben alles geregeld zodat de raket werd afschoten. Volgens de OvJ zijn de verdachten schuldig aan het doen verongelukken van de MH17 en de moord op de 298 slachtoffers. Als hun intentie was een ander doel neer te schieten verandert dat niks. De kleinere verdachten worden in Oekraïne berecht.

Er was veel Russische manipulatie om het proces te beïnvloeden stelt het OM. Dit is allemaal weerlegd door het Nationaal Forensisch Instituut (NFI). Er waren ook veel tapgesprekken. Hierbij is geen aanwijzing voor manipulatie. Wel zijn er bewijzen voor authenticiteit. Verdachten hebben geen tapgesprekken gewist, sommigen hebben verklaard dat zij die inderdaad gevoerd hebben.

Tapgesprekken verdachten

De Oekraïense veiligheidsdienst luisterde al een tijdje gesprekken af van separatisten. In tapgesprekken is te horen wat de verhoudingen zijn tussen de mensen daar, wie waar is en wie op dat moment iets belangrijks doet.

Op het eerste telefoonnummer dat eindigde met 511 werd de eigenaar aangesproken met drie verschillende namen. Bij onderzoek is een internetforum gevonden waar een man met diezelfde drie namen aangesproken werd. In juli postte hij dat hij jarig was en hij deelde beelden dat hij met Nederlandse advocaten sprak. Op dit internetforum gaf de man eind oktober 2015 zijn telefoonnummer. Dit was het telefoonnummer wat eindigde op 511. “Ik ben altijd op dit nummer te vinden” schreef Poelatov erbij.

Poelatov heeft toegegeven dat hij meerdere gesprekken heeft gevoerd met andere verdachten en over het vervoeren van wapens. Drie van deze gesprekken zitten ook in het dossier. Zo heeft hij toegegeven in een gesprek met het OM dat hij op de dag van de aanslag een colonne aan tanks heeft vervoerd. Daarnaast zijn er meerdere gesprekken gevoerd over bukraketten door hem en de andere verdachten.

Op 16 juli 2014 belde verdachte Doebinsky naar Poelatov met de boodschap dat ‘hun enige hoop een bukraket is en dat er die nacht een bukraket Poelatovs kant op komt.’ Op de 17de, de dag van de aanslag, bellen de mannen met elkaar dat Chartsjenko naar hem toe komt met de buk en dat de raket dezelfde dag geplaatst en afgevuurd moet worden.

De strafeis:

De daders worden vervolgd volgens artikel 168 van het wetboek van strafrecht.

Het OM stelt dat de aard van het misdrijf tot de ernstigste behoren die het Nederlandse recht kent waardoor ze een hogere strafeis wil opleggen. Zij wegen ook de potentiële gevaren voor anderen mee. De burgers op de grond die met het neerhalen van het vliegtuig ook ernstig gevaar liepen worden ook in de strafeis meegerekend.

De OvJ neemt ook de schade voor de nabestaanden in weging. “Het is belangrijk voor nabestaanden dat verantwoordelijkheid wordt genomen en soortgelijke tragedies in de toekomst worden voorkomen. Dit is geen morele plicht maar ook een rechtsplicht.” Ze stellen dat de nabestaanden veel schade hebben opgelopen. Sommigen kregen een burn-out, PTSS en bij anderen liepen relatie of familiebanden stuk. Voor een paar nabestaanden was er emotionele schade omdat er steeds meer van het lichaam werd geïdentificeerd. Ze moesten dus telkens opnieuw afscheid nemen. Een familie heeft alleen een botfragment van twee centimeter teruggekregen. Twee slachtoffers zijn nog helemaal niet geïdentificeerd.

Het OM spreekt van ongeoorloofd, alles vernietigend en nalatig geweld tegen de 298 inzittenden. “In deze zaak is er alleen van de planmatigheid en de bijzondere gruwelijkheid en 298voudige moord. Alle reden voor een straf hoger dan 30 jaar. Daarom komt er een levenslange strafeis.”

Uitleveren daders

Als de verdachten schuldig worden bevonden is het niet makkelijk om ze daadwerkelijk levenslang de gevangenis in te krijgen: